{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5428312"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5428312","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Σύνθεση και μελέτη των κρυσταλλικών και μικροδομικών ιδιοτήτων λεπτών υμενίων ημιαγωγών II-VI εναποτεθειμένων σε κρυσταλλικά και άμορφα υποστρώματα και υποβαλλόμενων σε θερμική επεξεργασία","abstract":"Η παρούσα διπλωματική εργασία αφορά τη σύνθεση και τη μελέτη λεπτών υμενίων σε διάφορες αναλογίες στόχου ZnO-ZnS.Συγκεκριμένα, οι στόχοι παρασκευάστηκαν με ανάμιξη κατάλληλων ποσοτήτων ZnO και ZnS, ώστε να προκύψουν οι αναλογίες 25–75, 50–50 και 75–25. Τα δείγματα εναποτέθηκαν σε υποστρώματα μονοκρυσταλλικού πυριτίου και άμορφου γυαλιού με τη μέθοδο της εξάχνωσης μέσω δέσμης ηλεκτρονίων (electron beam evaporation). Στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε θερμική ανόπτηση στους 300°C, 400°C και 500°C, προκειμένου να διερευνηθεί η επίδραση της ανόπτησης στις δομικές και μικροδομικές τους ιδιότητες. Η μακροσκοπική εικόνα των δειγμάτων μετά την ανόπτηση έδειξε πως εμφανίζουν διαφορετικούς χρωματισμούς, οι οποίοι αποδίδονται κυρίως στο φαινόμενο συμβολής λεπτών υμενίων. Παράλληλα τα περισσότερα δείγματα παρουσιάζουν ομοιόμορφο χρωματισμό σε όλη την επιφάνεια τους, γεγονός που υποδηλώνει ομοιογένεια πάχους. Εξαίρεση αποτελεί το δείγμα 75%ZnO - 25%ZnS, στο οποίο παρατηρούνται διάσπαρτα λευκά στίγματα, τα οποία υποδηλώνουν πιθανές τοπικές ατέλειες ή ανομοιογένειες. Η δομική ανάλυση των δειγμάτων πραγματοποιήθηκε με περίθλαση ακτίνων Χ (XRD). Για τα δείγματα μετά την εναπόθεση, διαπιστώθηκε ότι το δείγμα καθαρού ZnO εμφανίζει κορυφές που αντιστοιχούν στην εξαγωνική δομή του ZnO, καθώς και ορισμένες κορυφές του Zn.Αντίστοιχα, το δείγμα καθαρού ZnS παρουσιάζει κυρίως κορυφές της κυβικής φάσης του ZnS. Στα ενδιάμεσα δείγματα δεν παρατηρήθηκαν κορυφές περίθλασης, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα υμένια είναι άμορφα και πιθανόν σχηματίζουν στερεό διάλυμα. Για τη μικροδομική ανάλυση των δειγμάτων πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις ανακλαστικότητας ακτίνων Χ (XRR). Από την προσαρμογή των πειραματικών καμπυλών προσδιορίστηκαν η πυκνότητα, το πάχος και η επιφανειακή τραχύτητα των λεπτών υμενίων. Οι τιμές της πυκνότητας για τα δείγματα ΖnO, ZnS βρίσκονται σε καλή συμφωνία με τις αντίστοιχες τιμές της βιβλιογραφίας για τα πυκνά υλικά, ενώ για τα στερεά διαλύματα οι τιμές είναι χαμηλότερες από τις αναμενόμενες. Όσον αφορά το πάχος των υμενίων, παρατηρείται σημαντική μείωση με την αύξηση της περιεκτικότητας σε ZnO, ενώ αντίθετα η τραχύτητα αυξάνεται. Για τα δείγματα μετά την ανόπτηση, τα αποτελέσματα των μετρήσεων XRD έδειξαν πως με την αύξηση της θερμοκρασίας, παρατηρείται βελτίωση της κρυσταλλικότητας των δειγμάτων, όπως προκύπτει από την αύξηση της έντασης των κορυφών περίθλασης και τη μείωση του εύρους τους στο μισό του μέγιστου ύψους (FWHM). Στα δείγματα με τις ενδιάμεσες στοιχειομετρίες στόχου αρχίζουν να εμφανίζονται ευρείες κορυφές οι οποίες γίνονται πιο διακριτές με την αύξηση της θερμοκρασίας, υποδηλώνοντας διαχωρισμό φάσεων και απομάκρυνση από τη συμπεριφορά στερεού διαλύματος. Εξαίρεση αποτελεί το δείγμα 75%ZnO - 25%ZnS το οποίο παραμένει άμορφο έως και τους 400°C. Μετά την ανόπτηση στους 500°C εμφανίζονται ευρείες κορυφές ZnO, γεγονός που υποδηλώνει μεταβολή της κρυσταλλικής του φάσης. Ιδιαίτερα σημαντική