{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5429902"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5429902","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις στους πρώτους ανταποκριτές μετά τις πλημμύρες στο Βόλο","abstract":"Η παρούσα Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία διερευνά τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις που βίωσαν εθελοντές διασώστες της Ελληνικής Ομάδας Διάσωσης (ΕΟΔ) Μαγνησίας κατά τη διάρκεια και μετά τα πλημμυρικά φαινόμενα «Daniel» (4-8 Σεπτεμβρίου 2023) και «Elias» (26-28 Σεπτεμβρίου 2023) στον Βόλο και την ευρύτερη Θεσσαλία. Τα δύο αυτά φαινόμενα αποτελούν δύο από τις πιο καταστροφικές φυσικές καταστροφές που έχουν πλήξει την Ελλάδα από το 1930, με τον Βόλο να βρίσκεται στο επίκεντρο και των δύο, βιώνοντας επαναλαμβανόμενη καταστροφή σε διάστημα μόλις τριών εβδομάδων. Η έρευνα υιοθετεί ποιοτική μεθοδολογική προσέγγιση, με τη μέθοδο της ημι-δομημένης συνέντευξης ως κύριο εργαλείο συλλογής δεδομένων. Το δείγμα αποτελείται από 21 ενεργά μέλη της ΕΟΔ Μαγνησίας που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις κατά τα φαινόμενα Daniel ή/και Elias, επιλεγμένα μέσω σκόπιμης δειγματοληψίας. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της Θεματικής Ανάλυσης κατά Braun & Clarke (2006), ακολουθώντας επαγωγική προσέγγιση. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο αρχικός σχεδιασμός της έρευνας προέβλεπε τη συμμετοχή επαγγελματιών πυροσβεστών, η οποία όμως κατέστη αδύνατη μετά την απόρριψη του σχετικού αιτήματος από το Αρχηγείο Πυροσβεστικού Σώματος, γεγονός που από μόνο του αποτελεί εύρημα με θεωρητική σημασία, καθώς αναδεικνύει θεσμικές αντιστάσεις στη διερεύνηση της ψυχολογικής διάστασης της εργασίας των πρώτων ανταποκριτών. Από την ανάλυση αναδύθηκαν έξι κύρια θεματικά πεδία που αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα και την ετερογένεια της ψυχολογικής εμπειρίας των εθελοντών. Πρώτον, οι επιχειρησιακές προκλήσεις στο πεδίο, κινητικότητα σε πλημμυρισμένους δρόμους, αόρατοι κίνδυνοι κάτω από την επιφάνεια του νερού, έλλειψη επικοινωνίας με τις αρμόδιες αρχές και ανεπάρκεια εξοπλισμού, λειτούργησαν όχι μόνο ως τεχνικά εμπόδια αλλά και ως πηγές ψυχολογικής επιβάρυνσης. Δεύτερον, οι ψυχολογικές επιπτώσεις παρουσίασαν σημαντική ετερογένεια που συνάδει με το μοντέλο των τεσσάρων τροχιών των Bonanno et al. (2010): από ανθεκτικότητα και ταχεία επιστροφή στη φυσιολογική λειτουργικότητα έως καθυστερημένες αντιδράσεις και επίμονες εικόνες που παραμένουν δύο χρόνια μετά τα γεγονότα. Ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα αποτελεί η ταυτόχρονη ιδιότητα θύματος, πληγέντος και διασώστη που βίωσαν αρκετοί εθελοντές, μια σύγκρουση ρόλων που δεν έχει επαρκώς τεκμηριωθεί στη βιβλιογραφία, καθώς και το αίσθημα ενοχής (survivor's guilt) που εκδηλώθηκε σε ορισμένους συμμετέχοντες. Τρίτον, οι αντιδράσεις σε νέες ειδοποιήσεις καιρού αναδείχθηκαν ως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα. Το σύστημα ειδοποίησης 112, οι ήχοι έντονης βροχής, η μυρωδιά της λάσπης και οι ανεπισκεύαστες ζημιές στο αστικό τοπίο του Βόλου λειτουργούν ως triggers που προκαλούν αναμνήσεις και συναισθηματικές αντιδράσεις. Παράδοξα, το σύστημα 112, σχεδιασμένο ως εργαλείο προστασίας, έχει καταλήξει για πολλούς συμμετέχοντες να λειτουργεί ως πηγή ψυχολογικής αναστάτωσης λόγω της συχνής και μη αναλογικής χρήσης του. vi Τέταρτον, οι στρατηγικές αντιμετώπισης που ανέπτυξαν οι εθελοντές ήταν ποικίλες και αποτελεσματικές: ομαδική συζήτηση και debriefing, χιούμορ ως αμυντικός μηχανισμός, αυτοσυγκέντρωση, σωματική εργασία και αξιοποίηση επαγγελματικής εμπειρίας. Κοινός παρονομαστής ήταν η ομαδική συνοχή, η οποία αναδείχθηκε ως ο πιο ισχυρός προστατευτικός παράγοντας, αποτυπωμένη εύγλωττα στα λόγια μιας συμμετέχουσας: «Εμάς μας βρήκε δεμένους το φαινόμενο, δεν μας διέλυσε». Πέμπτον, η απουσία θεσμικής ψυχολογικής υποστήριξης κατά τα Daniel και Elias αποτελεί ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα. Σε αντίθεση με την υποστήριξη που έλαβε η ομάδα μετά το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών (Μάρτιος 2023), τα δύο πλημμυρικά φαινόμενα δεν συνοδεύτηκαν από καμία μορφή θεσμικής ψυχολογικής φροντίδας. