{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5432452"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5432452","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε καταναλωτικά προϊόντα: Δυνητικοί κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία / Pesticide residues in consumer products: Potential risks to human health","abstract":"Η χρήση φυτοφαρμάκων, αν και αναγκαία για τη διασφάλιση της αγροτικής παραγωγικότητας και την προστασία των καλλιεργειών από βιοτικές απειλές, εγείρει ουσιαστικά ζητήματα δημόσιας υγείας, στον βαθμό που τα υπολείμματά τους ενδέχεται να παραμένουν σε τρόφιμα, ζωοτροφές και περιβαλλοντικούς αποδέκτες. Υπό αυτό το πρίσμα, η παρούσα εργασία διερευνά την παρουσία και τη συμπεριφορά υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε καταναλωτικά προϊόντα, καθώς και τους δυνητικούς κινδύνους που απορρέουν για τη δημόσια υγεία. Η μεθοδολογική προσέγγιση συνίσταται σε κριτική αφηγηματική ανασκόπηση (critical narrative review) της διεθνούς βιβλιογραφίας, με δομημένη - αλλά μη συστηματική υπό την τεχνική έννοια του όρου - στρατηγική αναζήτησης σε ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων (PubMed, Scopus, Web of Science), συμπληρούμενη από κριτική αποτίμηση εκθέσεων και επιστημονικών γνωμοδοτήσεων αρμόδιων φορέων, μεταξύ των οποίων η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και η Επιτροπή του Codex Alimentarius, για την περίοδο αναφοράς 2000-2025. Η δομή της εργασίας οργανώνεται γύρω από τέσσερις θεματικούς άξονες: (α) τη φυσικοχημική φύση και ταξινόμηση των φυτοφαρμάκων, (β) τη συμπεριφορά τους στο περιβάλλον και τις οδούς μεταφοράς τους στην τροφική αλυσίδα, (γ) τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία από χρόνια έκθεση σε χαμηλές συγκεντρώσεις και (δ) το θεσμικό και προληπτικό πλαίσιο διαχείρισης σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Αν και το κεντρικό αντικείμενο της μελέτης εστιάζεται στα υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε τρόφιμα και πόσιμο νερό, εξετάζονται παράλληλα οι περιβαλλοντικές και ζωοτροφικές διαδρομές μεταφοράς, καθώς και μη διατροφικές οδοί έκθεσης, εφόσον αυτές επηρεάζουν καθοριστικά την τελική έκθεση του καταναλωτή. Τα ευρήματα της ανασκόπησης καταδεικνύουν ότι υπολείμματα φυτοφαρμάκων ανιχνεύονται σε σημαντικό ποσοστό τροφίμων της ευρωπαϊκής αγοράς, χωρίς ωστόσο στην πλειονότητα των περιπτώσεων να υπερβαίνουν τα νομοθετικά ανώτατα όρια υπολειμμάτων (Maximum Residue Levels, MRLs). Εντούτοις, η ταυτόχρονη παρουσία πολλαπλών δραστικών ουσιών σε μεμονωμένα δείγματα εξακολουθεί να δυσχεραίνει την ολοκληρωμένη εκτίμηση κινδύνου: παρότι έχουν αναπτυχθεί και εφαρμοστεί μεθοδολογίες σωρευτικής αξιολόγησης για ορισμένα τελικά σημεία, η κάλυψή τους παραμένει μερική και οι υποκείμενες παραδοχές προσθετικότητας δεν αποτυπώνουν το σύνολο των πιθανών τοξικοκινητικών και τοξικοδυναμικών αλληλεπιδράσεων. Η εργασία αναδεικνύει, περαιτέρω, τη στρατηγική σημασία της πρόληψης στην πηγή μέσω της εφαρμογής Ορθών Γεωργικών Πρακτικών (Good Agricultural Practices, GAP) και της Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας (Integrated Pest Management, IPM), ενώ παράλληλα διερευνά τις προοπτικές ανάπτυξης βιολογικών και οικολογικών εναλλακτικών που περιορίζουν την εξάρτηση από συνθετικά φυτοφάρμακα. Προτείνεται η συστηματική ενίσχυση της βιοπαρακολούθησης πληθυσμών, η αξιοποίηση προηγμένων αναλυτικών μεθόδων και η ενσωμάτωση της έκθεσης σε μείγματα ουσιών στις διαδικασίες τοξικολογικής αξιολόγησης. Συνολικά, η παρούσα εργασία τεκμηριώνει ότι η ρύπανση από φυτοφάρμακα συνιστά σύνθετο συστημικό φαινόμενο, απόρροια αλληλεπιδράσεων μεταξύ περιβάλλοντος, αγροδιατροφικού τομέα και δημόσιας υγείας. Η διασφάλιση της ποιότητας και ασφάλειας των τροφίμων προϋποθέτει ολιστική και προληπτική προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας η επιστημονική έρευνα, η τεχνολογική καινοτομία και η τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής συνεργούν για την προστασία της δημόσιας υγείας και την αειφόρο διαχείριση της αγροτικής παραγωγής. Οι στόχοι αυτοί αναπτύσσονται σε τέσσερις θεματικούς άξονες, κατανεμημένους ως εξής: ο πρώτος άξονας (φύση και ταξινόμηση των φυτοφαρμάκων) στο Κεφάλαιο 1· ο δεύτερος (περιβαλλοντική συμπεριφορά και οδοί μεταφοράς) στα Κεφάλαια 2 και 4· ο τρίτος (επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία) στο Κεφάλαιο 3· και ο τέταρτος (θεσμικό και προληπτικό πλαίσιο) στο Κεφάλαιο 5. Το Κεφάλαιο 6 συνθέτει τα ευρήματα και διατυπώνει τα συμπεράσματα. Λέξεις-κλειδιά: Υπολείμματα φυτοφαρμάκων, Δημόσια υγεία, Διατροφική έκθεση, Σωρευτικός κίνδυνος, Αειφόρος γεωργία, Ολοκληρωμένη φυτοπροστασία","abstract_html":"Η χρήση φυτοφαρμάκων, αν και αναγκαία για τη διασφάλιση της αγροτικής παραγωγικότητας και την προστασία των καλλιεργειών από βιοτικές απειλές, εγείρει ουσιαστικά ζητήματα δημόσιας υγείας, στον βαθμό που τα υπολείμματά τους ενδέχεται να παραμένουν σε τρόφιμα, ζωοτροφές και περιβαλλοντικούς αποδέκτες. Υπό αυτό το πρίσμα, η παρούσα εργασία διερευνά την παρουσία και τη συμπεριφορά υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε καταναλωτικά προϊόντα, καθώς και τους δυνητικούς κινδύνους που απορρέουν για τη δημόσια υγεία. Η μεθοδολογική προσέγγιση συνίσταται σε κριτική αφηγηματική ανασκόπηση (critical narrative review) της διεθνούς βιβλιογραφίας, με δομημένη - αλλά μη συστηματική υπό την τεχνική έννοια του όρου - στρατηγική αναζήτησης σε ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων (PubMed, Scopus, Web of Science), συμπληρούμενη από κριτική αποτίμηση εκθέσεων και επιστημονικών γνωμοδοτήσεων αρμόδιων φορέων, μεταξύ των οποίων η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και η Επιτροπή του Codex Alimentarius, για την περίοδο αναφοράς 2000-2025. Η δομή της εργασίας οργανώνεται γύρω από τέσσερις θεματικούς άξονες: (α) τη φυσικοχημική φύση και ταξινόμηση των φυτοφαρμάκων, (β) τη συμπεριφορά τους στο περιβάλλον και τις οδούς μεταφοράς τους στην τροφική αλυσίδα, (γ) τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία από χρόνια έκθεση σε χαμηλές συγκεντρώσεις και (δ) το θεσμικό και προληπτικό πλαίσιο διαχείρισης σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Αν και το κεντρικό αντικείμενο της μελέτης εστιάζεται στα υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε τρόφιμα και πόσιμο νερό, εξετάζονται παράλληλα οι περιβαλλοντικές και ζωοτροφικές διαδρομές μεταφοράς, καθώς και μη διατροφικές οδοί έκθεσης, εφόσον αυτές επηρεάζουν καθοριστικά την τελική έκθεση του καταναλωτή. Τα ευρήματα της ανασκόπησης καταδεικνύουν ότι υπολείμματα φυτοφαρμάκων ανιχνεύονται σε σημαντικό ποσοστό τροφίμων της ευρωπαϊκής αγοράς, χωρίς ωστόσο στην πλειονότητα των περιπτώσεων να υπερβαίνουν τα νομοθετικά ανώτατα όρια υπολειμμάτων (Maximum Residue Levels, MRLs). Εντούτοις, η ταυτόχρονη παρουσία πολλαπλών δραστικών ουσιών σε μεμονωμένα δείγματα εξακολουθεί να δυσχεραίνει την ολοκληρωμένη εκτίμηση κινδύνου: παρότι έχουν αναπτυχθεί και εφαρμοστεί μεθοδολογίες σωρευτικής αξιολόγησης για ορισμένα τελικά σημεία, η κάλυψή τους παραμένει μερική και οι υποκείμενες παραδοχές προσθετικότητας δεν αποτυπώνουν το σύνολο των πιθανών τοξικοκινητικών και τοξικοδυναμικών αλληλεπιδράσεων. Η εργασία αναδεικνύει, περαιτέρω, τη στρατηγική σημασία της πρόληψης στην πηγή μέσω της εφαρμογής Ορθών Γεωργικών Πρακτικών (Good Agricultural Practices, GAP) και της Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας (Integrated Pest Management, IPM), ενώ παράλληλα διερευνά τις προοπτικές ανάπτυξης βιολογικών και οικολογικών εναλλακτικών που περιορίζουν την εξάρτηση από συνθετικά