αλλαγή παρατηρείται στο καθαρό δείγμα ZnS, όπου μετά την ανόπτηση στους 500°C εμφανίζονται κορύφες που ταυτίζονται με αυτές του ZnO, γεγονός που υποδηλώνει οξείδωση του ZnS κατά τη διαδικασία της ανόπτησης. Τα περιθλασιγράμματα της τεχνικής περίθλασης ακτίνων Χ, υπό συνθήκες μικρής γωνίας πρόσπτωσης επιβεβαίωσαν τα αποτελέσματα των μετρήσεων ακτίνων Χ και για τα δείγματα μετά την ανόπτηση. Στη συνέχεια επιλέχθηκε το δείγμα 25%ZnO - 75%ZnS για τη σύγκριση των καμπυλών ανακλαστικότητας του, πριν την ανόπτηση και μετά από ανόπτηση έως τους 500°C. Παρατηρήθηκε μικρή μετατόπιση της κρίσιμης γωνίας προς μεγαλύτερες τιμές με την αύξηση της θερμοκρασίας, η οποία συνδέεται και με αύξηση της πυκνότητας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το δείγμα που ανοπτήθηκε στους 500°C,στο οποίο εμφανίζονται επιπλέον κροσσοί πάνω στους κύριους, συμπεριφορά που υποδηλώνει πιθανή ανομοιογένεια ως προς την πυκνότητα ή το πάχος του υμενίου. Η ανάλυση των προτύπων XRD με εφαρμογή της εξίσωσης Scherrer έδειξε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας ανόπτησης οδηγεί σε αύξηση του μεγέθους των κρυσταλλιτών και βελτίωση της κρυσταλλικότητας τόσο στα υμένια ZnS όσο και στα υμένια ZnO. Στα υμένια ZnS, στους 500°C παρατηρήθηκε μερικός μετασχηματισμός σε ZnO, ενώ στα υμένια ZnO η ανάπτυξη των κρυσταλλιτών ήταν ιδιαίτερα έντονη στη θερμοκρασία αυτή.","abstract_html":"Η παρούσα διπλωματική εργασία αφορά τη σύνθεση και τη μελέτη λεπτών υμενίων σε διάφορες αναλογίες στόχου ZnO-ZnS.Συγκεκριμένα, οι στόχοι παρασκευάστηκαν με ανάμιξη κατάλληλων ποσοτήτων ZnO και ZnS, ώστε να προκύψουν οι αναλογίες 25–75, 50–50 και 75–25. Τα δείγματα εναποτέθηκαν σε υποστρώματα μονοκρυσταλλικού πυριτίου και άμορφου γυαλιού με τη μέθοδο της εξάχνωσης μέσω δέσμης ηλεκτρονίων (electron beam evaporation). Στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε θερμική ανόπτηση στους 300°C, 400°C και 500°C, προκειμένου να διερευνηθεί η επίδραση της ανόπτησης στις δομικές και μικροδομικές τους ιδιότητες. Η μακροσκοπική εικόνα των δειγμάτων μετά την ανόπτηση έδειξε πως εμφανίζουν διαφορετικούς χρωματισμούς, οι οποίοι αποδίδονται κυρίως στο φαινόμενο συμβολής λεπτών υμενίων. Παράλληλα τα περισσότερα δείγματα παρουσιάζουν ομοιόμορφο χρωματισμό σε όλη την επιφάνεια τους, γεγονός που υποδηλώνει ομοιογένεια πάχους. Εξαίρεση αποτελεί το δείγμα 75%ZnO - 25%ZnS, στο οποίο παρατηρούνται διάσπαρτα λευκά στίγματα, τα οποία υποδηλώνουν πιθανές τοπικές ατέλειες ή ανομοιογένειες. Η δομική ανάλυση των δειγμάτων πραγματοποιήθηκε με περίθλαση ακτίνων Χ (XRD). Για τα δείγματα μετά την εναπόθεση, διαπιστώθηκε ότι το δείγμα καθαρού ZnO εμφανίζει κορυφές που αντιστοιχούν στην εξαγωνική δομή του ZnO, καθώς και ορισμένες κορυφές του Zn.Αντίστοιχα, το δείγμα καθαρού ZnS παρουσιάζει κυρίως κορυφές της κυβικής φάσης του ZnS. Στα ενδιάμεσα δείγματα δεν παρατηρήθηκαν κορυφές περίθλασης, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα υμένια είναι άμορφα και πιθανόν σχηματίζουν στερεό διάλυμα. Για τη μικροδομική ανάλυση των δειγμάτων πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις ανακλαστικότητας ακτίνων Χ (XRR). Από την προσαρμογή των πειραματικών καμπυλών προσδιορίστηκαν η πυκνότητα, το πάχος και η επιφανειακή τραχύτητα των λεπτών υμενίων. Οι τιμές της πυκνότητας για τα δείγματα ΖnO, ZnS βρίσκονται σε καλή συμφωνία με τις αντίστοιχες τιμές της βιβλιογραφίας για τα πυκνά