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει μια θεσμική κουλτούρα που δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τις ψυχολογικές ανάγκες των πρώτων ανταποκριτών και συνάδει με ευρύτερα ευρήματα για το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία εντός δομών ασφαλείας (SAMHSA, 2018). Έκτον, παράλληλα με τις αρνητικές επιπτώσεις, αναδείχθηκαν στοιχεία μετατραυματικής ανάπτυξης: αλλαγή αντίληψης για τον συνάνθρωπο, επαναπροσδιορισμός προτεραιοτήτων, εμπειρία ως κεκτημένο και ενίσχυση της ομαδικής συνοχής, αναδεικνύοντας ότι η εθελοντική δράση σε καταστάσεις κρίσης μπορεί να αποτελέσει ταυτόχρονα πηγή επιβάρυνσης και ανάπτυξης. Επιπλέον, η έρευνα ανέδειξε τη σημασία της αθροιστικής τραυματικής έκθεσης: οι εθελοντές δεν ήρθαν αντιμέτωποι με τα Daniel και Elias έχοντας «καθαρό» ψυχολογικό ιστορικό, αλλά φέροντας ήδη το βάρος πυρκαγιών και ιδιαίτερα του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών που προηγήθηκε μέσα στο ίδιο έτος. Συνολικά, η παρούσα έρευνα αναδεικνύει ότι οι εθελοντές διασώστες αποτελούν έναν ιδιαίτερα ευάλωτο και ταυτόχρονα ανθεκτικό πληθυσμό που χρειάζεται συστηματική, συνεχή και εξειδικευμένη ψυχολογική υποστήριξη. Η ανάπτυξη κατάλληλων πολιτικών ψυχοκοινωνικής στήριξης για εθελοντές διασώστες στην Ελλάδα αποτελεί επείγουσα πρακτική ανάγκη σε μια χώρα που αντιμετωπίζει αυξανόμενη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εθελοντική δράση για την αντιμετώπισή τους.","abstract_html":"Η παρούσα Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία διερευνά τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις που βίωσαν εθελοντές διασώστες της Ελληνικής Ομάδας Διάσωσης (ΕΟΔ) Μαγνησίας κατά τη διάρκεια και μετά τα πλημμυρικά φαινόμενα «Daniel» (4-8 Σεπτεμβρίου 2023) και «Elias» (26-28 Σεπτεμβρίου 2023) στον Βόλο και την ευρύτερη Θεσσαλία. Τα δύο αυτά φαινόμενα αποτελούν δύο από τις πιο καταστροφικές φυσικές καταστροφές που έχουν πλήξει την Ελλάδα από το 1930, με τον Βόλο να βρίσκεται στο επίκεντρο και των δύο, βιώνοντας επαναλαμβανόμενη καταστροφή σε διάστημα μόλις τριών εβδομάδων. Η έρευνα υιοθετεί ποιοτική μεθοδολογική προσέγγιση, με τη μέθοδο της ημι-δομημένης συνέντευξης ως κύριο εργαλείο συλλογής δεδομένων. Το δείγμα αποτελείται από 21 ενεργά μέλη της ΕΟΔ Μαγνησίας που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις κατά τα φαινόμενα Daniel ή/και Elias, επιλεγμένα μέσω σκόπιμης δειγματοληψίας. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της Θεματικής Ανάλυσης κατά Braun &amp; Clarke (2006), ακολουθώντας επαγωγική προσέγγιση. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο αρχικός σχεδιασμός της έρευνας προέβλεπε τη συμμετοχή επαγγελματιών πυροσβεστών, η οποία όμως κατέστη αδύνατη μετά την απόρριψη του σχετικού αιτήματος από το Αρχηγείο Πυροσβεστικού Σώματος, γεγονός που από μόνο του αποτελεί εύρημα με θεωρητική σημασία, καθώς αναδεικνύει θεσμικές αντιστάσεις στη διερεύνηση της ψυχολογικής διάστασης της εργασίας των πρώτων ανταποκριτών. Από την ανάλυση αναδύθηκαν έξι κύρια θεματικά πεδία που αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα και την ετερογένεια της ψυχολογικής εμπειρίας των εθελοντών. Πρώτον, οι επιχειρησιακές προκλήσεις στο πεδίο, κινητικότητα σε πλημμυρισμένους δρόμους, αόρατοι κίνδυνοι κάτω από την επιφάνεια του νερού, έλλειψη επικοινωνίας με τις αρμόδιες αρχές και ανεπάρκεια εξοπλισμού, λειτούργησαν όχι μόνο ως τεχνικά εμπόδια αλλά και ως πηγές ψυχολογικής επιβάρυνσης. Δεύτερον, οι ψυχολογικές επιπτώσεις παρουσίασαν σημαντική ετερογένεια που συνάδει με το μοντέλο των τεσσάρων τροχιών των Bonanno et al. (2010): από ανθεκτικότητα και ταχεία επιστροφή στη φυσιολογική λειτουργικότητα έως καθυστερημένες αντιδράσεις και επίμονες εικόνες που παραμένουν δύο χρόνια μετά τα γεγονότα. Ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα αποτελεί η ταυτόχρονη ιδιότητα θύματος, πληγέντος και διασώστη που βίωσαν αρκετοί εθελοντές, μια σύγκρουση ρόλων που δεν έχει επαρκώς τεκμηριωθεί στη βιβλιογραφία, καθώς και το αίσθημα ενοχής (survivor&#x27;s guilt) που εκδηλώθηκε σε ορισμένους συμμετέχοντες. Τρίτον, οι αντιδράσεις σε νέες ειδοποιήσεις καιρού αναδείχθηκαν ως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα. Το σύστημα ειδοποίησης 112, οι ήχοι έντονης βροχής, η μυρωδιά της λάσπης και οι ανεπισκεύαστες ζημιές στο αστικό τοπίο του Βόλου λειτουργούν ως triggers που προκαλούν αναμνήσεις και συναισθηματικές αντιδράσεις. Παράδοξα, το σύστημα 112, σχεδιασμένο ως εργαλείο προστασίας, έχει καταλήξει για πολλούς συμμετέχοντες να λειτουργεί ως πηγή ψυχολογικής αναστάτωσης λόγω της συχνής και μη αναλογικής χρήσης του. vi Τέταρτον, οι στρατηγικές αντιμετώπισης που ανέπτυξαν οι εθελοντές ήταν ποικίλες και αποτελεσματικές: ομαδική συζήτηση και debriefing, χιούμορ ως αμυντικός μηχανισμός, αυτοσυγκέντρωση, σωματική εργασία και αξιοποίηση επαγγελματικής εμπειρίας. Κοινός παρονομαστής ήταν η ομαδική συνοχή, η οποία αναδείχθηκε ως ο πιο ισχυρός προστατευτικός παράγοντας, αποτυπωμένη εύγλωττα στα λόγια μιας συμμετέχουσας: «Εμάς μας βρήκε δεμένους το φαινόμενο, δεν μας διέλυσε». Πέμπτον, η απουσία θεσμικής ψυχολογικής υποστήριξης κατά τα Daniel και Elias αποτελεί ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα. Σε αντίθεση με την υποστήριξη που έλαβε η ομάδα μετά το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών (Μάρτιος 2023), τα δύο πλημμυρικά φαινόμενα δεν συνοδεύτηκαν από καμία μορφή θεσμικής ψυχολογικής φροντίδας. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει μια θεσμική κουλτούρα που δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τις ψυχολογικές ανάγκες των πρώτων ανταποκριτών και συνάδει με ευρύτερα ευρήματα για το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία εντός δομών ασφαλείας (SAMHSA, 2018). Έκτον, παράλληλα με τις αρνητικές επιπτώσεις, αναδείχθηκαν στοιχεία μετατραυματικής ανάπτυξης: αλλαγή αντίληψης για τον συνάνθρωπο, επαναπροσδιορισμός προτεραιοτήτων, εμπειρία ως κεκτημένο και ενίσχυση της ομαδικής συνοχής, αναδεικνύοντας ότι η εθελοντική δράση σε καταστάσεις κρίσης μπορεί να αποτελέσει ταυτόχρονα πηγή επιβάρυνσης και ανάπτυξης. Επιπλέον, η έρευνα ανέδειξε τη σημασία της αθροιστικής τραυματικής έκθεσης: οι εθελοντές δεν ήρθαν αντιμέτωποι με τα Daniel και Elias έχοντας «καθαρό» ψυχολογικό ιστορικό, αλλά φέροντας ήδη το βάρος πυρκαγιών και ιδιαίτερα του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών που προηγήθηκε μέσα στο ίδιο έτος. Συνολικά, η παρούσα έρευνα αναδεικνύει ότι οι εθελοντές διασώστες αποτελούν έναν ιδιαίτερα ευάλωτο και ταυτόχρονα ανθεκτικό πληθυσμό που χρειάζεται συστηματική, συνεχή και εξειδικευμένη ψυχολογική υποστήριξη. Η ανάπτυξη κατάλληλων πολιτικών ψυχοκοινωνικής στήριξης για εθελοντές διασώστες στην Ελλάδα αποτελεί επείγουσα πρακτική ανάγκη σε μια χώρα που αντιμετωπίζει αυξανόμενη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εθελοντική δράση για την αντιμετώπισή τους.","abstract_has_math":false,"creators":["Πρίντζου Ελένη-Μαρία","Printzou Eleni-Maria"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:20:26Z","subjects":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5429902"],"render_values":[{"text":"uoadl:5429902","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5429902","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5429902","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5429902","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Πρίντζου Ελένη-Μαρία","Printzou Eleni-Maria"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Θετικές Επιστήμες","Science"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5429902","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5429902"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η παρούσα Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία διερευνά τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις που βίωσαν εθελοντές διασώστες της Ελληνικής Ομάδας Διάσωσης (ΕΟΔ) Μαγνησίας κατά τη διάρκεια και μετά τα πλημμυρικά φαινόμενα «Daniel» (4-8 Σεπτεμβρίου 2023) και «Elias» (26-28 Σεπτεμβρίου 2023) στον Βόλο και την ευρύτερη Θεσσαλία. Τα δύο αυτά φαινόμενα αποτελούν δύο από τις πιο καταστροφικές φυσικές καταστροφές που έχουν πλήξει την Ελλάδα από το 1930, με τον Βόλο να βρίσκεται στο επίκεντρο και των δύο, βιώνοντας επαναλαμβανόμενη καταστροφή σε διάστημα μόλις τριών εβδομάδων. Η έρευνα υιοθετεί ποιοτική μεθοδολογική προσέγγιση, με τη μέθοδο της ημι-δομημένης συνέντευξης ως κύριο εργαλείο συλλογής δεδομένων. Το δείγμα αποτελείται από 21 ενεργά μέλη της ΕΟΔ Μαγνησίας που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις κατά τα φαινόμενα Daniel ή/και Elias, επιλεγμένα μέσω σκόπιμης δειγματοληψίας. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της Θεματικής Ανάλυσης κατά Braun & Clarke (2006), ακολουθώντας επαγωγική προσέγγιση. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο αρχικός σχεδιασμός της έρευνας προέβλεπε τη συμμετοχή επαγγελματιών πυροσβεστών, η οποία όμως κατέστη αδύνατη μετά την απόρριψη του σχετικού αιτήματος από το Αρχηγείο Πυροσβεστικού Σώματος, γεγονός που από μόνο του αποτελεί εύρημα με θεωρητική σημασία, καθώς αναδεικνύει θεσμικές αντιστάσεις στη διερεύνηση της ψυχολογικής διάστασης της εργασίας των πρώτων ανταποκριτών. Από την ανάλυση αναδύθηκαν έξι κύρια θεματικά πεδία που αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα και την ετερογένεια της ψυχολογικής εμπειρίας των εθελοντών. Πρώτον, οι επιχειρησιακές προκλήσεις στο πεδίο, κινητικότητα σε πλημμυρισμένους δρόμους, αόρατοι κίνδυνοι κάτω από την επιφάνεια του νερού, έλλειψη επικοινωνίας με τις αρμόδιες αρχές και ανεπάρκεια εξοπλισμού, λειτούργησαν όχι μόνο ως τεχνικά εμπόδια αλλά και ως πηγές ψυχολογικής επιβάρυνσης. Δεύτερον, οι ψυχολογικές επιπτώσεις παρουσίασαν σημαντική ετερογένεια που συνάδει με το μοντέλο των τεσσάρων τροχιών των Bonanno et al. (2010): από ανθεκτικότητα και ταχεία επιστροφή στη φυσιολογική λειτουργικότητα έως καθυστερημένες αντιδράσεις και επίμονες εικόνες που παραμένουν δύο χρόνια μετά τα γεγονότα. Ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα αποτελεί η ταυτόχρονη ιδιότητα θύματος, πληγέντος και διασώστη που βίωσαν αρκετοί εθελοντές, μια σύγκρουση ρόλων που δεν έχει επαρκώς τεκμηριωθεί στη βιβλιογραφία, καθώς και το αίσθημα ενοχής (survivor's guilt) που εκδηλώθηκε σε ορισμένους συμμετέχοντες. Τρίτον, οι αντιδράσεις σε νέες ειδοποιήσεις καιρού αναδείχθηκαν ως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα. Το σύστημα ειδοποίησης 112, οι ήχοι έντονης βροχής, η μυρωδιά της λάσπης και οι ανεπισκεύαστες ζημιές στο αστικό τοπίο του Βόλου λειτουργούν ως triggers που προκαλούν αναμνήσεις και συναισθηματικές αντιδράσεις. Παράδοξα, το σύστημα 112, σχεδιασμένο ως εργαλείο προστασίας, έχει καταλήξει για πολλούς συμμετέχοντες να λειτουργεί ως πηγή ψυχολογικής αναστάτωσης λόγω της συχνής και μη αναλογικής χρήσης του. vi Τέταρτον, οι στρατηγικές αντιμετώπισης που ανέπτυξαν οι εθελοντές ήταν ποικίλες και αποτελεσματικές: ομαδική συζήτηση και debriefing, χιούμορ ως αμυντικός μηχανισμός, αυτοσυγκέντρωση, σωματική εργασία και αξιοποίηση επαγγελματικής εμπειρίας. Κοινός παρονομαστής ήταν η ομαδική συνοχή, η οποία αναδείχθηκε ως ο πιο ισχυρός προστατευτικός παράγοντας, αποτυπωμένη εύγλωττα στα λόγια μιας συμμετέχουσας: «Εμάς μας βρήκε δεμένους το φαινόμενο, δεν μας διέλυσε». Πέμπτον, η απουσία θεσμικής ψυχολογικής υποστήριξης κατά τα Daniel και Elias αποτελεί ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα. Σε αντίθεση με την υποστήριξη που έλαβε η ομάδα μετά το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών (Μάρτιος 2023), τα δύο πλημμυρικά φαινόμενα δεν συνοδεύτηκαν από καμία μορφή θεσμικής ψυχολογικής φροντίδας. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει μια θεσμική κουλτούρα που δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τις ψυχολογικές ανάγκες των πρώτων ανταποκριτών και συνάδει με ευρύτερα ευρήματα για το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία εντός δομών ασφαλείας (SAMHSA, 2018). Έκτον, παράλληλα με τις αρνητικές επιπτώσεις, αναδείχθηκαν στοιχεία μετατραυματικής ανάπτυξης: αλλαγή αντίληψης για τον συνάνθρωπο, επαναπροσδιορισμός προτεραιοτήτων, εμπειρία ως κεκτημένο και ενίσχυση της ομαδικής συνοχής, αναδεικνύοντας ότι η εθελοντική δράση σε καταστάσεις κρίσης μπορεί να αποτελέσει ταυτόχρονα πηγή επιβάρυνσης και