{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5449227"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5449227","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Δενοσουμάμπη και άτυπα κατάγματα μηριαίου","abstract":"Τα άτυπα κατάγματα μηριαίου αποτελούν σπάνια, υποτροχαντήρια ή διάφυσης μηριαίου κατάγματα τα οποία εμφανίζονται μετά από λήψη διφωσφονικών ή δενοσουμάμπης μετά από χαμηλής ενεργείας τραυματισμό ή χωρίς ιστορικό κάκωσης. Παρατηρείται συνήθως σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ενώ παράγοντες κίνδυνου εμφάνισης τους είναι το πρώιμο άλγος στο μηριαίο για εβδομάδες ή μήνες, η χρόνια λήψη διφωσφονικών ή δενοσουμάμπης, ο ασιατικός πληθυσμός. Ένα ποσοστό των ασθενών εμφανίζει συμπτωματολογία και στο ετερόπλευρο μηριαίο ενώ υπάρχει τάση εμφάνισης τους σε νεότερη ηλικία σε σχέση με τα τυπικά κατάγματα μηριαίου. Στην διάγνωση σημαντικό ρόλο έχει το ιστορικό λήψης αντιοστεοπορωτικών φάρμακων, η χωρά προέλευσης, οι συννοσηρότητες, η ύπαρξη πρώιμου άλγους στο μηρό. Ακτινολογικός έλεγχος πρέπει να πραγματοποιείται και στα δύο μηριαία ενώ το σπινθηρογράφημα οστού, η μαγνητική και η αξονική τομογραφία μπορούν προσφέρουν επιπλέον πληροφορίες. Στις βιοψίες από το σημείο του κατάγματος φάνηκε χαμηλή οστική εναλλαγή, έλλειψη οστεώδους και οστεοκλαστών, ενώ στα ατελή κατάγματα φάνηκε κενό με άμορφο νεκρωτικό μη επιμεταλλωμένο υλικό και ύπαρξη περιοστικού πόρου με υφαντό μη σταθερό οστό και μαλακό ιστό. Η συσσώρευση μικρορωγμών λόγω στην χρονιάς καταστολή της οστικής εναλλαγής από τα διφωσφονικά, η αυξημένη μηριαία κυρτότητα, οι διάφορες στην γεωμετρία του αυχένα του μηριαίου αλλά και οι διάφορες στην σύνθεση του κολλαγόνου συμβάλουν με τον δικό τους τρόπο στην παθοφυσιολογία των άτυπων καταγμάτων του μηριαίου. Επιπλέον η ομογένεια της επιμετάλλωσης εξαιτίας της χρόνια λήψης των διφωσφονικών και την ανάπτυξη των μικροβλαβών, η αντιαγγειογενετική δράση των διφωσφονικών, η γενετική προδιάθεση και η έλλειψη της βιταμίνης D μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση των άτυπων καταγμάτων μηριαίου. Τα πλήρη κατάγματα είναι μη συντριπτικά, εγκάρσια ή ελαφρώς λοξά, από την περιφέρεια του ελάσσονος τροχαντήρα έως την εγγύτερη υπερκονδύλιο περιοχή, εμφανίζουν πάχυνση και περιοστική αντίδραση στον έξω φλοιό. Στα ατελή κατάγματα η καταγματική γραμμή άφορα μόνο τον έξω φλοιό. Στην διαχείριση των ασθενών συμπεριλαμβάνονται η εύρεση των παθογενετικών παραγόντων, η αξιολόγηση του οστικού μεταβολισμού μεσώ των βιοδεικτών, η μέτρηση της οστικής πυκνότητας, η διακοπή και αντικατάσταση της αντιοστεοπορωτικής αγωγής, η εκτίμηση του ετερόπλευρου μηριαίου. Ασθενείς με λιγότερο από δύο δόσεις δενοσουμάμπης και χαμηλό καταγματικό κίνδυνο μπορούν να διακόψουν την αγωγή χωρίς την αντικατάσταση της. Σε περίπτωση υψηλού κίνδυνου κατάγματος η τεριπαρατίδη ή αμπαλοπαρατίδη για δύο έτη, το romosozumab, οι εκλεκτικοί τροποποιητές των υποδοχέων των οιστρογόνων (SERMs) αποτελούν θεραπεία επιλογής. Στην περίπτωση χειρουργημένου αμφοτερόπλευρου άτυπου κατάγματος μηριαίου δύναται η επανέναρξη διφωσφονικού ή δενοσουμάμπης. Η συντηρητική αντιμετώπιση επιλέγεται σε περίπτωση ατελούς άτυπου κατάγματος χωρίς άλγος ή σε ασθενείς με συννοσηρότητες μαζί με την διακοπή της αντιοστεοπορωτικής θεραπείας. Επιπλέον συστήνεται τεριπαρατίδη, συμπληρώματα βιταμίνης D, ασβεστίου και αποφυγή φόρτισης, με τα ποσοστά αποτελεσματικότητας να παραμένουν ωστόσο χαμηλά. Για την χειρουργική αντιμετώπιση του πλήρους άτυπου κατάγματος μηριαίου επιλέγεται η ενδομυελική ήλωση ενώ σε περίπτωση στενού άυλου ή μεγάλης μηριαίας κυρτότητας επιλέγεται η πλάκα με βίδες. Η προφυλακτική ενδομυελική ήλωση επιλέγεται σε ασθένειες με ατελές κάταγμα για την αποφυγή εξέλιξης σε πλήρες άτυπο κάταγμα. Η χρήση τεριπαρατίδης μετεγχειρητικά μείωσε τον χρόνο έως την πώρωση του κατάγματος. Διεγχειρητική επιπλοκή αποτέλεσε η λανθασμένη ανάταξη του κατάγματος η οποία οδήγησε σε μειωμένο ποσοστό επιτυχίας ενώ μετεγχειρητικά υπήρξαν περιπτώσεις θραύσης ήλου, καθυστέρησης ή απουσίας πώρωσης. Η θνησιμότητα των άτυπων καταγμάτων είναι 10% στο πρώτο έτος ενώ περίπου το 30% των χειρουργημένων άτυπων καταγμάτων εμφάνισε καθυστέρηση ή απουσία πώρωσης του κατάγματος. Η δενοσουμάμπη είναι ένα μονοκλωνικό αντίσωμα το οποίο αναστελει την οστεοκλαστογένεση και συμβάλει στην απόπτωση των οστεοκλαστών με αποτέλεσμα την αύξηση της οστική πυκνότητας και την μείωση του κίνδυνου κατάγματος. Τα 60 mg υποδορίως ανά εξάμηνο χορηγούνται για την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης ενώ τα 120 mg κάθε μηνά για την διαχείριση των οστικών μεταστάσεων σε ασθενείς με ιστορικό καρκίνου. Η αγωγή οδηγεί σε μείωση των δεικτών του οστικού μεταβολισμού, έχει ταχεία απορρόφηση, μεγίστη έκθεση παρατηρείται στις 9 ήμερες μετά την χορήγηση της και η συγκέντρωση της αυξάνεται ανάλογα με την δοσολογία. Ο χρόνος ημιζωης είναι οι 24,7 ήμερες για τα 60mg και οι 26 ήμερες για τα 120 mg. Αποτελέσματα δεκαετούς χορήγησης του φάρμακου σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες έδειξαν συνεχή αύξηση της οστικής πυκνότητας στην οσφυική μοίρα και στο ισχίο, μείωση του οστικού μεταβολισμού και χαμηλά ποσοστά καταγμάτων. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα στην μελέτη της δεκαετούς χορήγησης της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες καθώς παρουσιάστηκαν δύο περιστατικά άτυπων καταγμάτων μηριαίου (0,8 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά έτη) και ένας μικρός αριθμός ασθενών με οστεονέκρωση της γνάθου (5,2 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά έτη). Η διακοπή της δενοσουμάμπης οδήγησε σε αύξηση του οστικού μεταβολισμού, απότομη οστική απώλεια και αύξηση του κίνδυνου κατάγματος κυρίως τους πρώτους 12 μήνες για αυτόν το λόγο απαραίτητη κρίνεται η αντικατάσταση με άλλη θεραπεία. Ασθενείς που δεν έλαβαν θεραπεία αντικατάστασης εμφάνισαν πολλαπλά σπονδυλικά κατάγματα με επίπτωση που έφτασε το 10%. Το φαινόμενο υποτροπής ‘’rebound’’ μάλλον οφείλεται στην ανεξέλεγκτη απώλεια αναστολής της οστεοκλαστικής δραστηριότητας, την μείωση της βιωσημότητας των οστεοκυττάρων, την πιθανή ανακύκλωση και διαχωρισμό των οστεοκλαστών σε ώριμους οστεοκλαστες. Η μεγαλύτερη διάρκεια θεραπεία με δενοσουμάμπη και το ιστορικό παλαιότερων σπονδυλικών καταγμάτων αποτέλεσαν τους κυριότερους παράγοντες κίνδυνου οστικής απώλειας μετά την διακοπή της δενοσουμάμπης. Το ζολενδρονικό οξύ εμφάνισε την μικρότερη επίπτωση σπονδυλικών καταγμάτων σε σχέση με άλλες θεραπείες. Η μονή δόση ζολενδρονικού οξέος 5mg 6 μήνες μετά την διακοπή της δενοσουμάμπης διατήρησε τα οφέλη που έλαβαν οι ασθενείς από την προηγούμενη θεραπεία, ελάττωσε την οστική απώλεια στην οσφυική μοίρα και το ολικό ισχίο και απέτρεψε την εμφάνιση σπονδυλικών καταγμάτων. Θετικά αποτελέσματα φάνηκαν με τον συνδυασμό της δενοσουμάμπης και τεπιπαρατίδης καθώς και με την χορήγηση romosozumab. Ενδείξεις της δενοσουμάμπης αποτελούν οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση, η οστεοπόρωση λόγω γλυκοκορτικοειδών, η ιδιοπαθής οστεοπόρωση σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η πρόληψη των σκελετικών συμβαμάτων σε ασθενείς με ιστορικό διάφορων τύπων καρκίνου, η ρευματοειδής αρθρίτιδα μεσώ της μείωσης της διάβρωσης, ο γιγαντοκυτταρικός όγκος, η ινώδης δυσπλασία και η υπερασβεστιαιμία. Δεν επιτρέπεται η χορήγησή δενοσουμάμπης σε περιπτώσεις όπως η υπασβεστιαιμία, η εγκυμοσύνη, η υπερευαισθησία στην δενοσουμάμπη και η υποφωσφατασία. Ως ανεπιθύμητες ενέργειες της αγωγής αναφέρονται η ναυτία, η αναιμία, η κόπωση, η οσφυαλγία ενώ οι πιο ενδιαφέρουσες είναι η υπασβεστιαιμία, η οστεονέκρωση της γνάθου και τα άτυπα κατάγματα μηριαίου. Στην μελέτη της δεκαετούς χορήγησης της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση εμφανίστηκαν δύο περιστατικά άτυπων καταγμάτων μηριαίου και 13 περιστατικά οστεονέκρωσης της γνάθου. Η μακροχρόνια λήψη της αγωγής, η κακή στοματική υγιεινή, η εξαγωγή δοντιού και η χρήση οδοντιατρικών συσκευών αποτέλεσαν παράγοντες εμφάνισης οστεονέκρωσης της γνάθου. Η επίπτωση των άτυπων καταγμάτων μηριαίου, στην τρίτης φάσης μελέτη FREEDOM EXTENSION σχετικά με την δεκαετή χορήγηση της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση, ήταν 0,8 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά τα έτη. Η επίπτωση σε ασθενείς με οστικές μεταστάσεις οι οποίοι έλαβαν 120 mg κάθε μηνά ήταν 1,8%. Η δεκαετής χορήγηση της δενοσουμάμπης συνέβαλε στην πρόληψη 281 καταγμάτων για κάθε εμφάνιση άτυπου κατάγματος μηριαίου. Οι αναφορές περιστατικών άτυπων καταγμάτων μηριαίου λόγω δενοσουμάμπης αφορούσαν ασθενείς με κάταγμα στην υποτροχαντήριο περιοχή είτε στην διάφυση του μηριαίου, ατραυματικά ή μετά από χαμηλής ενεργείας τραυματισμό. Αρκετοί από αυτούς ανέφεραν πρώιμο άλγος στο μηρό για μέρες ή μήνες. Τα ακτινολογικά χαρακτηριστικά πληρούσαν τα χαρακτηριστικά που όρισε η αμερικάνικη εταιρεία ερευνάς των οστών και μετάλλων το 2010. Έκτος της απλής ακτινογραφίας χρήσιμη φάνηκε η πραγματοποίηση σπινθηρογραφήματος οστού με ραδιοφάρμακο, η μαγνητική και η αξονική τομογραφία. Οι πλειοψηφία των πλήρων άτυπων καταγμάτων αντιμετωπίστηκε με ενδομυελικό ήλο, ενώ τα ατελή άτυπα κατάγματα μηριαίου επιλέχθηκε η προφυλακτική ήλωση. Στις περισσότερες περιπτώσεις ή δενοσουμάμπη διεκόπη. Λίγες είναι οι αναφορές συντηρητικής αντιμετώπισης. Περισσότερη μελέτη χρήζει η τοποθέτηση πλάκας συμπίεσης στον έξω φλοιό του κατάγματος σε συνδυασμό με την ενδομυελική ήλωση καθώς και η χρήση οστικών μοσχευμάτων. Η πρόληψη των άτυπων καταγμάτων μηριαίου μπορεί να επιτευχθεί μεσώ εκτεταμένης σάρωσης και των δύο μηριαίων μεσώ της διπλής φωτονιακής απορροφησιομέτρησης, μεσώ του συστήματος αξιολόγησης για την πρόβλεψη της εξέλιξης ενός ατελούς άτυπου μηριαίου σε πλήρες, μεσώ μοντέλων μηχανικής μάθησης τεχνίτης νοημοσύνης. Σημαντική είναι η εκπαίδευση των ασθενών και των ιατρών σχετικά με τα πρώιμα συμπτώματα των καταγμάτων η εύρεση ασθενών με αυξημένο κίνδυνο για άτυπο κάταγμα μηριαίου καθώς και η ανάπτυξη νέων φάρμακων για την αποφυγή αυτού του τύπου καταγμάτων.","abstract_html":"Τα άτυπα κατάγματα μηριαίου αποτελούν σπάνια, υποτροχαντήρια ή διάφυσης μηριαίου κατάγματα τα οποία εμφανίζονται μετά από λήψη διφωσφονικών ή δενοσουμάμπης μετά από χαμηλής ενεργείας τραυματισμό ή χωρίς ιστορικό κάκωσης. Παρατηρείται συνήθως σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ενώ παράγοντες κίνδυνου εμφάνισης τους είναι το πρώιμο άλγος στο μηριαίο για εβδομάδες ή μήνες, η χρόνια λήψη διφωσφονικών ή δενοσουμάμπης, ο ασιατικός πληθυσμός. Ένα ποσοστό των ασθενών εμφανίζει συμπτωματολογία και στο ετερόπλευρο μηριαίο ενώ υπάρχει τάση εμφάνισης τους σε νεότερη ηλικία σε σχέση με τα τυπικά κατάγματα μηριαίου. Στην διάγνωση σημαντικό ρόλο έχει το ιστορικό λήψης αντιοστεοπορωτικών φάρμακων, η χωρά προέλευσης, οι συννοσηρότητες, η ύπαρξη πρώιμου άλγους στο μηρό. Ακτινολογικός έλεγχος πρέπει να πραγματοποιείται και στα δύο μηριαία ενώ το σπινθηρογράφημα οστού, η μαγνητική και η αξονική τομογραφία μπορούν προσφέρουν επιπλέον πληροφορίες. Στις βιοψίες από το σημείο του κατάγματος φάνηκε χαμηλή οστική εναλλαγή, έλλειψη οστεώδους και οστεοκλαστών, ενώ στα ατελή κατάγματα φάνηκε κενό με άμορφο νεκρωτικό μη επιμεταλλωμένο υλικό και ύπαρξη περιοστικού πόρου με υφαντό μη σταθερό οστό και μαλακό ιστό. Η συσσώρευση μικρορωγμών