υλικά, ενώ για τα στερεά διαλύματα οι τιμές είναι χαμηλότερες από τις αναμενόμενες. Όσον αφορά το πάχος των υμενίων, παρατηρείται σημαντική μείωση με την αύξηση της περιεκτικότητας σε ZnO, ενώ αντίθετα η τραχύτητα αυξάνεται. Για τα δείγματα μετά την ανόπτηση, τα αποτελέσματα των μετρήσεων XRD έδειξαν πως με την αύξηση της θερμοκρασίας, παρατηρείται βελτίωση της κρυσταλλικότητας των δειγμάτων, όπως προκύπτει από την αύξηση της έντασης των κορυφών περίθλασης και τη μείωση του εύρους τους στο μισό του μέγιστου ύψους (FWHM). Στα δείγματα με τις ενδιάμεσες στοιχειομετρίες στόχου αρχίζουν να εμφανίζονται ευρείες κορυφές οι οποίες γίνονται πιο διακριτές με την αύξηση της θερμοκρασίας, υποδηλώνοντας διαχωρισμό φάσεων και απομάκρυνση από τη συμπεριφορά στερεού διαλύματος. Εξαίρεση αποτελεί το δείγμα 75%ZnO - 25%ZnS το οποίο παραμένει άμορφο έως και τους 400°C. Μετά την ανόπτηση στους 500°C εμφανίζονται ευρείες κορυφές ZnO, γεγονός που υποδηλώνει μεταβολή της κρυσταλλικής του φάσης. Ιδιαίτερα σημαντική αλλαγή παρατηρείται στο καθαρό δείγμα ZnS, όπου μετά την ανόπτηση στους 500°C εμφανίζονται κορύφες που ταυτίζονται με αυτές του ZnO, γεγονός που υποδηλώνει οξείδωση του ZnS κατά τη διαδικασία της ανόπτησης. Τα περιθλασιγράμματα της τεχνικής περίθλασης ακτίνων Χ, υπό συνθήκες μικρής γωνίας πρόσπτωσης επιβεβαίωσαν τα αποτελέσματα των μετρήσεων ακτίνων Χ και για τα δείγματα μετά την ανόπτηση. Στη συνέχεια επιλέχθηκε το δείγμα 25%ZnO - 75%ZnS για τη σύγκριση των καμπυλών ανακλαστικότητας του, πριν την ανόπτηση και μετά από ανόπτηση έως τους 500°C. Παρατηρήθηκε μικρή μετατόπιση της κρίσιμης γωνίας προς μεγαλύτερες τιμές με την αύξηση της θερμοκρασίας, η οποία συνδέεται και με αύξηση της πυκνότητας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το δείγμα που ανοπτήθηκε στους 500°C,στο οποίο εμφανίζονται επιπλέον κροσσοί πάνω στους κύριους, συμπεριφορά που υποδηλώνει πιθανή ανομοιογένεια ως προς την πυκνότητα ή το πάχος του υμενίου. Η ανάλυση των προτύπων XRD με εφαρμογή της εξίσωσης Scherrer έδειξε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας ανόπτησης οδηγεί σε αύξηση του μεγέθους των κρυσταλλιτών και βελτίωση της κρυσταλλικότητας τόσο στα υμένια ZnS όσο και στα υμένια ZnO. Στα υμένια ZnS, στους 500°C παρατηρήθηκε μερικός μετασχηματισμός σε ZnO, ενώ στα υμένια ZnO η ανάπτυξη των κρυσταλλιτών ήταν ιδιαίτερα έντονη στη θερμοκρασία αυτή.","abstract_has_math":false,"creators":["Στρατίκη Μαρίνα","Stratiki Marina"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:20:24Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5428312"],"render_values":[{"text":"uoadl:5428312","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5428312","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5428312","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5428312","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Στρατίκη Μαρίνα","Stratiki Marina"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5428312","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5428312"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η παρούσα διπλωματική εργασία αφορά τη σύνθεση και τη μελέτη λεπτών υμενίων σε διάφορες αναλογίες στόχου ZnO-ZnS.