{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5431290"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5431290","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η εξέλιξη των ρυθμιστικών πλαισίων για τις θεραπείες προηγμένης ιατρικής (ATMPs) και η επίδρασή τους στην πρόσβαση των ασθενών / The evolution of regulatory frameworks for advanced medicines therapies (ATMPs) and their impact on patient access","abstract":"Οι Προηγμένες Θεραπείες (Advanced Therapy Medicinal Products – ATMPs) αποτελούν μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις της σύγχρονης βιοϊατρικής επιστήμης και της φαρμακευτικής καινοτομίας. Οι θεραπείες αυτές περιλαμβάνουν τις γονιδιακές θεραπείες, τις σωματικές κυτταρικές θεραπείες, τα προϊόντα ιστικής μηχανικής και τα συνδυασμένα προηγμένα θεραπευτικά προϊόντα, προσφέροντας νέες δυνατότητες αντιμετώπισης σοβαρών, χρόνιων και σπάνιων νοσημάτων. Σε αντίθεση με τις συμβατικές φαρμακευτικές θεραπείες, οι ATMPs στοχεύουν συχνά στην αποκατάσταση ή διόρθωση της υποκείμενης αιτίας της νόσου, συμβάλλοντας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην επίτευξη μακροχρόνιων θεραπευτικών αποτελεσμάτων. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση του ρόλου των προηγμένων θεραπειών στο σύγχρονο περιβάλλον υγειονομικής περίθαλψης, με έμφαση στο ρυθμιστικό πλαίσιο που διέπει την ανάπτυξη και την έγκρισή τους, στις διαδικασίες αξιολόγησης και αποζημίωσης, στην πρόσβαση των ασθενών, καθώς και στις οικονομικές, ηθικές και πολιτικές προκλήσεις που συνδέονται με την εφαρμογή τους. Παράλληλα, εξετάζονται οι μελλοντικές προοπτικές των ATMPs και οι προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη βιώσιμη ενσωμάτωσή τους στα συστήματα υγείας. Η μεθοδολογία της εργασίας βασίστηκε στη βιβλιογραφική ανασκόπηση επιστημονικών άρθρων, κανονιστικών κειμένων, εκθέσεων διεθνών οργανισμών και επίσημων εγγράφων ευρωπαϊκών και διεθνών φορέων. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω διεθνών επιστημονικών βάσεων δεδομένων και θεσμικών πηγών, με στόχο την ολοκληρωμένη αποτύπωση των εξελίξεων που αφορούν τις προηγμένες θεραπείες και τη θέση τους στη σύγχρονη φαρμακευτική πολιτική. Η ανάλυση ανέδειξε ότι οι ATMPs αποτελούν μια επαναστατική κατηγορία θεραπευτικών προϊόντων με σημαντικές δυνατότητες μετασχηματισμού της κλινικής πρακτικής. Η ανάπτυξη γονιδιακών και κυτταρικών θεραπειών έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντικές θεραπευτικές επιτυχίες σε τομείς όπως οι σπάνιες γενετικές παθήσεις, οι αιματολογικές κακοήθειες και η αναγεννητική ιατρική. Παράλληλα, η συνεχής πρόοδος της βιοτεχνολογίας δημιουργεί νέες προοπτικές για την εφαρμογή των θεραπειών αυτών σε ευρύτερο φάσμα ασθενειών. Ωστόσο, η πρόσβαση των ασθενών στις προηγμένες θεραπείες εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση. Παρότι η έγκριση των ATMPs πραγματοποιείται κεντρικά μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA), οι διαδικασίες αποζημίωσης και χρηματοδότησης καθορίζονται σε εθνικό επίπεδο, οδηγώντας σε σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών. Το υψηλό κόστος των θεραπειών, η αβεβαιότητα σχετικά με τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητά τους και οι διαφορετικές πολιτικές αποζημίωσης συμβάλλουν στη δημιουργία ανισοτήτων ως προς την πρόσβαση των ασθενών. Η εργασία αναδεικνύει επίσης τον σημαντικό ρόλο των οργανισμών Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας (Health Technology Assessment – HTA), οι οποίοι συμμετέχουν στην αξιολόγηση της κλινικής και οικονομικής αξίας των ATMPs και επηρεάζουν τις αποφάσεις αποζημίωσης. Παράλληλα, εξετάζονται τα καινοτόμα μοντέλα χρηματοδότησης και αποζημίωσης, όπως οι συμφωνίες επιμερισμού κινδύνου και οι πληρωμές βάσει αποτελεσμάτων, τα οποία προτείνονται ως μηχανισμοί αντιμετώπισης του υψηλού κόστους των προηγμένων θεραπειών. Επιπλέον, η μελέτη ανέδειξε σημαντικές οικονομικές, ηθικές και πολιτικές προκλήσεις που συνδέονται με την εφαρμογή των ATMPs. Ζητήματα όπως η βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας, η προστασία των γενετικών δεδομένων, η ενημερωμένη συναίνεση των ασθενών, οι κοινωνικές ανισότητες και οι ηθικές διαστάσεις των γονιδιακών παρεμβάσεων αποτελούν βασικά θέματα προβληματισμού για την επιστημονική κοινότητα και τους φορείς χάραξης πολιτικής. Τέλος, η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι προηγμένες θεραπείες αναμένεται να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο μέλλον της ιατρικής και της εξατομικευμένης θεραπείας. Ωστόσο, η πλήρης αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους προϋποθέτει τη διαμόρφωση αποτελεσματικών ρυθμιστικών πλαισίων, την ανάπτυξη βιώσιμων μηχανισμών αποζημίωσης και τη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης των ασθενών. Η συνεργασία μεταξύ ρυθμιστικών αρχών, συστημάτων υγείας, φαρμακευτικών εταιρειών και επιστημονικής κοινότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχή ενσωμάτωση των ATMPs στη σύγχρονη υγειονομική πρακτική.","abstract_html":"Οι Προηγμένες Θεραπείες (Advanced Therapy Medicinal Products – ATMPs) αποτελούν μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις της σύγχρονης βιοϊατρικής επιστήμης και της φαρμακευτικής καινοτομίας. Οι θεραπείες αυτές περιλαμβάνουν τις γονιδιακές θεραπείες, τις σωματικές κυτταρικές θεραπείες, τα προϊόντα ιστικής μηχανικής και τα συνδυασμένα προηγμένα θεραπευτικά προϊόντα, προσφέροντας νέες δυνατότητες αντιμετώπισης σοβαρών, χρόνιων και σπάνιων νοσημάτων. Σε αντίθεση με τις συμβατικές φαρμακευτικές θεραπείες, οι ATMPs στοχεύουν συχνά στην αποκατάσταση ή διόρθωση της υποκείμενης αιτίας της νόσου, συμβάλλοντας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην επίτευξη μακροχρόνιων θεραπευτικών αποτελεσμάτων. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση του ρόλου των προηγμένων θεραπειών στο σύγχρονο περιβάλλον υγειονομικής περίθαλψης, με έμφαση στο ρυθμιστικό πλαίσιο που διέπει την ανάπτυξη και την έγκρισή τους, στις διαδικασίες αξιολόγησης και αποζημίωσης, στην πρόσβαση των ασθενών, καθώς και στις οικονομικές, ηθικές και πολιτικές προκλήσεις που συνδέονται με την εφαρμογή τους. Παράλληλα, εξετάζονται οι μελλοντικές προοπτικές των ATMPs και οι προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη βιώσιμη ενσωμάτωσή τους στα συστήματα υγείας. Η μεθοδολογία της εργασίας βασίστηκε στη βιβλιογραφική ανασκόπηση επιστημονικών άρθρων, κανονιστικών κειμένων, εκθέσεων διεθνών οργανισμών και επίσημων εγγράφων ευρωπαϊκών και διεθνών φορέων. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω διεθνών επιστημονικών βάσεων δεδομένων και θεσμικών πηγών, με στόχο την ολοκληρωμένη αποτύπωση των εξελίξεων που αφορούν τις προηγμένες θεραπείες και τη θέση τους στη σύγχρονη φαρμακευτική πολιτική. Η ανάλυση ανέδειξε ότι οι ATMPs αποτελούν μια επαναστατική κατηγορία θεραπευτικών προϊόντων με σημαντικές δυνατότητες μετασχηματισμού της κλινικής πρακτικής. Η ανάπτυξη γονιδιακών και κυτταρικών θεραπειών έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντικές θεραπευτικές επιτυχίες σε τομείς όπως οι σπάνιες γενετικές παθήσεις, οι αιματολογικές κακοήθειες και η αναγεννητική ιατρική. Παράλληλα, η συνεχής πρόοδος της βιοτεχνολογίας δημιουργεί νέες προοπτικές για την εφαρμογή των θεραπειών αυτών σε ευρύτερο φάσμα ασθενειών. Ωστόσο, η πρόσβαση των ασθενών στις προηγμένες θεραπείες εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση. Παρότι η έγκριση των ATMPs πραγματοποιείται κεντρικά μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA), οι διαδικασίες αποζημίωσης και χρηματοδότησης καθορίζονται σε εθνικό επίπεδο, οδηγώντας σε σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών. Το υψηλό κόστος των θεραπειών, η αβεβαιότητα σχετικά με τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητά τους και οι διαφορετικές πολιτικές αποζημίωσης συμβάλλουν στη δημιουργία ανισοτήτων ως προς την πρόσβαση των ασθενών. Η εργασία αναδεικνύει επίσης τον σημαντικό ρόλο των οργανισμών Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας (Health Technology Assessment – HTA), οι οποίοι συμμετέχουν στην αξιολόγηση της κλινικής και οικονομικής αξίας των ATMPs και επηρεάζουν τις αποφάσεις αποζημίωσης. Παράλληλα, εξετάζονται τα καινοτόμα μοντέλα χρηματοδότησης και αποζημίωσης, όπως οι συμφωνίες επιμερισμού κινδύνου και οι πληρωμές βάσει αποτελεσμάτων, τα οποία προτείνονται ως μηχανισμοί αντιμετώπισης του υψηλού κόστους των προηγμένων θεραπειών. Επιπλέον, η μελέτη ανέδειξε σημαντικές οικονομικές, ηθικές και πολιτικές προκλήσεις που συνδέονται με την εφαρμογή των ATMPs. Ζητήματα όπως η βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας, η προστασία των γενετικών δεδομένων, η ενημερωμένη συναίνεση των ασθενών, οι κοινωνικές ανισότητες και οι ηθικές διαστάσεις των γονιδιακών παρεμβάσεων αποτελούν βασικά θέματα προβληματισμού για την επιστημονική κοινότητα και τους φορείς χάραξης πολιτικής. Τέλος, η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι προηγμένες θεραπείες αναμένεται να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο μέλλον της ιατρικής και της εξατομικευμένης θεραπείας. Ωστόσο, η πλήρης αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους προϋποθέτει τη διαμόρφωση αποτελεσματικών ρυθμιστικών πλαισίων, την ανάπτυξη βιώσιμων μηχανισμών αποζημίωσης και τη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης των ασθενών. Η συνεργασία μεταξύ ρυθμιστικών αρχών, συστημάτων υγείας, φαρμακευτικών εταιρειών και επιστημονικής κοινότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχή ενσωμάτωση των ATMPs στη σύγχρονη υγειονομική πρακτική.","abstract_has_math":false,"creators":["Κραβαρίτη Μαρία","Kravariti Maria"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:20:32Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5431290"],"render_values":[{"text":"uoadl:5431290","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5431290","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5431290","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5431290","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Κραβαρίτη Μαρία","Kravariti Maria"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5431290","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5431290"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Οι Προηγμένες Θεραπείες (Advanced Therapy Medicinal Products – ATMPs) αποτελούν μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις της σύγχρονης βιοϊατρικής επιστήμης και της φαρμακευτικής καινοτομίας. Οι θεραπείες αυτές περιλαμβάνουν τις γονιδιακές θεραπείες, τις σωματικές κυτταρικές θεραπείες, τα προϊόντα ιστικής μηχανικής και τα συνδυασμένα προηγμένα θεραπευτικά προϊόντα, προσφέροντας νέες δυνατότητες αντιμετώπισης σοβαρών, χρόνιων και σπάνιων νοσημάτων. Σε αντίθεση με τις συμβατικές φαρμακευτικές θεραπείες, οι ATMPs στοχεύουν συχνά στην αποκατάσταση ή διόρθωση της υποκείμενης αιτίας της νόσου, συμβάλλοντας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην επίτευξη μακροχρόνιων θεραπευτικών αποτελεσμάτων. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση του ρόλου των προηγμένων θεραπειών στο σύγχρονο περιβάλλον υγειονομικής περίθαλψης, με έμφαση στο ρυθμιστικό πλαίσιο που διέπει την ανάπτυξη και την έγκρισή τους, στις διαδικασίες αξιολόγησης και αποζημίωσης, στην πρόσβαση των ασθενών, καθώς και στις οικονομικές, ηθικές και πολιτικές προκλήσεις που συνδέονται με την εφαρμογή τους. Παράλληλα, εξετάζονται οι μελλοντικές προοπτικές των ATMPs και οι προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη βιώσιμη ενσωμάτωσή τους στα συστήματα υγείας. Η μεθοδολογία της εργασίας βασίστηκε στη βιβλιογραφική ανασκόπηση επιστημονικών άρθρων, κανονιστικών κειμένων, εκθέσεων διεθνών οργανισμών και επίσημων εγγράφων ευρωπαϊκών και διεθνών φορέων. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω διεθνών επιστημονικών βάσεων δεδομένων και θεσμικών πηγών, με στόχο την ολοκληρωμένη αποτύπωση των εξελίξεων που αφορούν τις προηγμένες θεραπείες και τη θέση τους στη σύγχρονη φαρμακευτική πολιτική. Η ανάλυση ανέδειξε ότι οι ATMPs αποτελούν μια επαναστατική κατηγορία θεραπευτικών προϊόντων με σημαντικές δυνατότητες μετασχηματισμού της κλινικής πρακτικής. Η ανάπτυξη γονιδιακών και κυτταρικών θεραπειών έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντικές θεραπευτικές επιτυχίες σε τομείς όπως οι σπάνιες γενετικές παθήσεις, οι αιματολογικές κακοήθειες και η αναγεννητική ιατρική. Παράλληλα, η συνεχής πρόοδος της βιοτεχνολογίας δημιουργεί νέες προοπτικές για την εφαρμογή των θεραπειών αυτών σε ευρύτερο φάσμα ασθενειών. Ωστόσο, η πρόσβαση των ασθενών στις προηγμένες θεραπείες εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση. Παρότι η έγκριση των ATMPs πραγματοποιείται κεντρικά μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA), οι διαδικασίες αποζημίωσης και χρηματοδότησης καθορίζονται σε εθνικό επίπεδο, οδηγώντας σε σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών. Το υψηλό κόστος των θεραπειών, η αβεβαιότητα σχετικά με τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητά τους και οι διαφορετικές πολιτικές αποζημίωσης συμβάλλουν στη δημιουργία ανισοτήτων ως προς την πρόσβαση των ασθενών. Η εργασία αναδεικνύει επίσης τον σημαντικό ρόλο των οργανισμών Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας (Health Technology Assessment – HTA), οι οποίοι συμμετέχουν στην αξιολόγηση της κλινικής και οικονομικής αξίας των ATMPs και επηρεάζουν τις αποφάσεις αποζημίωσης. Παράλληλα, εξετάζονται τα καινοτόμα μοντέλα χρηματοδότησης και αποζημίωσης, όπως οι συμφωνίες επιμερισμού κινδύνου και οι πληρωμές βάσει αποτελεσμάτων, τα οποία προτείνονται ως μηχανισμοί αντιμετώπισης του υψηλού κόστους των προηγμένων θεραπειών. Επιπλέον, η μελέτη ανέδειξε σημαντικές οικονομικές, ηθικές και πολιτικές προκλήσεις που συνδέονται με την εφαρμογή των ATMPs. Ζητήματα όπως η βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας, η προστασία των γενετικών δεδομένων, η ενημερωμένη συναίνεση των ασθενών, οι κοινωνικές ανισότητες και οι ηθικές διαστάσεις των γονιδιακών παρεμβάσεων αποτελούν βασικά θέματα προβληματισμού για την επιστημονική κοινότητα και τους φορείς χάραξης πολιτικής. Τέλος, η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι προηγμένες θεραπείες αναμένεται να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο μέλλον της ιατρικής και της εξατομικευμένης θεραπείας. Ωστόσο, η πλήρης αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους προϋποθέτει τη διαμόρφωση αποτελεσματικών ρυθμιστικών πλαισίων, την ανάπτυξη βιώσιμων μηχανισμών αποζημίωσης και τη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης των ασθενών. Η συνεργασία μεταξύ ρυθμιστικών αρχών, συστημάτων υγείας, φαρμακευτικών εταιρειών και επιστημονικής κοινότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχή ενσωμάτωση των ATMPs στη σύγχρονη υγειονομική πρακτική.","Advanced Therapy Medicinal Products (ATMPs) represent one of the most significant developments in modern biomedical science and pharmaceutical innovation. These therapies include gene therapies, somatic cell therapies, tissue-engineered products, and combined advanced therapy medicinal products, offering new treatment opportunities for serious, chronic, and rare diseases. Unlike conventional pharmaceutical treatments, ATMPs often aim to address the underlying cause of a disease rather than merely managing its symptoms, thereby improving patients’ quality of life and, in some cases, providing long-term therapeutic benefits. The purpose of this thesis is to investigate the role of Advanced Therapy Medicinal Products within the contemporary healthcare environment, focusing on the regulatory framework governing their development and approval, reimbursement and assessment procedures, patient access, as well as the economic, ethical, and policy challenges associated with their implementation. Furthermore, the study examines the prospects of ATMPs and the requirements for their sustainable integration into healthcare systems. The methodology of this study is based on a comprehensive literature review of scientific articles, regulatory