{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5427534"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5427534","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Μεταγραφωμική ανάλυση ακανθοκυτταρικού καρκινώματος οισοφάγου με οντολογική προτεραιοποίηση και ιεραρχική συσταδοποίηση γονιδίων / Transcriptomic analysis of esophageal squamous cell carcinoma with ontological prioritization and hierarchical gene clustering","abstract":"Ο καρκίνος του οισοφάγου αποτελεί έναν από τους πιο θανατηφόρους κακοήθεις όγκους παγκοσμίως, με το πλακώδες καρκίνωμα του οισοφάγου (ESCC) να κυριαρχεί σε περιοχές της Ανατολικής Ασίας και της Αφρικής. Παρά τις θεραπευτικές εξελίξεις, η πενταετής επιβίωση παραμένει κάτω του 20%, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για βαθύτερη μοριακή κατανόηση της νόσου. Στην παρούσα εργασία αναπτύχθηκε μια ολοκληρωμένη υπολογιστική προσέγγιση για τη μοριακή ανάλυση 94 ασθενών με ESCC, χρησιμοποιώντας δεδομένα RNA αλληλούχισης από τον Άτλαντα Καρκινικού Γονιδιώματος (TCGA). Αρχικά, εκτελέστηκε ανάλυση διαφορικής γονιδιακής έκφρασης σε επίπεδο ασθενούς, συγκρίνοντας κάθε όγκο με φυσιολογικό οισοφαγικό ιστό αναφοράς. Τα αποτελέσματα εισήχθησαν στην πλατφόρμα BioInfoMiner, η οποία εφάρμοσε οντολογική ανάλυση βασισμένη σε γράφους, ενσωματώνοντας το Gene Ontology, το Reactome, την Ανθρώπινη Φαινοτυπική Οντολογία (HPO) και την Οντολογία Θηλαστικών Φαινοτύπων (MGI), ώστε να προκύψουν γονίδια προτεραιότητας με συστημική βιολογική σημασία. Από τη συνολική ανάλυση προέκυψε ένα γονιδιακό σύνολο υπογραφής 721 γονιδίων, τα οποία εντοπίστηκαν συστηματικά σε τουλάχιστον 15 ασθενείς. Η ιεραρχική ομαδοποίηση του πίνακα υπογραφής ανέδειξε τρεις λειτουργικά διακριτές ομάδες γονιδίων: μία ομάδα συνδεδεμένη με καταστολή μεταγραφικής ρύθμισης, μία με ενεργοποίηση κυτταρικού κύκλου και αντιγραφή DNA, και μία με ανοσολογικές αποκρίσεις και αναδιαμόρφωση εξωκυττάριου στρώματος. Η ανάλυση NMF κατέταξε τους ασθενείς σε 11 ομάδες με διακριτά λειτουργικά προφίλ. Διαπιστώθηκε ένας σταθερός μοριακός πυρήνας - που περιλαμβάνει υπερέκφραση των COL11A1, MMP11, MMP13, SPP1, HOXD13 και HOXA13, καθώς και υποέκφραση των ADH1B, HPGD, AFF3 και ZBTB16 - ο οποίος παρέμενε αμετάβλητος ανεξαρτήτως κλινικής κατηγοριοποίησης κατά στάδιο νόσου, επιβίωση, φύλο ή μεταστατική κατάσταση. Η ανάλυση πληροφοριακού κέρδους κατέδειξε ότι κανένα μεμονωμένο γονίδιο δεν επαρκεί για την κλινική ταξινόμηση, επιβεβαιώνοντας τον πολυπαραγοντικό χαρακτήρα της νόσου. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι το ESCC χαρακτηρίζεται από ένα κοινό ογκογόνο υπόστρωμα αναδιαμόρφωσης εξωκυτταρίου στρώματος και αναπτυξιακής μεταγραφικής επανενεργοποίησης, πάνω στο οποίο εδράζεται σημαντική μοριακή ετερογένεια, με άμεσες συνέπειες για τη στρωματοποίηση ασθενών και τη στόχευση θεραπευτικών παρεμβάσεων.","abstract_html":"Ο καρκίνος του οισοφάγου αποτελεί έναν από τους πιο θανατηφόρους κακοήθεις όγκους παγκοσμίως, με το πλακώδες καρκίνωμα του οισοφάγου (ESCC) να κυριαρχεί σε περιοχές της Ανατολικής Ασίας και της Αφρικής. Παρά τις θεραπευτικές εξελίξεις, η πενταετής επιβίωση παραμένει κάτω του 20%, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για βαθύτερη μοριακή κατανόηση της νόσου. Στην παρούσα εργασία αναπτύχθηκε μια ολοκληρωμένη υπολογιστική προσέγγιση για τη μοριακή ανάλυση 94 ασθενών με ESCC, χρησιμοποιώντας δεδομένα RNA