φυτοφάρμακα. Προτείνεται η συστηματική ενίσχυση της βιοπαρακολούθησης πληθυσμών, η αξιοποίηση προηγμένων αναλυτικών μεθόδων και η ενσωμάτωση της έκθεσης σε μείγματα ουσιών στις διαδικασίες τοξικολογικής αξιολόγησης. Συνολικά, η παρούσα εργασία τεκμηριώνει ότι η ρύπανση από φυτοφάρμακα συνιστά σύνθετο συστημικό φαινόμενο, απόρροια αλληλεπιδράσεων μεταξύ περιβάλλοντος, αγροδιατροφικού τομέα και δημόσιας υγείας. Η διασφάλιση της ποιότητας και ασφάλειας των τροφίμων προϋποθέτει ολιστική και προληπτική προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας η επιστημονική έρευνα, η τεχνολογική καινοτομία και η τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής συνεργούν για την προστασία της δημόσιας υγείας και την αειφόρο διαχείριση της αγροτικής παραγωγής. Οι στόχοι αυτοί αναπτύσσονται σε τέσσερις θεματικούς άξονες, κατανεμημένους ως εξής: ο πρώτος άξονας (φύση και ταξινόμηση των φυτοφαρμάκων) στο Κεφάλαιο 1· ο δεύτερος (περιβαλλοντική συμπεριφορά και οδοί μεταφοράς) στα Κεφάλαια 2 και 4· ο τρίτος (επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία) στο Κεφάλαιο 3· και ο τέταρτος (θεσμικό και προληπτικό πλαίσιο) στο Κεφάλαιο 5. Το Κεφάλαιο 6 συνθέτει τα ευρήματα και διατυπώνει τα συμπεράσματα. Λέξεις-κλειδιά: Υπολείμματα φυτοφαρμάκων, Δημόσια υγεία, Διατροφική έκθεση, Σωρευτικός κίνδυνος, Αειφόρος γεωργία, Ολοκληρωμένη φυτοπροστασία","abstract_has_math":false,"creators":["Σουλιώτη Χριστίνα","Soulioti Christina"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:20:33Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5432452"],"render_values":[{"text":"uoadl:5432452","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5432452","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5432452","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5432452","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Σουλιώτη Χριστίνα","Soulioti Christina"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5432452","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5432452"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η χρήση φυτοφαρμάκων, αν και αναγκαία για τη διασφάλιση της αγροτικής παραγωγικότητας και την προστασία των καλλιεργειών από βιοτικές απειλές, εγείρει ουσιαστικά ζητήματα δημόσιας υγείας, στον βαθμό που τα υπολείμματά τους ενδέχεται να παραμένουν σε τρόφιμα, ζωοτροφές και περιβαλλοντικούς αποδέκτες. Υπό αυτό το πρίσμα, η παρούσα εργασία διερευνά την παρουσία και τη συμπεριφορά υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε καταναλωτικά προϊόντα, καθώς και τους δυνητικούς κινδύνους που απορρέουν για τη δημόσια υγεία. Η μεθοδολογική προσέγγιση συνίσταται σε κριτική αφηγηματική ανασκόπηση (critical narrative review) της διεθνούς βιβλιογραφίας, με δομημένη - αλλά μη συστηματική υπό την τεχνική έννοια του όρου - στρατηγική αναζήτησης σε ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων (PubMed, Scopus, Web of Science), συμπληρούμενη από κριτική αποτίμηση εκθέσεων και επιστημονικών γνωμοδοτήσεων αρμόδιων φορέων, μεταξύ των οποίων η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και η Επιτροπή του Codex Alimentarius, για την περίοδο αναφοράς 2000-2025. Η δομή της εργασίας οργανώνεται γύρω από τέσσερις θεματικούς άξονες: (α) τη φυσικοχημική φύση και ταξινόμηση των φυτοφαρμάκων, (β) τη συμπεριφορά τους στο περιβάλλον και τις οδούς μεταφοράς τους στην τροφική αλυσίδα, (γ) τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία από χρόνια έκθεση σε χαμηλές συγκεντρώσεις και (δ) το θεσμικό και προληπτικό πλαίσιο διαχείρισης σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Αν και το κεντρικό αντικείμενο της μελέτης εστιάζεται στα υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε τρόφιμα και πόσιμο νερό, εξετάζονται παράλληλα οι περιβαλλοντικές και ζωοτροφικές διαδρομές μεταφοράς, καθώς