λόγω στην χρονιάς καταστολή της οστικής εναλλαγής από τα διφωσφονικά, η αυξημένη μηριαία κυρτότητα, οι διάφορες στην γεωμετρία του αυχένα του μηριαίου αλλά και οι διάφορες στην σύνθεση του κολλαγόνου συμβάλουν με τον δικό τους τρόπο στην παθοφυσιολογία των άτυπων καταγμάτων του μηριαίου. Επιπλέον η ομογένεια της επιμετάλλωσης εξαιτίας της χρόνια λήψης των διφωσφονικών και την ανάπτυξη των μικροβλαβών, η αντιαγγειογενετική δράση των διφωσφονικών, η γενετική προδιάθεση και η έλλειψη της βιταμίνης D μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση των άτυπων καταγμάτων μηριαίου. Τα πλήρη κατάγματα είναι μη συντριπτικά, εγκάρσια ή ελαφρώς λοξά, από την περιφέρεια του ελάσσονος τροχαντήρα έως την εγγύτερη υπερκονδύλιο περιοχή, εμφανίζουν πάχυνση και περιοστική αντίδραση στον έξω φλοιό. Στα ατελή κατάγματα η καταγματική γραμμή άφορα μόνο τον έξω φλοιό. Στην διαχείριση των ασθενών συμπεριλαμβάνονται η εύρεση των παθογενετικών παραγόντων, η αξιολόγηση του οστικού μεταβολισμού μεσώ των βιοδεικτών, η μέτρηση της οστικής πυκνότητας, η διακοπή και αντικατάσταση της αντιοστεοπορωτικής αγωγής, η εκτίμηση του ετερόπλευρου μηριαίου. Ασθενείς με λιγότερο από δύο δόσεις δενοσουμάμπης και χαμηλό καταγματικό κίνδυνο μπορούν να διακόψουν την αγωγή χωρίς την αντικατάσταση της. Σε περίπτωση υψηλού κίνδυνου κατάγματος η τεριπαρατίδη ή αμπαλοπαρατίδη για δύο έτη, το romosozumab, οι εκλεκτικοί τροποποιητές των υποδοχέων των οιστρογόνων (SERMs) αποτελούν θεραπεία επιλογής. Στην περίπτωση χειρουργημένου αμφοτερόπλευρου άτυπου κατάγματος μηριαίου δύναται η επανέναρξη διφωσφονικού ή δενοσουμάμπης. Η συντηρητική αντιμετώπιση επιλέγεται σε περίπτωση ατελούς άτυπου κατάγματος χωρίς άλγος ή σε ασθενείς με συννοσηρότητες μαζί με την διακοπή της αντιοστεοπορωτικής θεραπείας. Επιπλέον συστήνεται τεριπαρατίδη, συμπληρώματα βιταμίνης D, ασβεστίου και αποφυγή φόρτισης, με τα ποσοστά αποτελεσματικότητας να παραμένουν ωστόσο χαμηλά. Για την χειρουργική αντιμετώπιση του πλήρους άτυπου κατάγματος μηριαίου επιλέγεται η ενδομυελική ήλωση ενώ σε περίπτωση στενού άυλου ή μεγάλης μηριαίας κυρτότητας επιλέγεται η πλάκα με βίδες. Η προφυλακτική ενδομυελική ήλωση επιλέγεται σε ασθένειες με ατελές κάταγμα για την αποφυγή εξέλιξης σε πλήρες άτυπο κάταγμα. Η χρήση τεριπαρατίδης μετεγχειρητικά μείωσε τον χρόνο έως την πώρωση του κατάγματος. Διεγχειρητική επιπλοκή αποτέλεσε η λανθασμένη ανάταξη του κατάγματος η οποία οδήγησε σε μειωμένο ποσοστό επιτυχίας ενώ μετεγχειρητικά υπήρξαν περιπτώσεις θραύσης ήλου, καθυστέρησης ή απουσίας πώρωσης. Η θνησιμότητα των άτυπων καταγμάτων είναι 10% στο πρώτο έτος ενώ περίπου το 30% των χειρουργημένων άτυπων καταγμάτων εμφάνισε καθυστέρηση ή απουσία πώρωσης του κατάγματος. Η δενοσουμάμπη είναι ένα μονοκλωνικό αντίσωμα το οποίο αναστελει την οστεοκλαστογένεση και συμβάλει στην απόπτωση των οστεοκλαστών με αποτέλεσμα την αύξηση της οστική πυκνότητας και την μείωση του κίνδυνου κατάγματος. Τα 60 mg υποδορίως ανά εξάμηνο χορηγούνται για την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης ενώ τα 120 mg κάθε μηνά για την διαχείριση των οστικών μεταστάσεων σε ασθενείς με ιστορικό καρκίνου. Η αγωγή οδηγεί σε μείωση των δεικτών του οστικού μεταβολισμού, έχει ταχεία απορρόφηση, μεγίστη έκθεση παρατηρείται στις 9 ήμερες μετά την χορήγηση της και η συγκέντρωση της αυξάνεται ανάλογα με την δοσολογία. Ο χρόνος ημιζωης είναι οι 24,7 ήμερες για τα 60mg και οι 26 ήμερες για τα 120 mg. Αποτελέσματα δεκαετούς χορήγησης του φάρμακου σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες έδειξαν συνεχή αύξηση της οστικής πυκνότητας στην οσφυική μοίρα και στο ισχίο, μείωση του οστικού μεταβολισμού και χαμηλά ποσοστά καταγμάτων. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα στην μελέτη της δεκαετούς χορήγησης της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες καθώς παρουσιάστηκαν δύο περιστατικά άτυπων καταγμάτων μηριαίου (0,8 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά έτη) και ένας μικρός αριθμός ασθενών με οστεονέκρωση της γνάθου (5,2 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά έτη). Η διακοπή της δενοσουμάμπης οδήγησε σε αύξηση του οστικού μεταβολισμού, απότομη οστική απώλεια και αύξηση του κίνδυνου κατάγματος κυρίως τους πρώτους 12 μήνες για αυτόν το λόγο απαραίτητη κρίνεται η αντικατάσταση με άλλη θεραπεία. Ασθενείς που δεν έλαβαν θεραπεία αντικατάστασης εμφάνισαν πολλαπλά σπονδυλικά κατάγματα με επίπτωση που έφτασε το 10%. Το φαινόμενο υποτροπής ‘’rebound’’ μάλλον οφείλεται στην ανεξέλεγκτη απώλεια αναστολής της οστεοκλαστικής δραστηριότητας, την μείωση της βιωσημότητας των οστεοκυττάρων, την πιθανή ανακύκλωση και διαχωρισμό των οστεοκλαστών σε ώριμους οστεοκλαστες. Η μεγαλύτερη διάρκεια θεραπεία με δενοσουμάμπη και το ιστορικό παλαιότερων σπονδυλικών καταγμάτων αποτέλεσαν τους κυριότερους παράγοντες κίνδυνου οστικής απώλειας μετά την διακοπή της δενοσουμάμπης. Το ζολενδρονικό οξύ εμφάνισε την μικρότερη επίπτωση σπονδυλικών καταγμάτων σε σχέση με άλλες θεραπείες. Η μονή δόση ζολενδρονικού οξέος 5mg 6 μήνες μετά την διακοπή της δενοσουμάμπης διατήρησε τα οφέλη που έλαβαν οι ασθενείς από την προηγούμενη θεραπεία, ελάττωσε την οστική απώλεια στην οσφυική μοίρα και το ολικό ισχίο και απέτρεψε την εμφάνιση σπονδυλικών καταγμάτων. Θετικά αποτελέσματα φάνηκαν με τον συνδυασμό της δενοσουμάμπης και τεπιπαρατίδης καθώς και με την χορήγηση romosozumab. Ενδείξεις της δενοσουμάμπης αποτελούν οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση, η οστεοπόρωση λόγω γλυκοκορτικοειδών, η ιδιοπαθής οστεοπόρωση σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η πρόληψη των σκελετικών συμβαμάτων σε