Συγκεκριμένα, οι στόχοι παρασκευάστηκαν με ανάμιξη κατάλληλων ποσοτήτων ZnO και ZnS, ώστε να προκύψουν οι αναλογίες 25–75, 50–50 και 75–25. Τα δείγματα εναποτέθηκαν σε υποστρώματα μονοκρυσταλλικού πυριτίου και άμορφου γυαλιού με τη μέθοδο της εξάχνωσης μέσω δέσμης ηλεκτρονίων (electron beam evaporation). Στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε θερμική ανόπτηση στους 300°C, 400°C και 500°C, προκειμένου να διερευνηθεί η επίδραση της ανόπτησης στις δομικές και μικροδομικές τους ιδιότητες. Η μακροσκοπική εικόνα των δειγμάτων μετά την ανόπτηση έδειξε πως εμφανίζουν διαφορετικούς χρωματισμούς, οι οποίοι αποδίδονται κυρίως στο φαινόμενο συμβολής λεπτών υμενίων. Παράλληλα τα περισσότερα δείγματα παρουσιάζουν ομοιόμορφο χρωματισμό σε όλη την επιφάνεια τους, γεγονός που υποδηλώνει ομοιογένεια πάχους. Εξαίρεση αποτελεί το δείγμα 75%ZnO - 25%ZnS, στο οποίο παρατηρούνται διάσπαρτα λευκά στίγματα, τα οποία υποδηλώνουν πιθανές τοπικές ατέλειες ή ανομοιογένειες. Η δομική ανάλυση των δειγμάτων πραγματοποιήθηκε με περίθλαση ακτίνων Χ (XRD). Για τα δείγματα μετά την εναπόθεση, διαπιστώθηκε ότι το δείγμα καθαρού ZnO εμφανίζει κορυφές που αντιστοιχούν στην εξαγωνική δομή του ZnO, καθώς και ορισμένες κορυφές του Zn.Αντίστοιχα, το δείγμα καθαρού ZnS παρουσιάζει κυρίως κορυφές της κυβικής φάσης του ZnS. Στα ενδιάμεσα δείγματα δεν παρατηρήθηκαν κορυφές περίθλασης, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα υμένια είναι άμορφα και πιθανόν σχηματίζουν στερεό διάλυμα. Για τη μικροδομική ανάλυση των δειγμάτων πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις ανακλαστικότητας ακτίνων Χ (XRR). Από την προσαρμογή των πειραματικών καμπυλών προσδιορίστηκαν η πυκνότητα, το πάχος και η επιφανειακή τραχύτητα των λεπτών υμενίων. Οι τιμές της πυκνότητας για τα δείγματα ΖnO, ZnS βρίσκονται σε καλή συμφωνία με τις αντίστοιχες τιμές της βιβλιογραφίας για τα πυκνά υλικά, ενώ για τα στερεά διαλύματα οι τιμές είναι χαμηλότερες από τις αναμενόμενες. Όσον αφορά το πάχος των υμενίων, παρατηρείται σημαντική μείωση με την αύξηση της περιεκτικότητας σε ZnO, ενώ αντίθετα η τραχύτητα αυξάνεται. Για τα δείγματα μετά την ανόπτηση, τα αποτελέσματα των μετρήσεων XRD έδειξαν πως με την αύξηση της θερμοκρασίας, παρατηρείται βελτίωση της κρυσταλλικότητας των δειγμάτων, όπως προκύπτει από την αύξηση της έντασης των κορυφών περίθλασης και τη μείωση του εύρους τους στο μισό του μέγιστου ύψους (FWHM). Στα δείγματα με τις ενδιάμεσες στοιχειομετρίες στόχου αρχίζουν να εμφανίζονται ευρείες κορυφές οι οποίες γίνονται πιο διακριτές με την αύξηση της θερμοκρασίας, υποδηλώνοντας διαχωρισμό φάσεων και απομάκρυνση από τη συμπεριφορά στερεού διαλύματος. Εξαίρεση αποτελεί το δείγμα 75%ZnO - 25%ZnS το οποίο παραμένει άμορφο έως και τους 400°C. Μετά την ανόπτηση στους 500°C εμφανίζονται ευρείες κορυφές ZnO, γεγονός που υποδηλώνει μεταβολή της κρυσταλλικής του φάσης. Ιδιαίτερα σημαντική αλλαγή παρατηρείται στο καθαρό δείγμα ZnS, όπου μετά την ανόπτηση στους 500°C εμφανίζονται κορύφες που ταυτίζονται με αυτές του ZnO, γεγονός που υποδηλώνει οξείδωση του ZnS κατά τη διαδικασία της ανόπτησης. Τα περιθλασιγράμματα της τεχνικής περίθλασης ακτίνων Χ, υπό συνθήκες μικρής γωνίας πρόσπτωσης επιβεβαίωσαν τα αποτελέσματα των μετρήσεων ακτίνων Χ και για τα δείγματα μετά την ανόπτηση. Στη συνέχεια επιλέχθηκε το δείγμα 25%ZnO - 75%ZnS για τη σύγκριση των καμπυλών ανακλαστικότητας του, πριν την ανόπτηση και μετά από ανόπτηση έως τους 500°C. Παρατηρήθηκε μικρή μετατόπιση της κρίσιμης γωνίας προς μεγαλύτερες τιμές με την αύξηση της θερμοκρασίας, η οποία συνδέεται και με αύξηση της