και μη διατροφικές οδοί έκθεσης, εφόσον αυτές επηρεάζουν καθοριστικά την τελική έκθεση του καταναλωτή. Τα ευρήματα της ανασκόπησης καταδεικνύουν ότι υπολείμματα φυτοφαρμάκων ανιχνεύονται σε σημαντικό ποσοστό τροφίμων της ευρωπαϊκής αγοράς, χωρίς ωστόσο στην πλειονότητα των περιπτώσεων να υπερβαίνουν τα νομοθετικά ανώτατα όρια υπολειμμάτων (Maximum Residue Levels, MRLs). Εντούτοις, η ταυτόχρονη παρουσία πολλαπλών δραστικών ουσιών σε μεμονωμένα δείγματα εξακολουθεί να δυσχεραίνει την ολοκληρωμένη εκτίμηση κινδύνου: παρότι έχουν αναπτυχθεί και εφαρμοστεί μεθοδολογίες σωρευτικής αξιολόγησης για ορισμένα τελικά σημεία, η κάλυψή τους παραμένει μερική και οι υποκείμενες παραδοχές προσθετικότητας δεν αποτυπώνουν το σύνολο των πιθανών τοξικοκινητικών και τοξικοδυναμικών αλληλεπιδράσεων. Η εργασία αναδεικνύει, περαιτέρω, τη στρατηγική σημασία της πρόληψης στην πηγή μέσω της εφαρμογής Ορθών Γεωργικών Πρακτικών (Good Agricultural Practices, GAP) και της Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας (Integrated Pest Management, IPM), ενώ παράλληλα διερευνά τις προοπτικές ανάπτυξης βιολογικών και οικολογικών εναλλακτικών που περιορίζουν την εξάρτηση από συνθετικά φυτοφάρμακα. Προτείνεται η συστηματική ενίσχυση της βιοπαρακολούθησης πληθυσμών, η αξιοποίηση προηγμένων αναλυτικών μεθόδων και η ενσωμάτωση της έκθεσης σε μείγματα ουσιών στις διαδικασίες τοξικολογικής αξιολόγησης. Συνολικά, η παρούσα εργασία τεκμηριώνει ότι η ρύπανση από φυτοφάρμακα συνιστά σύνθετο συστημικό φαινόμενο, απόρροια αλληλεπιδράσεων μεταξύ περιβάλλοντος, αγροδιατροφικού τομέα και δημόσιας υγείας. Η διασφάλιση της ποιότητας και ασφάλειας των τροφίμων προϋποθέτει ολιστική και προληπτική προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας η επιστημονική έρευνα, η τεχνολογική καινοτομία και η τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής συνεργούν για την προστασία της δημόσιας υγείας και την αειφόρο διαχείριση της αγροτικής παραγωγής. Οι στόχοι αυτοί αναπτύσσονται σε τέσσερις θεματικούς άξονες, κατανεμημένους ως εξής: ο πρώτος άξονας (φύση και ταξινόμηση των φυτοφαρμάκων) στο Κεφάλαιο 1· ο δεύτερος (περιβαλλοντική συμπεριφορά και οδοί μεταφοράς) στα Κεφάλαια 2 και 4· ο τρίτος (επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία) στο Κεφάλαιο 3· και ο τέταρτος (θεσμικό και προληπτικό πλαίσιο) στο Κεφάλαιο 5. Το Κεφάλαιο 6 συνθέτει τα ευρήματα και διατυπώνει τα συμπεράσματα. Λέξεις-κλειδιά: Υπολείμματα φυτοφαρμάκων, Δημόσια υγεία, Διατροφική έκθεση, Σωρευτικός κίνδυνος, Αειφόρος γεωργία, Ολοκληρωμένη φυτοπροστασία","The use of pesticides, while necessary to sustain agricultural productivity and to protect crops from biotic stressors, raises substantive public health concerns, insofar as their residues may persist in food, feed and environmental compartments. Against this background, the present study examines the occurrence and fate of pesticide residues in consumer food products and the associated risks to public health. The methodology consists of a critical narrative review of the international literature, based on a structured - though not systematic in the technical sense of the term - search strategy across electronic databases (PubMed, Scopus, Web of Science), complemented by the critical appraisal of reports and scientific opinions issued by competent authorities, including the European Food Safety Authority (EFSA), the World Health Organization (WHO) and the Codex Alimentarius Commission, over the reference period 2000-2025. The work is organised around four thematic strands: (a) the physicochemical properties and classification of pesticides; (b) their environmental fate and behaviour, together with the transfer pathways by which they enter the food chain; (c) the human health effects of chronic low-level exposure; and (d) the regulatory and preventive risk management framework at European and national level. Although the primary focus lies on pesticide residues in food and drinking water, environmental and feed-borne transfer pathways are considered in parallel, as are non-dietary exposure routes, insofar as these materially influence aggregate consumer exposure. The review finds that pesticide residues are detected in a considerable proportion of foods placed on the European market, although in most instances they do not exceed the statutory Maximum Residue Levels (MRLs). Nevertheless, the co-occurrence of multiple active substances within individual samples continues to constrain comprehensive risk assessment: while cumulative risk assessment methodologies have been developed and applied for selected endpoints, their coverage remains partial, and the underlying dose-addition assumptions do not capture the full spectrum of potential toxicokinetic and toxicodynamic interactions. The study further underscores the strategic role of source-directed prevention through the implementation of Good Agricultural Practice (GAP) and Integrated Pest Management (IPM) and examines the prospects for biological and ecological alternatives capable of reducing reliance on synthetic plant protection products. It argues for the systematic strengthening of human biomonitoring, the deployment of advanced analytical methodologies, and the incorporation of combined exposure to multiple chemicals into toxicological assessment. Taken together, the evidence presented here indicates that pesticide contamination constitutes a complex systemic problem, arising at the interface of the environment, the agri-food sector and public health. Safeguarding food safety therefore requires a holistic, precautionary approach in which scientific research, technological innovation and evidence-based policy-making operate in concert to protect public health and to secure the sustainable management of agricultural production. These objectives are addressed across four thematic strands, distributed as follows: the first (nature and classification of pesticides) in Chapter 1; the second (environmental fate and transfer pathways) in Chapters 2 and 4; the third (human health effects) in Chapter 3; and the fourth (regulatory and preventive framework) in Chapter 5. Chapter 6 synthesises the findings and presents the conclusions. Keywords: Pesticide residues; Public health; Dietary exposure; Cumulative risk assessment; Sustainable agriculture; Integrated pest management"]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε καταναλωτικά προϊόντα: Δυνητικοί κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία / Pesticide residues in consumer products: Potential risks to human health"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Σουλιώτη Χριστίνα","Soulioti Christina"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Η χρήση φυτοφαρμάκων, αν και αναγκαία για τη διασφάλιση της αγροτικής παραγωγικότητας και την προστασία των καλλιεργειών από βιοτικές απειλές, εγείρει ουσιαστικά ζητήματα δημόσιας υγείας, στον βαθμό που τα υπολείμματά τους ενδέχεται να παραμένουν σε τρόφιμα, ζωοτροφές και περιβαλλοντικούς αποδέκτες. Υπό αυτό το πρίσμα, η παρούσα εργασία διερευνά την παρουσία και τη συμπεριφορά υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε καταναλωτικά προϊόντα, καθώς και τους δυνητικούς κινδύνους που απορρέουν για τη δημόσια υγεία. Η μεθοδολογική προσέγγιση συνίσταται σε κριτική αφηγηματική ανασκόπηση (critical narrative review) της διεθνούς βιβλιογραφίας, με δομημένη - αλλά μη συστηματική υπό την τεχνική έννοια του όρου - στρατηγική αναζήτησης σε ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων (PubMed, Scopus, Web of Science), συμπληρούμενη από κριτική