ανάπτυξης. Επιπλέον, η έρευνα ανέδειξε τη σημασία της αθροιστικής τραυματικής έκθεσης: οι εθελοντές δεν ήρθαν αντιμέτωποι με τα Daniel και Elias έχοντας «καθαρό» ψυχολογικό ιστορικό, αλλά φέροντας ήδη το βάρος πυρκαγιών και ιδιαίτερα του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών που προηγήθηκε μέσα στο ίδιο έτος. Συνολικά, η παρούσα έρευνα αναδεικνύει ότι οι εθελοντές διασώστες αποτελούν έναν ιδιαίτερα ευάλωτο και ταυτόχρονα ανθεκτικό πληθυσμό που χρειάζεται συστηματική, συνεχή και εξειδικευμένη ψυχολογική υποστήριξη. Η ανάπτυξη κατάλληλων πολιτικών ψυχοκοινωνικής στήριξης για εθελοντές διασώστες στην Ελλάδα αποτελεί επείγουσα πρακτική ανάγκη σε μια χώρα που αντιμετωπίζει αυξανόμενη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εθελοντική δράση για την αντιμετώπισή τους.","This Master's Thesis investigates the psychosocial impacts experienced by volunteer rescuers of the Hellenic Rescue Team (HRT) of Magnesia during and after the flood phenomena \"Daniel\" (4-8 September 2023) and \"Elias\" (26-28 September 2023) in Volos and the wider Thessaly region. These two phenomena represent two of the most catastrophic natural disasters to strike Greece since 1930, with Volos at the epicentre of both, experiencing repeated destruction within just three weeks. The study adopts a qualitative methodological approach, employing semi-structured interviews as the primary data collection tool. The sample consists of 21 active members of the HRT of Magnesia who participated in operations during the Daniel and/or Elias phenomena, selected through purposive sampling. Data analysis was conducted using Thematic Analysis as described by Braun & Clarke (2006), following an inductive approach. It is noteworthy that the original research design envisaged the participation of professional firefighters, which proved impossible following the rejection of the relevant request by the Hellenic Fire Corps Headquarters, a fact which in itself constitutes a finding of theoretical significance, highlighting institutional resistance to the investigation of the psychological dimension of first responders' work. The analysis revealed six main thematic areas reflecting the complexity and heterogeneity of the volunteers' psychological experience. First, operational challenges in the field, mobility in flooded streets, invisible hazards beneath the water's surface, lack of communication with competent authorities and equipment shortages, functioned not merely as technical obstacles but also as sources of psychological burden. Second, psychological impacts demonstrated significant heterogeneity consistent with Bonanno et al.'s (2010) four-trajectory model: ranging from resilience and rapid return to normal functioning to delayed reactions and persistent intrusive images remaining two years after the events. A particularly significant finding is the simultaneous role of victim, affected party and rescuer experienced by several volunteers, a role conflict insufficiently documented in existing literature, as well as the sense of guilt (survivor's guilt) manifested in certain participants. Third, reactions to new weather warnings emerged as one of the most interesting findings. The 112 emergency alert system, sounds of heavy rain, the smell of mud and unrepaired damage to Volos' urban landscape function as triggers provoking memories and emotional reactions. Paradoxically, the 112 system, designed as a protective tool, has come to function for many participants as a source of psychological distress due to its frequent and disproportionate use. Fourth, the coping strategies developed by volunteers were varied and effective: group discussion and debriefing, humour as a defence mechanism, self-concentration, physical activity and professional experience. The common denominator was group cohesion, which viii emerged as the most powerful protective factor, eloquently captured in one participant's words: \"The phenomenon found us united, it did not break us apart.