πυκνότητας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το δείγμα που ανοπτήθηκε στους 500°C,στο οποίο εμφανίζονται επιπλέον κροσσοί πάνω στους κύριους, συμπεριφορά που υποδηλώνει πιθανή ανομοιογένεια ως προς την πυκνότητα ή το πάχος του υμενίου. Η ανάλυση των προτύπων XRD με εφαρμογή της εξίσωσης Scherrer έδειξε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας ανόπτησης οδηγεί σε αύξηση του μεγέθους των κρυσταλλιτών και βελτίωση της κρυσταλλικότητας τόσο στα υμένια ZnS όσο και στα υμένια ZnO. Στα υμένια ZnS, στους 500°C παρατηρήθηκε μερικός μετασχηματισμός σε ZnO, ενώ στα υμένια ZnO η ανάπτυξη των κρυσταλλιτών ήταν ιδιαίτερα έντονη στη θερμοκρασία αυτή.","This thesis concerns the synthesis and study of thin films with various ZnO-ZnS target ratios. Specifically, the targets were prepared by mixing appropriate amounts of ZnO and ZnS to yield ratios of 25–75, 50–50, and 75–25. The samples were deposited onto single-crystal silicon and amorphous glass substrates using the electron beam evaporation method. They were then heat-treated at 300°C, 400°C, and 500°C to investigate the effect of heat treatment on their structural and microstructural properties. The macroscopic appearance of the samples after annealing showed that they exhibit different colors, which are attributed mainly to the thin-film interference phenomenon. At the same time, most samples exhibit uniform coloring across their entire surface, suggesting homogeneity in thickness. An exception is the 75%ZnO - 25%ZnS sample, in which scattered white spots are observed, suggesting possible local defects or inhomogeneities. The structural analysis of the samples was performed using X-ray diffraction (XRD). For the post-deposition samples, it was found that the pure ZnO sample exhibits peaks corresponding to the hexagonal structure of ZnO, as well as some Zn peaks. Similarly, the pure ZnS sample exhibited mainly peaks characteristic of the cubic phase of ZnS. No diffraction peaks were observed in the intermediate samples, suggesting that the films are amorphous and likely form a solid solution. X-ray reflectivity (XRR) measurements were performed for the microstructural analysis of the samples. The density, thickness, and surface roughness of the thin films were determined by fitting the experimental curves. The density values for the ZnO and ZnS samples are in good agreement with the corresponding values reported in the literature for bulk materials, while for the solid solutions, the values are lower than expected. As for the film thickness, a significant decrease is observed with increasing ZnO content, while, conversely, the roughness increases. For the samples after annealing, the results of the XRD measurements showed that as the temperature increased, the crystallinity of the samples improved, as evidenced by the increase in the intensity of the diffraction peaks and the reduction of their width to half the maximum height (FWHM). In samples with intermediate target stoichiometries, broad peaks begin to appear and become more distinct as the temperature increases, suggesting phase separation and a departure from solid-solution behavior. An exception is the 75%ZnΟ - 25%ZnS sample, which remains amorphous up to 400°C. After annealing at 500°C, broad ZnO peaks appear, indicating a change in its crystalline phase. A particularly significant change is observed in the