ασθενείς με ιστορικό διάφορων τύπων καρκίνου, η ρευματοειδής αρθρίτιδα μεσώ της μείωσης της διάβρωσης, ο γιγαντοκυτταρικός όγκος, η ινώδης δυσπλασία και η υπερασβεστιαιμία. Δεν επιτρέπεται η χορήγησή δενοσουμάμπης σε περιπτώσεις όπως η υπασβεστιαιμία, η εγκυμοσύνη, η υπερευαισθησία στην δενοσουμάμπη και η υποφωσφατασία. Ως ανεπιθύμητες ενέργειες της αγωγής αναφέρονται η ναυτία, η αναιμία, η κόπωση, η οσφυαλγία ενώ οι πιο ενδιαφέρουσες είναι η υπασβεστιαιμία, η οστεονέκρωση της γνάθου και τα άτυπα κατάγματα μηριαίου. Στην μελέτη της δεκαετούς χορήγησης της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση εμφανίστηκαν δύο περιστατικά άτυπων καταγμάτων μηριαίου και 13 περιστατικά οστεονέκρωσης της γνάθου. Η μακροχρόνια λήψη της αγωγής, η κακή στοματική υγιεινή, η εξαγωγή δοντιού και η χρήση οδοντιατρικών συσκευών αποτέλεσαν παράγοντες εμφάνισης οστεονέκρωσης της γνάθου. Η επίπτωση των άτυπων καταγμάτων μηριαίου, στην τρίτης φάσης μελέτη FREEDOM EXTENSION σχετικά με την δεκαετή χορήγηση της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση, ήταν 0,8 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά τα έτη. Η επίπτωση σε ασθενείς με οστικές μεταστάσεις οι οποίοι έλαβαν 120 mg κάθε μηνά ήταν 1,8%. Η δεκαετής χορήγηση της δενοσουμάμπης συνέβαλε στην πρόληψη 281 καταγμάτων για κάθε εμφάνιση άτυπου κατάγματος μηριαίου. Οι αναφορές περιστατικών άτυπων καταγμάτων μηριαίου λόγω δενοσουμάμπης αφορούσαν ασθενείς με κάταγμα στην υποτροχαντήριο περιοχή είτε στην διάφυση του μηριαίου, ατραυματικά ή μετά από χαμηλής ενεργείας τραυματισμό. Αρκετοί από αυτούς ανέφεραν πρώιμο άλγος στο μηρό για μέρες ή μήνες. Τα ακτινολογικά χαρακτηριστικά πληρούσαν τα χαρακτηριστικά που όρισε η αμερικάνικη εταιρεία ερευνάς των οστών και μετάλλων το 2010. Έκτος της απλής ακτινογραφίας χρήσιμη φάνηκε η πραγματοποίηση σπινθηρογραφήματος οστού με ραδιοφάρμακο, η μαγνητική και η αξονική τομογραφία. Οι πλειοψηφία των πλήρων άτυπων καταγμάτων αντιμετωπίστηκε με ενδομυελικό ήλο, ενώ τα ατελή άτυπα κατάγματα μηριαίου επιλέχθηκε η προφυλακτική ήλωση. Στις περισσότερες περιπτώσεις ή δενοσουμάμπη διεκόπη. Λίγες είναι οι αναφορές συντηρητικής αντιμετώπισης. Περισσότερη μελέτη χρήζει η τοποθέτηση πλάκας συμπίεσης στον έξω φλοιό του κατάγματος σε συνδυασμό με την ενδομυελική ήλωση καθώς και η χρήση οστικών μοσχευμάτων. Η πρόληψη των άτυπων καταγμάτων μηριαίου μπορεί να επιτευχθεί μεσώ εκτεταμένης σάρωσης και των δύο μηριαίων μεσώ της διπλής φωτονιακής απορροφησιομέτρησης, μεσώ του συστήματος αξιολόγησης για την πρόβλεψη της εξέλιξης ενός ατελούς άτυπου μηριαίου σε πλήρες, μεσώ μοντέλων μηχανικής μάθησης τεχνίτης νοημοσύνης. Σημαντική είναι η εκπαίδευση των ασθενών και των ιατρών σχετικά με τα πρώιμα συμπτώματα των καταγμάτων η εύρεση ασθενών με αυξημένο κίνδυνο για άτυπο κάταγμα μηριαίου καθώς και η ανάπτυξη νέων φάρμακων για την αποφυγή αυτού του τύπου καταγμάτων.","abstract_has_math":false,"creators":["Οικονομόπουλος Λάμπρος","Oikonomopoulos Lampros"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:20:44Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5449227"],"render_values":[{"text":"uoadl:5449227","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5449227","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5449227","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5449227","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Οικονομόπουλος Λάμπρος","Oikonomopoulos Lampros"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5449227","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5449227"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Τα άτυπα κατάγματα μηριαίου αποτελούν σπάνια, υποτροχαντήρια ή διάφυσης μηριαίου κατάγματα τα οποία εμφανίζονται μετά από λήψη διφωσφονικών ή δενοσουμάμπης μετά από χαμηλής ενεργείας τραυματισμό ή χωρίς ιστορικό κάκωσης. Παρατηρείται συνήθως σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ενώ παράγοντες κίνδυνου εμφάνισης τους είναι το πρώιμο άλγος στο μηριαίο για εβδομάδες ή μήνες, η χρόνια λήψη διφωσφονικών ή δενοσουμάμπης, ο ασιατικός πληθυσμός. Ένα ποσοστό των ασθενών εμφανίζει συμπτωματολογία και στο ετερόπλευρο μηριαίο ενώ υπάρχει τάση εμφάνισης τους σε νεότερη ηλικία σε σχέση με τα τυπικά κατάγματα μηριαίου. Στην διάγνωση σημαντικό ρόλο έχει το ιστορικό λήψης αντιοστεοπορωτικών φάρμακων, η χωρά προέλευσης, οι συννοσηρότητες, η ύπαρξη πρώιμου άλγους στο μηρό. Ακτινολογικός έλεγχος πρέπει να πραγματοποιείται και στα δύο μηριαία ενώ το σπινθηρογράφημα οστού, η μαγνητική και η αξονική τομογραφία μπορούν προσφέρουν επιπλέον πληροφορίες. Στις βιοψίες από το σημείο του κατάγματος φάνηκε χαμηλή οστική εναλλαγή, έλλειψη οστεώδους και οστεοκλαστών, ενώ στα ατελή κατάγματα φάνηκε κενό με άμορφο νεκρωτικό μη επιμεταλλωμένο υλικό και ύπαρξη περιοστικού πόρου με υφαντό μη σταθερό οστό και μαλακό ιστό. Η συσσώρευση μικρορωγμών λόγω στην χρονιάς καταστολή της οστικής εναλλαγής από τα διφωσφονικά, η αυξημένη μηριαία κυρτότητα, οι διάφορες στην γεωμετρία του αυχένα του μηριαίου αλλά και οι διάφορες στην σύνθεση του κολλαγόνου συμβάλουν με τον δικό τους τρόπο στην παθοφυσιολογία των άτυπων καταγμάτων του μηριαίου. Επιπλέον η ομογένεια της επιμετάλλωσης εξαιτίας της χρόνια λήψης των διφωσφονικών και την ανάπτυξη των μικροβλαβών, η αντιαγγειογενετική δράση των διφωσφονικών, η γενετική προδιάθεση και η έλλειψη της βιταμίνης D μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση των άτυπων καταγμάτων μηριαίου. Τα πλήρη κατάγματα είναι μη συντριπτικά, εγκάρσια ή ελαφρώς λοξά, από την περιφέρεια του ελάσσονος τροχαντήρα έως την εγγύτερη υπερκονδύλιο περιοχή, εμφανίζουν πάχυνση και περιοστική