\" Fifth, the absence of institutional psychological support during Daniel and Elias constitutes one of the most concerning findings. In contrast to the support the team received following the Tempi railway disaster (March 2023), the two flood phenomena were not accompanied by any form of institutional psychological care. This finding highlights an institutional culture that struggles to acknowledge the psychological needs of first responders and aligns with broader findings regarding mental health stigma within security structures (SAMHSA, 2018). Sixth, alongside the negative impacts, elements of post-traumatic growth emerged: changed perception of others, reordering of priorities, experience as an asset and strengthened group cohesion, revealing that voluntary action in crisis situations can simultaneously constitute a source of burden and development. Additionally, the research highlighted the significance of cumulative traumatic exposure: volunteers did not face Daniel and Elias with a \"clean\" psychological history, but already carrying the weight of wildfires and particularly the Tempi railway disaster that had occurred earlier in the same year. Overall, this research reveals that volunteer rescuers constitute a particularly vulnerable yet resilient population requiring systematic, continuous and specialised psychological support. The development of appropriate psychosocial support policies for volunteer rescuers in Greece represents an urgent practical need in a country facing increasing frequency of extreme weather events and depending substantially on voluntary action to address them."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις στους πρώτους ανταποκριτές μετά τις πλημμύρες στο Βόλο"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Πρίντζου Ελένη-Μαρία","Printzou Eleni-Maria"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Η παρούσα Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία διερευνά τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις που βίωσαν εθελοντές διασώστες της Ελληνικής Ομάδας Διάσωσης (ΕΟΔ) Μαγνησίας κατά τη διάρκεια και μετά τα πλημμυρικά φαινόμενα «Daniel» (4-8 Σεπτεμβρίου 2023) και «Elias» (26-28 Σεπτεμβρίου 2023) στον Βόλο και την ευρύτερη Θεσσαλία. Τα δύο αυτά φαινόμενα αποτελούν δύο από τις πιο καταστροφικές φυσικές καταστροφές που έχουν πλήξει την Ελλάδα από το 1930, με τον Βόλο να βρίσκεται στο επίκεντρο και των δύο, βιώνοντας επαναλαμβανόμενη καταστροφή σε διάστημα μόλις τριών εβδομάδων. Η έρευνα υιοθετεί ποιοτική μεθοδολογική προσέγγιση, με τη μέθοδο της ημι-δομημένης συνέντευξης ως κύριο εργαλείο συλλογής δεδομένων. Το δείγμα αποτελείται από 21 ενεργά μέλη της ΕΟΔ Μαγνησίας που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις κατά τα φαινόμενα Daniel ή/και Elias, επιλεγμένα μέσω σκόπιμης δειγματοληψίας. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της Θεματικής Ανάλυσης κατά Braun & Clarke (2006), ακολουθώντας επαγωγική προσέγγιση. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο αρχικός σχεδιασμός της έρευνας προέβλεπε τη συμμετοχή επαγγελματιών πυροσβεστών, η οποία όμως κατέστη αδύνατη μετά την απόρριψη του σχετικού αιτήματος από το Αρχηγείο Πυροσβεστικού Σώματος, γεγονός που από μόνο του αποτελεί εύρημα με θεωρητική σημασία, καθώς αναδεικνύει θεσμικές αντιστάσεις στη διερεύνηση της ψυχολογικής διάστασης της εργασίας των πρώτων ανταποκριτών. Από την ανάλυση αναδύθηκαν έξι κύρια θεματικά πεδία που αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα και την ετερογένεια της ψυχολογικής εμπειρίας των εθελοντών. Πρώτον, οι επιχειρησιακές προκλήσεις στο πεδίο, κινητικότητα σε πλημμυρισμένους δρόμους, αόρατοι κίνδυνοι κάτω από την επιφάνεια του νερού, έλλειψη επικοινωνίας με τις αρμόδιες αρχές και ανεπάρκεια εξοπλισμού, λειτούργησαν όχι μόνο ως τεχνικά εμπόδια αλλά και ως πηγές ψυχολογικής επιβάρυνσης. Δεύτερον, οι ψυχολογικές επιπτώσεις παρουσίασαν σημαντική ετερογένεια που συνάδει με το μοντέλο των τεσσάρων τροχιών των Bonanno et al. (2010): από ανθεκτικότητα και ταχεία επιστροφή στη φυσιολογική λειτουργικότητα έως καθυστερημένες αντιδράσεις και επίμονες εικόνες που παραμένουν δύο χρόνια μετά τα γεγονότα. Ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα αποτελεί η ταυτόχρονη ιδιότητα θύματος, πληγέντος και διασώστη που βίωσαν αρκετοί εθελοντές, μια σύγκρουση ρόλων που δεν έχει επαρκώς τεκμηριωθεί στη βιβλιογραφία, καθώς και το αίσθημα ενοχής (survivor's guilt) που εκδηλώθηκε σε ορισμένους συμμετέχοντες. Τρίτον, οι αντιδράσεις σε νέες ειδοποιήσεις καιρού αναδείχθηκαν ως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα. Το σύστημα ειδοποίησης 112, οι ήχοι έντονης βροχής, η μυρωδιά της λάσπης και οι ανεπισκεύαστες ζημιές στο αστικό τοπίο του Βόλου λειτουργούν ως triggers που προκαλούν αναμνήσεις και συναισθηματικές αντιδράσεις. Παράδοξα, το σύστημα 112, σχεδιασμένο ως εργαλείο προστασίας, έχει καταλήξει για πολλούς συμμετέχοντες να λειτουργεί ως πηγή ψυχολογικής αναστάτωσης λόγω της συχνής και μη αναλογικής χρήσης του. vi Τέταρτον, οι στρατηγικές αντιμετώπισης που ανέπτυξαν οι εθελοντές ήταν ποικίλες και αποτελεσματικές: ομαδική συζήτηση και debriefing, χιούμορ ως αμυντικός μηχανισμός, αυτοσυγκέντρωση, σωματική εργασία και αξιοποίηση επαγγελματικής εμπειρίας. Κοινός παρονομαστής ήταν η ομαδική συνοχή, η οποία αναδείχθηκε ως ο πιο ισχυρός προστατευτικός παράγοντας, αποτυπωμένη εύγλωττα στα λόγια μιας συμμετέχουσας: «Εμάς μας βρήκε δεμένους το φαινόμενο, δεν μας διέλυσε». Πέμπτον, η απουσία θεσμικής ψυχολογικής υποστήριξης κατά τα Daniel και Elias αποτελεί ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα. Σε αντίθεση με την υποστήριξη που έλαβε η ομάδα μετά το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών (Μάρτιος 2023), τα δύο πλημμυρικά φαινόμενα δεν συνοδεύτηκαν από καμία μορφή θεσμικής ψυχολογικής φροντίδας. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει μια θεσμική κουλτούρα που δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τις ψυχολογικές ανάγκες των πρώτων ανταποκριτών και συνάδει με ευρύτερα ευρήματα για το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία εντός δομών ασφαλείας (SAMHSA, 2018). Έκτον, παράλληλα με τις αρνητικές επιπτώσεις, αναδείχθηκαν στοιχεία μετατραυματικής ανάπτυξης: αλλαγή αντίληψης για τον συνάνθρωπο, επαναπροσδιορισμός προτεραιοτήτων, εμπειρία ως κεκτημένο και ενίσχυση της ομαδικής συνοχής, αναδεικνύοντας ότι η εθελοντική δράση σε καταστάσεις κρίσης μπορεί να αποτελέσει ταυτόχρονα πηγή επιβάρυνσης και ανάπτυξης. Επιπλέον, η έρευνα ανέδειξε τη σημασία της αθροιστικής τραυματικής έκθεσης: οι εθελοντές δεν ήρθαν αντιμέτωποι με τα Daniel και Elias έχοντας «καθαρό» ψυχολογικό ιστορικό, αλλά φέροντας ήδη το βάρος πυρκαγιών και ιδιαίτερα του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών που προηγήθηκε μέσα στο ίδιο έτος. Συνολικά, η παρούσα έρευνα αναδεικνύει ότι οι εθελοντές διασώστες αποτελούν έναν ιδιαίτερα ευάλωτο και ταυτόχρονα ανθεκτικό πληθυσμό που χρειάζεται συστηματική, συνεχή και εξειδικευμένη ψυχολογική υποστήριξη. Η ανάπτυξη κατάλληλων πολιτικών ψυχοκοινωνικής στήριξης για εθελοντές διασώστες στην Ελλάδα αποτελεί επείγουσα πρακτική ανάγκη σε μια χώρα που αντιμετωπίζει αυξανόμενη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εθελοντική δράση για την αντιμετώπισή τους.","This Master's Thesis investigates the psychosocial impacts experienced by volunteer rescuers of the Hellenic Rescue Team (HRT) of Magnesia during and after the flood phenomena \"Daniel\" (4-8 September 2023) and \"Elias\" (26-28 September 2023) in Volos and the wider Thessaly region. These two phenomena represent two of the most catastrophic natural disasters to strike Greece since 1930, with Volos at the epicentre of both, experiencing repeated destruction within just three weeks. The study adopts a qualitative methodological approach, employing semi-structured interviews as the primary data collection tool. The sample consists of 21 active members of the HRT of Magnesia who participated in operations during the Daniel and/or Elias phenomena, selected through purposive sampling. Data analysis was conducted using Thematic Analysis as described by Braun & Clarke (2006), following an inductive approach. It is noteworthy that the original research design envisaged the participation of professional firefighters, which proved impossible following the rejection