αποτίμηση εκθέσεων και επιστημονικών γνωμοδοτήσεων αρμόδιων φορέων, μεταξύ των οποίων η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και η Επιτροπή του Codex Alimentarius, για την περίοδο αναφοράς 2000-2025. Η δομή της εργασίας οργανώνεται γύρω από τέσσερις θεματικούς άξονες: (α) τη φυσικοχημική φύση και ταξινόμηση των φυτοφαρμάκων, (β) τη συμπεριφορά τους στο περιβάλλον και τις οδούς μεταφοράς τους στην τροφική αλυσίδα, (γ) τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία από χρόνια έκθεση σε χαμηλές συγκεντρώσεις και (δ) το θεσμικό και προληπτικό πλαίσιο διαχείρισης σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Αν και το κεντρικό αντικείμενο της μελέτης εστιάζεται στα υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε τρόφιμα και πόσιμο νερό, εξετάζονται παράλληλα οι περιβαλλοντικές και ζωοτροφικές διαδρομές μεταφοράς, καθώς και μη διατροφικές οδοί έκθεσης, εφόσον αυτές επηρεάζουν καθοριστικά την τελική έκθεση του καταναλωτή. Τα ευρήματα της ανασκόπησης καταδεικνύουν ότι υπολείμματα φυτοφαρμάκων ανιχνεύονται σε σημαντικό ποσοστό τροφίμων της ευρωπαϊκής αγοράς, χωρίς ωστόσο στην πλειονότητα των περιπτώσεων να υπερβαίνουν τα νομοθετικά ανώτατα όρια υπολειμμάτων (Maximum Residue Levels, MRLs). Εντούτοις, η ταυτόχρονη παρουσία πολλαπλών δραστικών ουσιών σε μεμονωμένα δείγματα εξακολουθεί να δυσχεραίνει την ολοκληρωμένη εκτίμηση κινδύνου: παρότι έχουν αναπτυχθεί και εφαρμοστεί μεθοδολογίες σωρευτικής αξιολόγησης για ορισμένα τελικά σημεία, η κάλυψή τους παραμένει μερική και οι υποκείμενες παραδοχές προσθετικότητας δεν αποτυπώνουν το σύνολο των πιθανών τοξικοκινητικών και τοξικοδυναμικών αλληλεπιδράσεων. Η εργασία αναδεικνύει, περαιτέρω, τη στρατηγική σημασία της πρόληψης στην πηγή μέσω της εφαρμογής Ορθών Γεωργικών Πρακτικών (Good Agricultural Practices, GAP) και της Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας (Integrated Pest Management, IPM), ενώ παράλληλα διερευνά τις προοπτικές ανάπτυξης βιολογικών και οικολογικών εναλλακτικών που περιορίζουν την εξάρτηση από συνθετικά φυτοφάρμακα. Προτείνεται η συστηματική ενίσχυση της βιοπαρακολούθησης πληθυσμών, η αξιοποίηση προηγμένων αναλυτικών μεθόδων και η ενσωμάτωση της έκθεσης σε μείγματα ουσιών στις διαδικασίες τοξικολογικής αξιολόγησης. Συνολικά, η παρούσα εργασία τεκμηριώνει ότι η ρύπανση από φυτοφάρμακα συνιστά σύνθετο συστημικό φαινόμενο, απόρροια αλληλεπιδράσεων μεταξύ περιβάλλοντος, αγροδιατροφικού τομέα και δημόσιας υγείας. Η διασφάλιση της ποιότητας και ασφάλειας των τροφίμων προϋποθέτει ολιστική και προληπτική προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας η επιστημονική έρευνα, η τεχνολογική καινοτομία και η τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής συνεργούν για την προστασία της δημόσιας υγείας και την αειφόρο διαχείριση της αγροτικής παραγωγής. Οι στόχοι αυτοί αναπτύσσονται σε τέσσερις θεματικούς άξονες, κατανεμημένους ως εξής: ο πρώτος άξονας (φύση και ταξινόμηση των φυτοφαρμάκων) στο Κεφάλαιο 1· ο δεύτερος (περιβαλλοντική συμπεριφορά και οδοί μεταφοράς) στα Κεφάλαια 2 και 4· ο τρίτος (επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία) στο Κεφάλαιο 3· και ο τέταρτος (θεσμικό και προληπτικό πλαίσιο) στο Κεφάλαιο 5. Το Κεφάλαιο 6 συνθέτει τα ευρήματα και διατυπώνει τα συμπεράσματα. Λέξεις-κλειδιά: Υπολείμματα φυτοφαρμάκων, Δημόσια υγεία, Διατροφική έκθεση, Σωρευτικός κίνδυνος, Αειφόρος γεωργία, Ολοκληρωμένη φυτοπροστασία","The use of pesticides, while necessary to sustain agricultural productivity and to protect crops from biotic stressors, raises substantive public health concerns, insofar as their residues may persist in food, feed and environmental compartments. Against this background, the present study examines the occurrence and fate of pesticide residues in consumer food products and the