αλληλούχισης από τον Άτλαντα Καρκινικού Γονιδιώματος (TCGA). Αρχικά, εκτελέστηκε ανάλυση διαφορικής γονιδιακής έκφρασης σε επίπεδο ασθενούς, συγκρίνοντας κάθε όγκο με φυσιολογικό οισοφαγικό ιστό αναφοράς. Τα αποτελέσματα εισήχθησαν στην πλατφόρμα BioInfoMiner, η οποία εφάρμοσε οντολογική ανάλυση βασισμένη σε γράφους, ενσωματώνοντας το Gene Ontology, το Reactome, την Ανθρώπινη Φαινοτυπική Οντολογία (HPO) και την Οντολογία Θηλαστικών Φαινοτύπων (MGI), ώστε να προκύψουν γονίδια προτεραιότητας με συστημική βιολογική σημασία. Από τη συνολική ανάλυση προέκυψε ένα γονιδιακό σύνολο υπογραφής 721 γονιδίων, τα οποία εντοπίστηκαν συστηματικά σε τουλάχιστον 15 ασθενείς. Η ιεραρχική ομαδοποίηση του πίνακα υπογραφής ανέδειξε τρεις λειτουργικά διακριτές ομάδες γονιδίων: μία ομάδα συνδεδεμένη με καταστολή μεταγραφικής ρύθμισης, μία με ενεργοποίηση κυτταρικού κύκλου και αντιγραφή DNA, και μία με ανοσολογικές αποκρίσεις και αναδιαμόρφωση εξωκυττάριου στρώματος. Η ανάλυση NMF κατέταξε τους ασθενείς σε 11 ομάδες με διακριτά λειτουργικά προφίλ. Διαπιστώθηκε ένας σταθερός μοριακός πυρήνας - που περιλαμβάνει υπερέκφραση των COL11A1, MMP11, MMP13, SPP1, HOXD13 και HOXA13, καθώς και υποέκφραση των ADH1B, HPGD, AFF3 και ZBTB16 - ο οποίος παρέμενε αμετάβλητος ανεξαρτήτως κλινικής κατηγοριοποίησης κατά στάδιο νόσου, επιβίωση, φύλο ή μεταστατική κατάσταση. Η ανάλυση πληροφοριακού κέρδους κατέδειξε ότι κανένα μεμονωμένο γονίδιο δεν επαρκεί για την κλινική ταξινόμηση, επιβεβαιώνοντας τον πολυπαραγοντικό χαρακτήρα της νόσου. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι το ESCC χαρακτηρίζεται από ένα κοινό ογκογόνο υπόστρωμα αναδιαμόρφωσης εξωκυτταρίου στρώματος και αναπτυξιακής μεταγραφικής επανενεργοποίησης, πάνω στο οποίο εδράζεται σημαντική μοριακή ετερογένεια, με άμεσες συνέπειες για τη στρωματοποίηση ασθενών και τη στόχευση θεραπευτικών παρεμβάσεων.","abstract_has_math":false,"creators":["Φουντουλάκη Μαρία","Fountoulaki Maria"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:20:23Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["English"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5427534"],"render_values":[{"text":"uoadl:5427534","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5427534","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5427534","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5427534","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Φουντουλάκη Μαρία","Fountoulaki Maria"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["English"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5427534","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5427534"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Ο καρκίνος του οισοφάγου αποτελεί έναν από τους πιο θανατηφόρους κακοήθεις όγκους παγκοσμίως, με το πλακώδες καρκίνωμα του οισοφάγου (ESCC) να κυριαρχεί σε περιοχές της Ανατολικής Ασίας και της Αφρικής. Παρά τις θεραπευτικές εξελίξεις, η πενταετής επιβίωση παραμένει κάτω του 20%, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για βαθύτερη μοριακή κατανόηση της νόσου. Στην παρούσα εργασία αναπτύχθηκε μια ολοκληρωμένη υπολογιστική προσέγγιση για τη μοριακή ανάλυση 94 ασθενών με ESCC, χρησιμοποιώντας δεδομένα RNA αλληλούχισης από τον Άτλαντα Καρκινικού Γονιδιώματος (TCGA). Αρχικά, εκτελέστηκε ανάλυση διαφορικής γονιδιακής έκφρασης σε επίπεδο ασθενούς, συγκρίνοντας κάθε