of the relevant request by the Hellenic Fire Corps Headquarters, a fact which in itself constitutes a finding of theoretical significance, highlighting institutional resistance to the investigation of the psychological dimension of first responders' work. The analysis revealed six main thematic areas reflecting the complexity and heterogeneity of the volunteers' psychological experience. First, operational challenges in the field, mobility in flooded streets, invisible hazards beneath the water's surface, lack of communication with competent authorities and equipment shortages, functioned not merely as technical obstacles but also as sources of psychological burden. Second, psychological impacts demonstrated significant heterogeneity consistent with Bonanno et al.'s (2010) four-trajectory model: ranging from resilience and rapid return to normal functioning to delayed reactions and persistent intrusive images remaining two years after the events. A particularly significant finding is the simultaneous role of victim, affected party and rescuer experienced by several volunteers, a role conflict insufficiently documented in existing literature, as well as the sense of guilt (survivor's guilt) manifested in certain participants. Third, reactions to new weather warnings emerged as one of the most interesting findings. The 112 emergency alert system, sounds of heavy rain, the smell of mud and unrepaired damage to Volos' urban landscape function as triggers provoking memories and emotional reactions. Paradoxically, the 112 system, designed as a protective tool, has come to function for many participants as a source of psychological distress due to its frequent and disproportionate use. Fourth, the coping strategies developed by volunteers were varied and effective: group discussion and debriefing, humour as a defence mechanism, self-concentration, physical activity and professional experience. The common denominator was group cohesion, which viii emerged as the most powerful protective factor, eloquently captured in one participant's words: \"The phenomenon found us united, it did not break us apart.\" Fifth, the absence of institutional psychological support during Daniel and Elias constitutes one of the most concerning findings. In contrast to the support the team received following the Tempi railway disaster (March 2023), the two flood phenomena were not accompanied by any form of institutional psychological care. This finding highlights an institutional culture that struggles to acknowledge the psychological needs of first responders and aligns with broader findings regarding mental health stigma within security structures (SAMHSA, 2018). Sixth, alongside the negative impacts, elements of post-traumatic growth emerged: changed perception of others, reordering of priorities, experience as an asset and strengthened group cohesion, revealing that voluntary action in crisis situations can simultaneously constitute a source of burden and development. Additionally, the research highlighted the significance of cumulative traumatic exposure: volunteers did not face Daniel and Elias with a \"clean\" psychological history, but already carrying the weight of wildfires and particularly the Tempi railway disaster that had occurred earlier in the same year. Overall, this research reveals that volunteer rescuers constitute a particularly vulnerable yet resilient population requiring systematic, continuous and specialised psychological support. The development of appropriate psychosocial support policies for volunteer rescuers in Greece represents an urgent practical need in a country facing increasing frequency of extreme weather events and depending substantially on voluntary action to address them."],"dc:identifier":["uoadl:5429902","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5429902"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Θετικές Επιστήμες","Science"],"dc:title":["Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις στους πρώτους ανταποκριτές μετά τις πλημμύρες στο Βόλο"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:20:26Z"}