documents, reports from international organizations, and official publications issued by European and international institutions. Data were collected through scientific databases and institutional sources in order to provide a thorough overview of current developments concerning ATMPs and their role in modern pharmaceutical policy. The analysis revealed that ATMPs constitute a revolutionary category of therapeutic products with the potential to transform clinical practice. The development of gene and cell therapies has already resulted in significant therapeutic achievements in areas such as rare genetic disorders, hematological malignancies, and regenerative medicine. At the same time, continuous advances in biotechnology are creating new opportunities for the application of these therapies across a broader range of diseases. However, patient access to advanced therapies remains a major challenge. Although ATMPs are centrally authorized through the European Medicines Agency (EMA), reimbursement and funding decisions are made at the national level, resulting in considerable differences among countries. The high cost of these therapies, uncertainty regarding their long-term effectiveness, and variations in reimbursement policies contribute to inequalities in patient access. The study also highlights the important role of Health Technology Assessment (HTA) organizations, which evaluate the clinical and economic value of ATMPs and influence reimbursement decisions. In addition, innovative reimbursement and financing mechanisms, such as risk-sharing agreements and outcome-based payment models, are examined as potential solutions to address the high costs associated with advanced therapies. Furthermore, the research identifies significant economic, ethical, and policy challenges related to the implementation of ATMPs. Issues such as healthcare system sustainability, protection of genetic data, informed patient consent, social inequalities, and the ethical implications of gene-editing technologies represent key concerns for policymakers, healthcare professionals, and the scientific community. Finally, the study concludes that Advanced Therapy Medicinal Products are expected to play a central role in the future of medicine and personalized healthcare. Nevertheless, the full realization of their potential requires effective regulatory frameworks, sustainable reimbursement mechanisms, and equitable patient access. Collaboration among regulatory authorities, healthcare systems, pharmaceutical companies, and the scientific community will be essential to ensure the successful integration of ATMPs into modern healthcare practice."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η εξέλιξη των ρυθμιστικών πλαισίων για τις θεραπείες προηγμένης ιατρικής (ATMPs) και η επίδρασή τους στην πρόσβαση των ασθενών / The evolution of regulatory frameworks for advanced medicines therapies (ATMPs) and their impact on patient access"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Κραβαρίτη Μαρία","Kravariti Maria"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Οι Προηγμένες Θεραπείες (Advanced Therapy Medicinal Products – ATMPs) αποτελούν μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις της σύγχρονης βιοϊατρικής επιστήμης και της φαρμακευτικής καινοτομίας. Οι θεραπείες αυτές περιλαμβάνουν τις γονιδιακές θεραπείες, τις σωματικές κυτταρικές θεραπείες, τα προϊόντα ιστικής μηχανικής και τα συνδυασμένα προηγμένα θεραπευτικά προϊόντα, προσφέροντας νέες δυνατότητες αντιμετώπισης σοβαρών, χρόνιων και σπάνιων νοσημάτων. Σε αντίθεση με τις συμβατικές φαρμακευτικές θεραπείες, οι ATMPs στοχεύουν συχνά στην αποκατάσταση ή διόρθωση της υποκείμενης αιτίας της νόσου, συμβάλλοντας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην επίτευξη μακροχρόνιων θεραπευτικών αποτελεσμάτων. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση του ρόλου των προηγμένων θεραπειών στο σύγχρονο περιβάλλον υγειονομικής περίθαλψης, με έμφαση στο ρυθμιστικό πλαίσιο που διέπει την ανάπτυξη και την έγκρισή τους, στις διαδικασίες αξιολόγησης και αποζημίωσης, στην πρόσβαση των ασθενών, καθώς και στις οικονομικές, ηθικές και πολιτικές προκλήσεις που συνδέονται με την εφαρμογή τους. Παράλληλα, εξετάζονται οι μελλοντικές προοπτικές των ATMPs και οι προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη βιώσιμη ενσωμάτωσή τους στα συστήματα υγείας. Η μεθοδολογία της εργασίας βασίστηκε στη βιβλιογραφική ανασκόπηση επιστημονικών άρθρων, κανονιστικών κειμένων, εκθέσεων διεθνών οργανισμών και επίσημων εγγράφων ευρωπαϊκών και διεθνών φορέων. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω διεθνών επιστημονικών βάσεων δεδομένων και θεσμικών πηγών, με στόχο την ολοκληρωμένη αποτύπωση των εξελίξεων που αφορούν τις προηγμένες θεραπείες και τη θέση τους στη σύγχρονη φαρμακευτική πολιτική. Η ανάλυση ανέδειξε ότι οι ATMPs αποτελούν μια επαναστατική κατηγορία θεραπευτικών προϊόντων με σημαντικές δυνατότητες μετασχηματισμού της κλινικής πρακτικής. Η ανάπτυξη γονιδιακών και κυτταρικών θεραπειών έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντικές θεραπευτικές επιτυχίες σε τομείς όπως οι σπάνιες γενετικές παθήσεις, οι αιματολογικές κακοήθειες και η αναγεννητική ιατρική. Παράλληλα, η συνεχής πρόοδος της βιοτεχνολογίας δημιουργεί νέες προοπτικές για την εφαρμογή των θεραπειών αυτών σε ευρύτερο φάσμα ασθενειών. Ωστόσο, η πρόσβαση των ασθενών στις προηγμένες θεραπείες εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση. Παρότι η έγκριση των ATMPs πραγματοποιείται κεντρικά μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA), οι διαδικασίες αποζημίωσης και χρηματοδότησης καθορίζονται σε εθνικό επίπεδο, οδηγώντας σε σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών. Το υψηλό κόστος των θεραπειών, η αβεβαιότητα σχετικά με τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητά τους και οι διαφορετικές πολιτικές αποζημίωσης συμβάλλουν στη δημιουργία ανισοτήτων ως προς την πρόσβαση των ασθενών. Η εργασία αναδεικνύει επίσης τον σημαντικό ρόλο των οργανισμών Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας (Health Technology Assessment – HTA), οι οποίοι συμμετέχουν στην αξιολόγηση της κλινικής και οικονομικής αξίας των ATMPs και επηρεάζουν τις αποφάσεις αποζημίωσης. Παράλληλα, εξετάζονται τα καινοτόμα μοντέλα χρηματοδότησης και αποζημίωσης, όπως οι συμφωνίες επιμερισμού κινδύνου και οι πληρωμές βάσει αποτελεσμάτων, τα οποία προτείνονται ως μηχανισμοί αντιμετώπισης του υψηλού κόστους των προηγμένων θεραπειών. Επιπλέον, η μελέτη ανέδειξε σημαντικές οικονομικές, ηθικές και πολιτικές προκλήσεις που συνδέονται με την εφαρμογή των ATMPs. Ζητήματα όπως η βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας, η προστασία των γενετικών δεδομένων, η ενημερωμένη συναίνεση των ασθενών, οι κοινωνικές ανισότητες και οι ηθικές διαστάσεις των γονιδιακών παρεμβάσεων αποτελούν βασικά θέματα προβληματισμού για την επιστημονική κοινότητα και τους φορείς χάραξης πολιτικής. Τέλος, η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι προηγμένες θεραπείες αναμένεται να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο μέλλον της ιατρικής και της εξατομικευμένης θεραπείας. Ωστόσο, η πλήρης αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους προϋποθέτει τη διαμόρφωση αποτελεσματικών ρυθμιστικών πλαισίων, την ανάπτυξη βιώσιμων μηχανισμών αποζημίωσης και τη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης των ασθενών. Η συνεργασία μεταξύ ρυθμιστικών αρχών, συστημάτων υγείας, φαρμακευτικών εταιρειών και επιστημονικής κοινότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχή ενσωμάτωση των ATMPs στη σύγχρονη υγειονομική πρακτική.","Advanced Therapy Medicinal Products (ATMPs) represent one of the most significant developments in modern biomedical science and pharmaceutical innovation. These therapies include gene therapies, somatic cell therapies, tissue-engineered products, and combined advanced therapy medicinal products, offering new treatment opportunities for serious, chronic, and rare