αντίδραση στον έξω φλοιό. Στα ατελή κατάγματα η καταγματική γραμμή άφορα μόνο τον έξω φλοιό. Στην διαχείριση των ασθενών συμπεριλαμβάνονται η εύρεση των παθογενετικών παραγόντων, η αξιολόγηση του οστικού μεταβολισμού μεσώ των βιοδεικτών, η μέτρηση της οστικής πυκνότητας, η διακοπή και αντικατάσταση της αντιοστεοπορωτικής αγωγής, η εκτίμηση του ετερόπλευρου μηριαίου. Ασθενείς με λιγότερο από δύο δόσεις δενοσουμάμπης και χαμηλό καταγματικό κίνδυνο μπορούν να διακόψουν την αγωγή χωρίς την αντικατάσταση της. Σε περίπτωση υψηλού κίνδυνου κατάγματος η τεριπαρατίδη ή αμπαλοπαρατίδη για δύο έτη, το romosozumab, οι εκλεκτικοί τροποποιητές των υποδοχέων των οιστρογόνων (SERMs) αποτελούν θεραπεία επιλογής. Στην περίπτωση χειρουργημένου αμφοτερόπλευρου άτυπου κατάγματος μηριαίου δύναται η επανέναρξη διφωσφονικού ή δενοσουμάμπης. Η συντηρητική αντιμετώπιση επιλέγεται σε περίπτωση ατελούς άτυπου κατάγματος χωρίς άλγος ή σε ασθενείς με συννοσηρότητες μαζί με την διακοπή της αντιοστεοπορωτικής θεραπείας. Επιπλέον συστήνεται τεριπαρατίδη, συμπληρώματα βιταμίνης D, ασβεστίου και αποφυγή φόρτισης, με τα ποσοστά αποτελεσματικότητας να παραμένουν ωστόσο χαμηλά. Για την χειρουργική αντιμετώπιση του πλήρους άτυπου κατάγματος μηριαίου επιλέγεται η ενδομυελική ήλωση ενώ σε περίπτωση στενού άυλου ή μεγάλης μηριαίας κυρτότητας επιλέγεται η πλάκα με βίδες. Η προφυλακτική ενδομυελική ήλωση επιλέγεται σε ασθένειες με ατελές κάταγμα για την αποφυγή εξέλιξης σε πλήρες άτυπο κάταγμα. Η χρήση τεριπαρατίδης μετεγχειρητικά μείωσε τον χρόνο έως την πώρωση του κατάγματος. Διεγχειρητική επιπλοκή αποτέλεσε η λανθασμένη ανάταξη του κατάγματος η οποία οδήγησε σε μειωμένο ποσοστό επιτυχίας ενώ μετεγχειρητικά υπήρξαν περιπτώσεις θραύσης ήλου, καθυστέρησης ή απουσίας πώρωσης. Η θνησιμότητα των άτυπων καταγμάτων είναι 10% στο πρώτο έτος ενώ περίπου το 30% των χειρουργημένων άτυπων καταγμάτων εμφάνισε καθυστέρηση ή απουσία πώρωσης του κατάγματος. Η δενοσουμάμπη είναι ένα μονοκλωνικό αντίσωμα το οποίο αναστελει την οστεοκλαστογένεση και συμβάλει στην απόπτωση των οστεοκλαστών με αποτέλεσμα την αύξηση της οστική πυκνότητας και την μείωση του κίνδυνου κατάγματος. Τα 60 mg υποδορίως ανά εξάμηνο χορηγούνται για την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης ενώ τα 120 mg κάθε μηνά για την διαχείριση των οστικών μεταστάσεων σε ασθενείς με ιστορικό καρκίνου. Η αγωγή οδηγεί σε μείωση των δεικτών του οστικού μεταβολισμού, έχει ταχεία απορρόφηση, μεγίστη έκθεση παρατηρείται στις 9 ήμερες μετά την χορήγηση της και η συγκέντρωση της αυξάνεται ανάλογα με την δοσολογία. Ο χρόνος ημιζωης είναι οι 24,7 ήμερες για τα 60mg και οι 26 ήμερες για τα 120 mg. Αποτελέσματα δεκαετούς χορήγησης του φάρμακου σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες έδειξαν συνεχή αύξηση της οστικής πυκνότητας στην οσφυική μοίρα και στο ισχίο, μείωση του οστικού μεταβολισμού και χαμηλά ποσοστά καταγμάτων. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα στην μελέτη της δεκαετούς χορήγησης της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες καθώς παρουσιάστηκαν δύο περιστατικά άτυπων καταγμάτων μηριαίου (0,8 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά έτη) και ένας μικρός αριθμός ασθενών με οστεονέκρωση της γνάθου (5,2 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά έτη). Η διακοπή της δενοσουμάμπης οδήγησε σε αύξηση του οστικού μεταβολισμού, απότομη οστική απώλεια και αύξηση του κίνδυνου κατάγματος κυρίως τους πρώτους 12 μήνες για αυτόν το λόγο απαραίτητη κρίνεται η αντικατάσταση με άλλη θεραπεία. Ασθενείς που δεν έλαβαν θεραπεία αντικατάστασης εμφάνισαν πολλαπλά σπονδυλικά κατάγματα με επίπτωση που έφτασε το 10%. Το φαινόμενο υποτροπής ‘’rebound’’ μάλλον οφείλεται στην ανεξέλεγκτη απώλεια αναστολής της οστεοκλαστικής δραστηριότητας, την μείωση της βιωσημότητας των οστεοκυττάρων, την πιθανή ανακύκλωση και διαχωρισμό των οστεοκλαστών σε ώριμους οστεοκλαστες. Η μεγαλύτερη διάρκεια θεραπεία με δενοσουμάμπη και το ιστορικό παλαιότερων σπονδυλικών καταγμάτων αποτέλεσαν τους κυριότερους παράγοντες κίνδυνου οστικής απώλειας μετά την διακοπή της δενοσουμάμπης. Το ζολενδρονικό οξύ εμφάνισε την μικρότερη επίπτωση σπονδυλικών καταγμάτων σε σχέση με άλλες θεραπείες. Η μονή δόση ζολενδρονικού οξέος 5mg 6 μήνες μετά την διακοπή της δενοσουμάμπης διατήρησε τα οφέλη που έλαβαν οι ασθενείς από την προηγούμενη θεραπεία, ελάττωσε την οστική απώλεια στην οσφυική μοίρα και το ολικό ισχίο και απέτρεψε την εμφάνιση σπονδυλικών καταγμάτων. Θετικά αποτελέσματα φάνηκαν με τον συνδυασμό της δενοσουμάμπης και τεπιπαρατίδης καθώς και με την χορήγηση romosozumab. Ενδείξεις της δενοσουμάμπης αποτελούν οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση, η οστεοπόρωση λόγω γλυκοκορτικοειδών, η ιδιοπαθής οστεοπόρωση σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η πρόληψη των σκελετικών συμβαμάτων σε ασθενείς με ιστορικό διάφορων τύπων καρκίνου, η ρευματοειδής αρθρίτιδα μεσώ της μείωσης της διάβρωσης, ο γιγαντοκυτταρικός όγκος, η ινώδης δυσπλασία και η υπερασβεστιαιμία. Δεν επιτρέπεται η χορήγησή δενοσουμάμπης σε περιπτώσεις όπως η υπασβεστιαιμία, η εγκυμοσύνη, η υπερευαισθησία στην δενοσουμάμπη και η υποφωσφατασία. Ως ανεπιθύμητες ενέργειες της αγωγής αναφέρονται η ναυτία, η αναιμία, η κόπωση, η οσφυαλγία ενώ οι πιο ενδιαφέρουσες είναι η υπασβεστιαιμία, η οστεονέκρωση της γνάθου και τα άτυπα κατάγματα μηριαίου. Στην μελέτη της δεκαετούς χορήγησης της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση εμφανίστηκαν δύο περιστατικά άτυπων καταγμάτων μηριαίου και 13 περιστατικά οστεονέκρωσης της γνάθου. Η μακροχρόνια λήψη της αγωγής, η κακή στοματική υγιεινή, η