όγκο με φυσιολογικό οισοφαγικό ιστό αναφοράς. Τα αποτελέσματα εισήχθησαν στην πλατφόρμα BioInfoMiner, η οποία εφάρμοσε οντολογική ανάλυση βασισμένη σε γράφους, ενσωματώνοντας το Gene Ontology, το Reactome, την Ανθρώπινη Φαινοτυπική Οντολογία (HPO) και την Οντολογία Θηλαστικών Φαινοτύπων (MGI), ώστε να προκύψουν γονίδια προτεραιότητας με συστημική βιολογική σημασία. Από τη συνολική ανάλυση προέκυψε ένα γονιδιακό σύνολο υπογραφής 721 γονιδίων, τα οποία εντοπίστηκαν συστηματικά σε τουλάχιστον 15 ασθενείς. Η ιεραρχική ομαδοποίηση του πίνακα υπογραφής ανέδειξε τρεις λειτουργικά διακριτές ομάδες γονιδίων: μία ομάδα συνδεδεμένη με καταστολή μεταγραφικής ρύθμισης, μία με ενεργοποίηση κυτταρικού κύκλου και αντιγραφή DNA, και μία με ανοσολογικές αποκρίσεις και αναδιαμόρφωση εξωκυττάριου στρώματος. Η ανάλυση NMF κατέταξε τους ασθενείς σε 11 ομάδες με διακριτά λειτουργικά προφίλ. Διαπιστώθηκε ένας σταθερός μοριακός πυρήνας - που περιλαμβάνει υπερέκφραση των COL11A1, MMP11, MMP13, SPP1, HOXD13 και HOXA13, καθώς και υποέκφραση των ADH1B, HPGD, AFF3 και ZBTB16 - ο οποίος παρέμενε αμετάβλητος ανεξαρτήτως κλινικής κατηγοριοποίησης κατά στάδιο νόσου, επιβίωση, φύλο ή μεταστατική κατάσταση. Η ανάλυση πληροφοριακού κέρδους κατέδειξε ότι κανένα μεμονωμένο γονίδιο δεν επαρκεί για την κλινική ταξινόμηση, επιβεβαιώνοντας τον πολυπαραγοντικό χαρακτήρα της νόσου. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι το ESCC χαρακτηρίζεται από ένα κοινό ογκογόνο υπόστρωμα αναδιαμόρφωσης εξωκυτταρίου στρώματος και αναπτυξιακής μεταγραφικής επανενεργοποίησης, πάνω στο οποίο εδράζεται σημαντική μοριακή ετερογένεια, με άμεσες συνέπειες για τη στρωματοποίηση ασθενών και τη στόχευση θεραπευτικών παρεμβάσεων.","Esophageal squamous cell carcinoma (ESCC) is one of the most deadly malignancies worldwide, with five-year overall survival rates <20% and increasing global incidence. Escalating molecular heterogeneity of ESCC represents a major challenge for patient stratification and therapeutic targeting, thereby highlighting the need for systems-level transcriptomic methodologies that transcend single-gene analyses. In this study, a robust computational framework was developed and implemented for the characterization of the ESCC transcriptomic landscape based on RNA sequenced data of 94 patients in the Cancer Genome Atlas (TCGA). For each tumour, patient-specific differential gene expression analyses were performed against the reference set of normal esophageal tissues. Obtained gene lists were passed to the BioInfoMiner platform, which executed ontology-based functional enrichment and graph-theoretical gene prioritization across four complementary knowledge domains: Gene Ontology, Reactome, Human Phenotype Ontology, and Mammalian Phenotype Ontology. A recurrence- filtered signature of 721 genes were obtained and subjected to hierarchical co-expression clustering. Non- negative matrix factorization (NMF) analysis of the patient-level functional distance matrix was used to discriminate molecularly differentiated patient subgroups. Hierarchical clustering highlighted three functionally coherent gene modules that seem to reflect transcriptional regulation, the cell cycle and DNA replication, and immune response with extracellular matrix remodeling. NMF-derived patient stratification highlighted 11 patient groups that are characterized by distinct oncogenic