diseases. Unlike conventional pharmaceutical treatments, ATMPs often aim to address the underlying cause of a disease rather than merely managing its symptoms, thereby improving patients’ quality of life and, in some cases, providing long-term therapeutic benefits. The purpose of this thesis is to investigate the role of Advanced Therapy Medicinal Products within the contemporary healthcare environment, focusing on the regulatory framework governing their development and approval, reimbursement and assessment procedures, patient access, as well as the economic, ethical, and policy challenges associated with their implementation. Furthermore, the study examines the prospects of ATMPs and the requirements for their sustainable integration into healthcare systems. The methodology of this study is based on a comprehensive literature review of scientific articles, regulatory documents, reports from international organizations, and official publications issued by European and international institutions. Data were collected through scientific databases and institutional sources in order to provide a thorough overview of current developments concerning ATMPs and their role in modern pharmaceutical policy. The analysis revealed that ATMPs constitute a revolutionary category of therapeutic products with the potential to transform clinical practice. The development of gene and cell therapies has already resulted in significant therapeutic achievements in areas such as rare genetic disorders, hematological malignancies, and regenerative medicine. At the same time, continuous advances in biotechnology are creating new opportunities for the application of these therapies across a broader range of diseases. However, patient access to advanced therapies remains a major challenge. Although ATMPs are centrally authorized through the European Medicines Agency (EMA), reimbursement and funding decisions are made at the national level, resulting in considerable differences among countries. The high cost of these therapies, uncertainty regarding their long-term effectiveness, and variations in reimbursement policies contribute to inequalities in patient access. The study also highlights the important role of Health Technology Assessment (HTA) organizations, which evaluate the clinical and economic value of ATMPs and influence reimbursement decisions. In addition, innovative reimbursement and financing mechanisms, such as risk-sharing agreements and outcome-based payment models, are examined as potential solutions to address the high costs associated with advanced therapies. Furthermore, the research identifies significant economic, ethical, and policy challenges related to the implementation of ATMPs. Issues such as healthcare system sustainability, protection of genetic data, informed patient consent, social inequalities, and the ethical implications of gene-editing technologies represent key concerns for policymakers, healthcare professionals, and the scientific community. Finally, the study concludes that Advanced Therapy Medicinal Products are expected to play a central role in the future of medicine and personalized healthcare. Nevertheless, the full realization of their potential requires effective regulatory frameworks, sustainable reimbursement mechanisms, and equitable patient access. Collaboration among regulatory authorities, healthcare systems, pharmaceutical companies, and the scientific community will be essential to ensure the successful integration of ATMPs into modern healthcare practice."],"dc:identifier":["uoadl:5431290","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5431290"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Η εξέλιξη των ρυθμιστικών πλαισίων για τις θεραπείες προηγμένης ιατρικής (ATMPs) και η επίδρασή τους στην πρόσβαση των ασθενών / The evolution of regulatory frameworks for advanced medicines therapies (ATMPs) and their impact on patient access"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:20:32Z"}