εξαγωγή δοντιού και η χρήση οδοντιατρικών συσκευών αποτέλεσαν παράγοντες εμφάνισης οστεονέκρωσης της γνάθου. Η επίπτωση των άτυπων καταγμάτων μηριαίου, στην τρίτης φάσης μελέτη FREEDOM EXTENSION σχετικά με την δεκαετή χορήγηση της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση, ήταν 0,8 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά τα έτη. Η επίπτωση σε ασθενείς με οστικές μεταστάσεις οι οποίοι έλαβαν 120 mg κάθε μηνά ήταν 1,8%. Η δεκαετής χορήγηση της δενοσουμάμπης συνέβαλε στην πρόληψη 281 καταγμάτων για κάθε εμφάνιση άτυπου κατάγματος μηριαίου. Οι αναφορές περιστατικών άτυπων καταγμάτων μηριαίου λόγω δενοσουμάμπης αφορούσαν ασθενείς με κάταγμα στην υποτροχαντήριο περιοχή είτε στην διάφυση του μηριαίου, ατραυματικά ή μετά από χαμηλής ενεργείας τραυματισμό. Αρκετοί από αυτούς ανέφεραν πρώιμο άλγος στο μηρό για μέρες ή μήνες. Τα ακτινολογικά χαρακτηριστικά πληρούσαν τα χαρακτηριστικά που όρισε η αμερικάνικη εταιρεία ερευνάς των οστών και μετάλλων το 2010. Έκτος της απλής ακτινογραφίας χρήσιμη φάνηκε η πραγματοποίηση σπινθηρογραφήματος οστού με ραδιοφάρμακο, η μαγνητική και η αξονική τομογραφία. Οι πλειοψηφία των πλήρων άτυπων καταγμάτων αντιμετωπίστηκε με ενδομυελικό ήλο, ενώ τα ατελή άτυπα κατάγματα μηριαίου επιλέχθηκε η προφυλακτική ήλωση. Στις περισσότερες περιπτώσεις ή δενοσουμάμπη διεκόπη. Λίγες είναι οι αναφορές συντηρητικής αντιμετώπισης. Περισσότερη μελέτη χρήζει η τοποθέτηση πλάκας συμπίεσης στον έξω φλοιό του κατάγματος σε συνδυασμό με την ενδομυελική ήλωση καθώς και η χρήση οστικών μοσχευμάτων. Η πρόληψη των άτυπων καταγμάτων μηριαίου μπορεί να επιτευχθεί μεσώ εκτεταμένης σάρωσης και των δύο μηριαίων μεσώ της διπλής φωτονιακής απορροφησιομέτρησης, μεσώ του συστήματος αξιολόγησης για την πρόβλεψη της εξέλιξης ενός ατελούς άτυπου μηριαίου σε πλήρες, μεσώ μοντέλων μηχανικής μάθησης τεχνίτης νοημοσύνης. Σημαντική είναι η εκπαίδευση των ασθενών και των ιατρών σχετικά με τα πρώιμα συμπτώματα των καταγμάτων η εύρεση ασθενών με αυξημένο κίνδυνο για άτυπο κάταγμα μηριαίου καθώς και η ανάπτυξη νέων φάρμακων για την αποφυγή αυτού του τύπου καταγμάτων.","Atypical femoral fractures are rare, subtrochanteric or femoral shaft fractures that occur after administration of bisphosphonates or denosumab following a low energy injury or without a history of injury.It is usually observed in postmenopausal women, while the risk factors include prodromal paid for weeks or months, long-term use of bisphosphonates or denosumab, asian population. A proportion of patients also experience symptoms in the controlateral femur and tend to occur at a younger age than typical femoral fractures. History of anti-osteoporosis medication, country of origin, comorbidities and the presence of prodromal pain in the femur are important factors in the diagnosis.Radiological examination should be performed in both femurs and bone scan, magnetic resonance imaging , computer tomography may provide additional information.Biopsies from the site of fracture showed low bone turnover, lack of bone marrow and osteoclasts, while incomplete fractures showed a gap with amorphous necrotic non-mineralized material and periosteal callus consisted with woven bone and soft tissue.The accumulation of microdamages due to suppression of bone turnover by bisphosphonates, the increased femoral curvature, differences in the geometry of femoral neck, differences in collagen composition contribute in pathophysiology of atypical femoral fractures.In addition, the homogeneity of mineralization due to long-term use of bisphosphonates and the development of microdamages, the antiangiogenic action of bisphosphonates, genetic predisposition and vitamin D deficiency can lead to the appearance of atypical femoral fractures. Complete fractures are noncomminuted, transverse or short oblique, localed from distal to lesser trochanter to just proximal to the supracondylar flare, develop thickening and periosteal reaction of lateral cortex. In incomplete fracturs the fracture line extends only in lateral cortex. Management of patients include identification of pathogenic factors, the evaluation of bone metabolism through biomarkers, measurement of bone density, cessation and replacement of anti-osteoporosis therapy, the assessment of controlateral femur. Patients with less than two doses of denosumab and low fracture risk can discontinue treatment without replacement. In case of high fracture risk, teriparatide or ampaloparatide for two year, romosozumab or selective estrogen receptor modulators (SERMs) are the treatment of choise.In case of surgically operated bilateral atypical femoral fracture, resumption of bisphosphonates or denosumab is possible.Conservative treatment is choses in case of incomplete atypical femoral fracture without pain or in patients with comorbidities with discontinuation of antiosteoporotic treatment.In addition, teriparatide ,vitamin D supplements, calcium and avoid of loading are recommended, but the efficacy rates remain low.For the surgical treatment of complete atypical femoral fracture, intramedullary nail is used and in case of narrow femur canal or large femoral curvature, plate with screw is used. Prophylactic nail is selected in case of incomplete atypical femoral fracture to avoid the progression to a complete fracture. The use of teriparatide postoperatively reduce the time to fracture healing. An intraoperative complication was the incorrect reduction of the fracture, which led to a reduced success rate while postoperatively there were cases of broken nail, delayed or absence of healing of the fracture. The mortality rate of atypical femoral fracture is 10% in the first year, and approximately 30% of surgically treated atypical fractures have delayed or no fracture healing. Denosumab is a monoclonal antibody that inhibits osteoclastogenesis and contributes to the apoptosis of osteoclasts resulting increased bone density and a decrease in the risk of fracture. 