associated risks to public health. The methodology consists of a critical narrative review of the international literature, based on a structured - though not systematic in the technical sense of the term - search strategy across electronic databases (PubMed, Scopus, Web of Science), complemented by the critical appraisal of reports and scientific opinions issued by competent authorities, including the European Food Safety Authority (EFSA), the World Health Organization (WHO) and the Codex Alimentarius Commission, over the reference period 2000-2025. The work is organised around four thematic strands: (a) the physicochemical properties and classification of pesticides; (b) their environmental fate and behaviour, together with the transfer pathways by which they enter the food chain; (c) the human health effects of chronic low-level exposure; and (d) the regulatory and preventive risk management framework at European and national level. Although the primary focus lies on pesticide residues in food and drinking water, environmental and feed-borne transfer pathways are considered in parallel, as are non-dietary exposure routes, insofar as these materially influence aggregate consumer exposure. The review finds that pesticide residues are detected in a considerable proportion of foods placed on the European market, although in most instances they do not exceed the statutory Maximum Residue Levels (MRLs). Nevertheless, the co-occurrence of multiple active substances within individual samples continues to constrain comprehensive risk assessment: while cumulative risk assessment methodologies have been developed and applied for selected endpoints, their coverage remains partial, and the underlying dose-addition assumptions do not capture the full spectrum of potential toxicokinetic and toxicodynamic interactions. The study further underscores the strategic role of source-directed prevention through the implementation of Good Agricultural Practice (GAP) and Integrated Pest Management (IPM) and examines the prospects for biological and ecological alternatives capable of reducing reliance on synthetic plant protection products. It argues for the systematic strengthening of human biomonitoring, the deployment of advanced analytical methodologies, and the incorporation of combined exposure to multiple chemicals into toxicological assessment. Taken together, the evidence presented here indicates that pesticide contamination constitutes a complex systemic problem, arising at the interface of the environment, the agri-food sector and public health. Safeguarding food safety therefore requires a holistic, precautionary approach in which scientific research, technological innovation and evidence-based policy-making operate in concert to protect public health and to secure the sustainable management of agricultural production. These objectives are addressed across four thematic strands, distributed as follows: the first (nature and classification of pesticides) in Chapter 1; the second (environmental fate and transfer pathways) in Chapters 2 and 4; the third (human health effects) in Chapter 3; and the fourth (regulatory and preventive framework) in Chapter 5. Chapter 6 synthesises the findings and presents the conclusions. Keywords: Pesticide residues; Public health; Dietary exposure; Cumulative risk assessment; Sustainable agriculture; Integrated pest management"],"dc:identifier":["uoadl:5432452","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5432452"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε καταναλωτικά προϊόντα: Δυνητικοί κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία / Pesticide residues in consumer products: Potential risks to human health"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:20:33Z"}