programs, including ECM-invasive, developmental transcription factor reactivation, cancer-testis antigen expression, and proliferative signatures. Remarkably, a conserved molecular core -corresponding to upregulation of COL11A1, MMP13, SPP1, and posterior HOX paralongs and downregulation of ADH1B, HPGD, AFF3, and ZBTB16 - were recognized across all clinical subgroups regardless of the disease stage, survival status, sex, or metastatic status. The analysis of the information gains confirmed the hypothesis that clinical phenotypes are encoded at the gene combinations level and, not within single markers. These results suggest a conserved oncogenic basis for ESCC and point to the complementary benefits of unsupervised molecular stratification in combination with conventional clinical classification for the development of precision oncology for this disease."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Μεταγραφωμική ανάλυση ακανθοκυτταρικού καρκινώματος οισοφάγου με οντολογική προτεραιοποίηση και ιεραρχική συσταδοποίηση γονιδίων / Transcriptomic analysis of esophageal squamous cell carcinoma with ontological prioritization and hierarchical gene clustering"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Φουντουλάκη Μαρία","Fountoulaki Maria"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Ο καρκίνος του οισοφάγου αποτελεί έναν από τους πιο θανατηφόρους κακοήθεις όγκους παγκοσμίως, με το πλακώδες καρκίνωμα του οισοφάγου (ESCC) να κυριαρχεί σε περιοχές της Ανατολικής Ασίας και της Αφρικής. Παρά τις θεραπευτικές εξελίξεις, η πενταετής επιβίωση παραμένει κάτω του 20%, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για βαθύτερη μοριακή κατανόηση της νόσου. Στην παρούσα εργασία αναπτύχθηκε μια ολοκληρωμένη υπολογιστική προσέγγιση για τη μοριακή ανάλυση 94 ασθενών με ESCC, χρησιμοποιώντας δεδομένα RNA αλληλούχισης από τον Άτλαντα Καρκινικού Γονιδιώματος (TCGA). Αρχικά, εκτελέστηκε ανάλυση διαφορικής γονιδιακής έκφρασης σε επίπεδο ασθενούς, συγκρίνοντας κάθε όγκο με φυσιολογικό οισοφαγικό ιστό αναφοράς. Τα αποτελέσματα εισήχθησαν στην πλατφόρμα BioInfoMiner, η οποία εφάρμοσε οντολογική ανάλυση βασισμένη σε γράφους, ενσωματώνοντας το Gene Ontology, το Reactome, την Ανθρώπινη Φαινοτυπική Οντολογία (HPO) και την Οντολογία Θηλαστικών Φαινοτύπων (MGI), ώστε να προκύψουν γονίδια προτεραιότητας με συστημική βιολογική σημασία. Από τη συνολική ανάλυση προέκυψε ένα γονιδιακό σύνολο υπογραφής 721 γονιδίων, τα οποία εντοπίστηκαν συστηματικά σε τουλάχιστον 15 ασθενείς. Η ιεραρχική ομαδοποίηση του πίνακα υπογραφής ανέδειξε τρεις λειτουργικά διακριτές ομάδες γονιδίων: μία ομάδα συνδεδεμένη με καταστολή μεταγραφικής ρύθμισης, μία με ενεργοποίηση κυτταρικού κύκλου και αντιγραφή DNA, και μία με ανοσολογικές αποκρίσεις και αναδιαμόρφωση εξωκυττάριου στρώματος. Η ανάλυση NMF κατέταξε τους ασθενείς σε 11 ομάδες με διακριτά λειτουργικά προφίλ. Διαπιστώθηκε ένας σταθερός μοριακός πυρήνας - που περιλαμβάνει υπερέκφραση των COL11A1, MMP11, MMP13, SPP1, HOXD13 και HOXA13, καθώς και υποέκφραση των ADH1B, HPGD, AFF3 και ZBTB16 - ο οποίος παρέμενε αμετάβλητος ανεξαρτήτως κλινικής κατηγοριοποίησης κατά στάδιο νόσου, επιβίωση, φύλο ή μεταστατική κατάσταση. Η ανάλυση πληροφοριακού κέρδους κατέδειξε ότι κανένα μεμονωμένο γονίδιο δεν επαρκεί για την κλινική ταξινόμηση, επιβεβαιώνοντας τον πολυπαραγοντικό χαρακτήρα της νόσου. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι το ESCC χαρακτηρίζεται από ένα κοινό ογκογόνο υπόστρωμα αναδιαμόρφωσης εξωκυτταρίου στρώματος και αναπτυξιακής μεταγραφικής επανενεργοποίησης, πάνω στο οποίο εδράζεται σημαντική μοριακή ετερογένεια, με άμεσες συνέπειες για τη στρωματοποίηση ασθενών και τη στόχευση θεραπευτικών παρεμβάσεων.","Esophageal squamous cell carcinoma (ESCC) is one of the most deadly malignancies worldwide, with five-year overall survival rates <20% and increasing global incidence. Escalating molecular heterogeneity of ESCC represents a major challenge for patient stratification and therapeutic targeting, thereby highlighting the need for systems-level transcriptomic methodologies that transcend single-gene analyses. In this study, a robust computational framework was developed and implemented for the characterization of the ESCC transcriptomic landscape based on RNA sequenced data of 94 patients in the Cancer Genome Atlas (TCGA). For each tumour, patient-specific differential gene expression analyses were performed against the reference set of normal esophageal tissues. Obtained gene lists were passed to the BioInfoMiner platform, which executed ontology-based functional enrichment and graph-theoretical gene prioritization across four complementary knowledge domains: Gene Ontology, Reactome, Human Phenotype Ontology, and Mammalian Phenotype Ontology. A recurrence- filtered signature of 721 genes were obtained and subjected to hierarchical co-expression clustering. Non- negative matrix factorization (NMF) analysis of the patient-level functional distance matrix was used to discriminate molecularly differentiated patient subgroups. Hierarchical clustering highlighted three functionally coherent gene modules that seem to reflect transcriptional regulation, the cell cycle and DNA replication, and immune response with extracellular matrix remodeling. NMF-derived patient stratification highlighted 11 patient groups that are characterized by distinct oncogenic programs, including ECM-invasive, developmental transcription factor reactivation, cancer-testis antigen expression, and proliferative signatures. Remarkably, a conserved molecular core -corresponding to upregulation of COL11A1, MMP13, SPP1, and posterior HOX paralongs and downregulation of ADH1B, HPGD, AFF3, and ZBTB16 - were recognized across all clinical subgroups regardless of the disease stage, survival status, sex, or metastatic status. The analysis of the information gains confirmed the hypothesis that clinical phenotypes are encoded at the gene combinations level and, not within single markers. These results suggest a conserved oncogenic basis for ESCC and point to the complementary benefits of unsupervised molecular stratification in combination with conventional clinical classification for the development of precision oncology for this disease."],"dc:identifier":["uoadl:5427534","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5427534"],"dc:language":["English"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Μεταγραφωμική ανάλυση ακανθοκυτταρικού καρκινώματος οισοφάγου με οντολογική προτεραιοποίηση και ιεραρχική συσταδοποίηση γονιδίων / Transcriptomic analysis of esophageal squamous cell carcinoma with ontological prioritization and hierarchical gene clustering"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:20:23Z"}