60mg subcutaneously every six months is used to treat osteoporosis and 120 mg every month is used to manage bone metastasis in patients with a history of cancer. Treatment leads to a decrease of bone turnover markers,has rapid absorption, peak exposure at 9 days after the administration and its concentration is increased depending on the dosage. Half life (t1/2) is 24,7 days for 60mg and 26 days for 120mg. Results of ten years of administration of treatment in postmenopausal women showed a constant increase in bone mineral density of lumbar spine and hip, a decrease of bone metabolism and low fracture rates. The side effects remained low in the ten-year study of denosumab in postmenopausal women as there were two cases of atypical femoral fractures (0,8 per 10.000 participants per year) and a small number of patients with osteonecrosis of jaw (5,2 per 10.000 participants per year). Discontinuation of denosumab led to an increase of bone metabolism, an increase in the risk of fracture mainly in the first 12 months, therefore replacement with another therapy is considered necessary. Patients not receiving replacement therapy developed multiple vertebral fractures with an incidence of up to 10%. The rebound effect phenomenon is probably due to uncontrolled loss of inhibition of osteoclast activity, the decrease of osteocyte viability, the possible recycling and separation of osteoclasts into mature osteoclasts. Longer duration of treatment with denosumab and a history of prior vertebral fractures were the main risk factors for bone loss after discontinuation of denosumab. Zoledronic acid had the lowest incidence of vertedral fractures compared to other treatments. A single dose of 5mg zoledronic acid 6 months after discontinuation of denosumab maintained the benefits patients received from previous treatment, reduced bone loss of lumbar spine and total hip and prevented the occurrence vertebral fractures. Positive results were seen with the combination of denosumab and teriparatide and with the administration of romosozumab. Indications of denosumab include postmenopausal women with osteoporosis, glucocorticoid-induced osteoporosis, idiopathic osteoporosis in premenopausal women, prevention of skeletal events in patients with a history of various types of cancer, rheumatoid arthritis by reduction of erosion, giant cell tumor, fibrous dysplasia and hypercalcaemia. Denosumab should not be administered in cases of hypocalcaemia, pregnancy, hypersensitivity to denosumab and hypophosphatasia. Side effects of the treatment are nausea, anaemia, fatigue, back pain, while the most intresting are hypocalcaemia, osteonecrosis of jaw , atypical femoral fractures. Two cases of atypical femoral fractures and 13 cases of osteonecrosis of jaw occured in the study of the ten year administration of denosumab in postmenopausal women with osteoporosis.Long-term intake of treatment, poor oral hygiene, tooth extraction and the use of dental devices were factors for the appearance of osteonecrosis of the jaw. The incidence of atypical femoral fracures in the phase 3 Freedom Extension study of ten year administrasion of denosumab in postmenopausal women with osteoporosis was 0,8 per 10.000 participants per year. The incidence in patients with bone metastasis who received 120mg every month was 1,8%. The ten year administration of denosumab contributed in prevention of 281 fractures for each appearance of atypical femoral fracture. Case reports of atypical femoral fractures due to denosumab were in patients with subtrochanteric of femoral shaft fractures, atraumatic or after low energy injury.Many of them reported prodromal pain in the femur for days or moths. Radiological characteristics were consistent with those defined by the American society for bone and mineral research In 2010. Except the simple radiography, scintigraphy with radioactive substance, magnetic resonance imaging and computer tomography have been useful. The majority of complete atypical femoral fractures were treated with intramedullary nail, while incomplete fractures were treated with prophylactic nail. In most cases denosumab was discontinued. There are few reports of conservative treatment. Use of compression plate to the lateral cortex of the fracture in combination with intramedullary nail and bone grafts using require further study. Prevention of atypical femoral fractures can be achieved by extented scan of both femurs, with dual energy x-ray absorptiometry, by evaluation system to predict the progression of an incomplete atypical femoral fracture to complete with artificial learning intelligence models. Education of patients and doctors for prodromal symptoms of the fractures, identification of patients with increased risk of atypical femoral fracture and the development of new drugs to prevent this type of fracture can be very important."