pure ZnS sample, where, after annealing at 500°C, peaks appear that are identical to those of ZnO, suggesting oxidation of ZnS during the annealing process. X-ray diffraction patterns obtained under small-angle incidence conditions confirmed the results of the X-ray measurements for the annealed samples as well. Next, the 25%ZnO - 75%ZnS sample was selected to compare its reflectance curves before and after annealing at 500°C. A slight shift of the critical angle toward larger values was observed as the temperature increased, which is also associated with an increase in density. Of particular interest is the sample annealed at 500°C, in which additional fringes appear on top of the main ones—a behavior suggesting possible heterogeneity in density or film thickness. Analysis of the XRD patterns using the Scherrer equation showed that an increase in annealing temperature leads to an increase in crystallite size and improved crystallinity in both ZnS and ZnO films. In the ZnS films, a partial transformation to ZnO was observed at 500°C, while in the ZnO films, crystallite growth was particularly pronounced at this temperature."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Σύνθεση και μελέτη των κρυσταλλικών και μικροδομικών ιδιοτήτων λεπτών υμενίων ημιαγωγών II-VI εναποτεθειμένων σε κρυσταλλικά και άμορφα υποστρώματα και υποβαλλόμενων σε θερμική επεξεργασία"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Στρατίκη Μαρίνα","Stratiki Marina"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Η παρούσα διπλωματική εργασία αφορά τη σύνθεση και τη μελέτη λεπτών υμενίων σε διάφορες αναλογίες στόχου ZnO-ZnS.Συγκεκριμένα, οι στόχοι παρασκευάστηκαν με ανάμιξη κατάλληλων ποσοτήτων ZnO και ZnS, ώστε να προκύψουν οι αναλογίες 25–75, 50–50 και 75–25. Τα δείγματα εναποτέθηκαν σε υποστρώματα μονοκρυσταλλικού πυριτίου και άμορφου γυαλιού με τη μέθοδο της εξάχνωσης μέσω δέσμης ηλεκτρονίων (electron beam evaporation). Στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε θερμική ανόπτηση στους 300°C, 400°C και 500°C, προκειμένου να διερευνηθεί η επίδραση της ανόπτησης στις δομικές και μικροδομικές τους ιδιότητες. Η μακροσκοπική εικόνα των δειγμάτων μετά την ανόπτηση έδειξε πως εμφανίζουν διαφορετικούς χρωματισμούς, οι οποίοι αποδίδονται κυρίως στο φαινόμενο συμβολής λεπτών υμενίων. Παράλληλα τα περισσότερα δείγματα παρουσιάζουν ομοιόμορφο χρωματισμό σε όλη την επιφάνεια τους, γεγονός που υποδηλώνει ομοιογένεια πάχους. Εξαίρεση αποτελεί το δείγμα 75%ZnO - 25%ZnS, στο οποίο παρατηρούνται διάσπαρτα λευκά στίγματα, τα οποία υποδηλώνουν πιθανές τοπικές ατέλειες ή ανομοιογένειες. Η δομική ανάλυση των δειγμάτων πραγματοποιήθηκε με περίθλαση ακτίνων Χ (XRD). Για τα δείγματα μετά την εναπόθεση, διαπιστώθηκε ότι το δείγμα καθαρού ZnO εμφανίζει κορυφές που αντιστοιχούν στην εξαγωνική δομή του ZnO, καθώς και ορισμένες κορυφές του Zn.Αντίστοιχα, το δείγμα καθαρού ZnS παρουσιάζει κυρίως κορυφές της κυβικής φάσης του ZnS. Στα ενδιάμεσα δείγματα δεν παρατηρήθηκαν κορυφές περίθλασης, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα υμένια είναι άμορφα και πιθανόν σχηματίζουν στερεό διάλυμα. Για τη μικροδομική ανάλυση των δειγμάτων πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις ανακλαστικότητας ακτίνων Χ (XRR). Από την προσαρμογή των πειραματικών καμπυλών προσδιορίστηκαν η πυκνότητα, το πάχος και η επιφανειακή τραχύτητα των λεπτών υμενίων. Οι τιμές της πυκνότητας για τα δείγματα ΖnO, ZnS βρίσκονται σε καλή συμφωνία με τις αντίστοιχες τιμές της βιβλιογραφίας για τα πυκνά υλικά, ενώ για τα στερεά διαλύματα οι τιμές είναι χαμηλότερες από τις αναμενόμενες. Όσον αφορά το πάχος των υμενίων, παρατηρείται σημαντική μείωση με την αύξηση της περιεκτικότητας σε ZnO, ενώ αντίθετα η τραχύτητα αυξάνεται. Για τα δείγματα μετά την ανόπτηση, τα αποτελέσματα των μετρήσεων XRD έδειξαν πως με την αύξηση της θερμοκρασίας, παρατηρείται βελτίωση της κρυσταλλικότητας των δειγμάτων, όπως προκύπτει από την αύξηση της έντασης των κορυφών περίθλασης και τη μείωση του εύρους τους στο μισό του μέγιστου ύψους (FWHM). Στα δείγματα με τις ενδιάμεσες στοιχειομετρίες στόχου αρχίζουν να εμφανίζονται ευρείες κορυφές οι οποίες γίνονται πιο διακριτές με την αύξηση της θερμοκρασίας, υποδηλώνοντας διαχωρισμό φάσεων και απομάκρυνση από τη συμπεριφορά στερεού διαλύματος. Εξαίρεση αποτελεί το δείγμα 75%ZnO - 25%ZnS το οποίο παραμένει άμορφο έως και τους 400°C. Μετά την ανόπτηση στους 500°C εμφανίζονται ευρείες κορυφές ZnO, γεγονός που υποδηλώνει μεταβολή της κρυσταλλικής του φάσης. Ιδιαίτερα σημαντική αλλαγή παρατηρείται στο καθαρό δείγμα ZnS, όπου μετά την ανόπτηση στους 500°C εμφανίζονται κορύφες που ταυτίζονται με αυτές του ZnO, γεγονός που υποδηλώνει οξείδωση του ZnS κατά τη διαδικασία της ανόπτησης. Τα περιθλασιγράμματα της τεχνικής περίθλασης ακτίνων Χ, υπό συνθήκες μικρής γωνίας πρόσπτωσης επιβεβαίωσαν τα αποτελέσματα των μετρήσεων ακτίνων Χ και για τα δείγματα μετά την ανόπτηση. Στη συνέχεια επιλέχθηκε το δείγμα 25%ZnO - 75%ZnS για τη σύγκριση των καμπυλών ανακλαστικότητας του, πριν την ανόπτηση και μετά από ανόπτηση έως τους 500°C. Παρατηρήθηκε μικρή μετατόπιση της κρίσιμης γωνίας προς μεγαλύτερες τιμές με την αύξηση της θερμοκρασίας, η οποία συνδέεται και με αύξηση της πυκνότητας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το δείγμα που ανοπτήθηκε στους 500°C,στο οποίο εμφανίζονται επιπλέον κροσσοί πάνω στους κύριους, συμπεριφορά που υποδηλώνει πιθανή ανομοιογένεια ως προς την πυκνότητα ή το πάχος του υμενίου. Η ανάλυση των προτύπων XRD με εφαρμογή της εξίσωσης Scherrer έδειξε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας ανόπτησης οδηγεί σε αύξηση του μεγέθους των κρυσταλλιτών και βελτίωση της κρυσταλλικότητας τόσο στα υμένια ZnS όσο και στα υμένια ZnO. Στα υμένια ZnS, στους 500°C παρατηρήθηκε μερικός μετασχηματισμός σε ZnO, ενώ στα υμένια ZnO η ανάπτυξη των κρυσταλλιτών ήταν ιδιαίτερα έντονη στη θερμοκρασία αυτή.","This thesis concerns the synthesis and study of thin films with various ZnO-ZnS target ratios. Specifically, the targets were prepared by mixing appropriate amounts of ZnO and ZnS to yield ratios of 25–75, 50–50, and 75–25. The samples were deposited onto single-crystal silicon and amorphous glass substrates using the electron beam evaporation method. They were then heat-treated at 300°C, 400°C, and 500°C to investigate the effect of heat treatment on their structural and microstructural properties. The macroscopic appearance of the samples after annealing showed that they exhibit different colors, which are attributed mainly to the thin-film interference phenomenon. At the same time, most samples exhibit uniform coloring across their entire surface, suggesting homogeneity in thickness. An exception is the 75%ZnO - 25%ZnS sample, in which scattered white spots are observed, suggesting possible local defects or inhomogeneities. The structural analysis of the samples was performed using X-ray diffraction (XRD). For the post-deposition samples, it was found that the pure ZnO sample exhibits peaks corresponding to the hexagonal structure of ZnO, as well as some Zn peaks. Similarly, the pure ZnS sample exhibited mainly peaks characteristic of the cubic phase of ZnS. No diffraction peaks were observed in the intermediate samples, suggesting that the films are amorphous and likely form a solid solution. X-ray reflectivity (XRR) measurements were performed for the microstructural analysis of the samples. The density, thickness, and surface roughness of the thin films were determined by fitting the experimental curves. The density values for the ZnO and ZnS samples are in good agreement with the corresponding values reported in the literature for bulk materials, while for the solid solutions, the values are lower than expected. As for the film thickness, a significant decrease is observed with increasing ZnO content, while, conversely, the roughness increases. For the samples after annealing, the results of the XRD measurements showed that as the temperature increased, the crystallinity of the samples improved, as evidenced by the increase in the intensity of the diffraction peaks and the reduction of their width to half the maximum height (FWHM). In samples with intermediate target stoichiometries, broad peaks begin to appear and become more distinct as the temperature increases, suggesting phase separation and a departure from solid-solution behavior. An exception is the 75%ZnΟ - 25%ZnS sample, which remains amorphous up to 400°C. After annealing at 500°C, broad ZnO peaks appear, indicating a change in its crystalline phase. A particularly significant change is observed in the pure ZnS sample, where, after annealing at 500°C, peaks appear that are identical to those of ZnO, suggesting oxidation of ZnS during the annealing process. X-ray diffraction patterns obtained under small-angle incidence conditions confirmed the results of the X-ray measurements for the annealed samples as well. Next, the 25%ZnO - 75%ZnS sample was selected to compare its reflectance curves before and after annealing at 500°C. A slight shift of the critical angle toward larger values was observed as the temperature increased, which is also associated with an increase in density. Of particular interest is the sample annealed at 500°C, in which additional fringes appear on top of the main ones—a behavior suggesting possible heterogeneity in density or film thickness. Analysis of the XRD patterns using the Scherrer equation showed that an increase in annealing temperature leads to an increase in crystallite size and improved crystallinity in both ZnS and ZnO films. In the ZnS films, a partial transformation to ZnO was observed at 500°C, while in the ZnO films, crystallite growth was particularly pronounced at this temperature."],"dc:identifier":["uoadl:5428312","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5428312"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Σύνθεση και μελέτη των κρυσταλλικών και μικροδομικών ιδιοτήτων λεπτών υμενίων ημιαγωγών II-VI εναποτεθειμένων σε κρυσταλλικά και άμορφα υποστρώματα και υποβαλλόμενων σε θερμική επεξεργασία"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:20:24Z"}