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Δενοσουμάμπη και άτυπα κατάγματα μηριαίου"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Οικονομόπουλος Λάμπρος","Oikonomopoulos Lampros"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Τα άτυπα κατάγματα μηριαίου αποτελούν σπάνια, υποτροχαντήρια ή διάφυσης μηριαίου κατάγματα τα οποία εμφανίζονται μετά από λήψη διφωσφονικών ή δενοσουμάμπης μετά από χαμηλής ενεργείας τραυματισμό ή χωρίς ιστορικό κάκωσης. Παρατηρείται συνήθως σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ενώ παράγοντες κίνδυνου εμφάνισης τους είναι το πρώιμο άλγος στο μηριαίο για εβδομάδες ή μήνες, η χρόνια λήψη διφωσφονικών ή δενοσουμάμπης, ο ασιατικός πληθυσμός. Ένα ποσοστό των ασθενών εμφανίζει συμπτωματολογία και στο ετερόπλευρο μηριαίο ενώ υπάρχει τάση εμφάνισης τους σε νεότερη ηλικία σε σχέση με τα τυπικά κατάγματα μηριαίου. Στην διάγνωση σημαντικό ρόλο έχει το ιστορικό λήψης αντιοστεοπορωτικών φάρμακων, η χωρά προέλευσης, οι συννοσηρότητες, η ύπαρξη πρώιμου άλγους στο μηρό. Ακτινολογικός έλεγχος πρέπει να πραγματοποιείται και στα δύο μηριαία ενώ το σπινθηρογράφημα οστού, η μαγνητική και η αξονική τομογραφία μπορούν προσφέρουν επιπλέον πληροφορίες. Στις βιοψίες από το σημείο του κατάγματος φάνηκε χαμηλή οστική εναλλαγή, έλλειψη οστεώδους και οστεοκλαστών, ενώ στα ατελή κατάγματα φάνηκε κενό με άμορφο νεκρωτικό μη επιμεταλλωμένο υλικό και ύπαρξη περιοστικού πόρου με υφαντό μη σταθερό οστό και μαλακό ιστό. Η συσσώρευση μικρορωγμών λόγω στην χρονιάς καταστολή της οστικής εναλλαγής από τα διφωσφονικά, η αυξημένη μηριαία κυρτότητα, οι διάφορες στην γεωμετρία του αυχένα του μηριαίου αλλά και οι διάφορες στην σύνθεση του κολλαγόνου συμβάλουν με τον δικό τους τρόπο στην παθοφυσιολογία των άτυπων καταγμάτων του μηριαίου. Επιπλέον η ομογένεια της επιμετάλλωσης εξαιτίας της χρόνια λήψης των διφωσφονικών και την ανάπτυξη των μικροβλαβών, η αντιαγγειογενετική δράση των διφωσφονικών, η γενετική προδιάθεση και η έλλειψη της βιταμίνης D μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση των άτυπων καταγμάτων μηριαίου. Τα πλήρη κατάγματα είναι μη συντριπτικά, εγκάρσια ή ελαφρώς λοξά, από την περιφέρεια του ελάσσονος τροχαντήρα έως την εγγύτερη υπερκονδύλιο περιοχή, εμφανίζουν πάχυνση και περιοστική αντίδραση στον έξω φλοιό. Στα ατελή κατάγματα η καταγματική γραμμή άφορα μόνο τον έξω φλοιό. Στην διαχείριση των ασθενών συμπεριλαμβάνονται η εύρεση των παθογενετικών παραγόντων, η αξιολόγηση του οστικού μεταβολισμού μεσώ των βιοδεικτών, η μέτρηση της οστικής πυκνότητας, η διακοπή και αντικατάσταση της αντιοστεοπορωτικής αγωγής, η εκτίμηση του ετερόπλευρου μηριαίου. Ασθενείς με λιγότερο από δύο δόσεις δενοσουμάμπης και χαμηλό καταγματικό κίνδυνο μπορούν να διακόψουν την αγωγή χωρίς την αντικατάσταση της. Σε περίπτωση υψηλού κίνδυνου κατάγματος η τεριπαρατίδη ή αμπαλοπαρατίδη για δύο έτη, το romosozumab, οι εκλεκτικοί τροποποιητές των υποδοχέων των οιστρογόνων (SERMs) αποτελούν θεραπεία επιλογής. Στην περίπτωση χειρουργημένου αμφοτερόπλευρου άτυπου κατάγματος μηριαίου δύναται η επανέναρξη διφωσφονικού ή δενοσουμάμπης. Η συντηρητική αντιμετώπιση επιλέγεται σε περίπτωση ατελούς άτυπου κατάγματος χωρίς άλγος ή σε ασθενείς με συννοσηρότητες μαζί με την διακοπή της αντιοστεοπορωτικής θεραπείας. Επιπλέον συστήνεται τεριπαρατίδη, συμπληρώματα βιταμίνης D, ασβεστίου και αποφυγή φόρτισης, με τα ποσοστά αποτελεσματικότητας να παραμένουν ωστόσο χαμηλά. Για την χειρουργική αντιμετώπιση του πλήρους άτυπου κατάγματος μηριαίου επιλέγεται η ενδομυελική ήλωση ενώ σε περίπτωση στενού άυλου ή μεγάλης μηριαίας κυρτότητας επιλέγεται η πλάκα με βίδες. Η προφυλακτική ενδομυελική ήλωση επιλέγεται σε ασθένειες με ατελές κάταγμα για την αποφυγή εξέλιξης σε πλήρες άτυπο κάταγμα. Η χρήση τεριπαρατίδης μετεγχειρητικά μείωσε τον χρόνο έως την πώρωση του κατάγματος. Διεγχειρητική επιπλοκή αποτέλεσε η λανθασμένη ανάταξη του κατάγματος η οποία οδήγησε σε μειωμένο ποσοστό επιτυχίας ενώ μετεγχειρητικά υπήρξαν περιπτώσεις θραύσης ήλου, καθυστέρησης ή απουσίας πώρωσης. Η θνησιμότητα των άτυπων καταγμάτων είναι 10% στο πρώτο έτος ενώ περίπου το 30% των χειρουργημένων άτυπων καταγμάτων εμφάνισε καθυστέρηση ή απουσία πώρωσης του κατάγματος. Η δενοσουμάμπη είναι ένα μονοκλωνικό αντίσωμα το οποίο αναστελει την οστεοκλαστογένεση και συμβάλει στην απόπτωση των οστεοκλαστών με αποτέλεσμα την αύξηση της οστική πυκνότητας και την μείωση του κίνδυνου κατάγματος. Τα 60 mg υποδορίως ανά εξάμηνο χορηγούνται για την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης ενώ τα 120 mg κάθε μηνά για την διαχείριση των οστικών μεταστάσεων σε ασθενείς με ιστορικό καρκίνου. Η αγωγή οδηγεί σε μείωση των δεικτών του οστικού μεταβολισμού, έχει ταχεία απορρόφηση, μεγίστη έκθεση παρατηρείται στις 9 ήμερες μετά την χορήγηση της και η συγκέντρωση της αυξάνεται ανάλογα με την δοσολογία. Ο χρόνος ημιζωης είναι οι 24,7 ήμερες για τα 60mg και οι 26 ήμερες για τα 120 mg. Αποτελέσματα δεκαετούς χορήγησης του φάρμακου σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες έδειξαν συνεχή αύξηση της οστικής πυκνότητας στην οσφυική μοίρα και στο ισχίο, μείωση του οστικού μεταβολισμού και χαμηλά ποσοστά καταγμάτων. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα στην μελέτη της δεκαετούς χορήγησης της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες καθώς παρουσιάστηκαν δύο περιστατικά άτυπων καταγμάτων μηριαίου (0,8 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά έτη) και ένας μικρός αριθμός ασθενών με οστεονέκρωση της γνάθου (5,2 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά έτη). Η διακοπή της δενοσουμάμπης οδήγησε σε αύξηση του οστικού μεταβολισμού, απότομη οστική απώλεια και αύξηση του κίνδυνου κατάγματος κυρίως τους πρώτους 12 μήνες για αυτόν το λόγο απαραίτητη κρίνεται η αντικατάσταση με άλλη θεραπεία. Ασθενείς που δεν έλαβαν θεραπεία αντικατάστασης εμφάνισαν πολλαπλά σπονδυλικά κατάγματα με επίπτωση που έφτασε το 10%. Το φαινόμενο υποτροπής ‘’rebound’’ μάλλον οφείλεται στην ανεξέλεγκτη απώλεια αναστολής της οστεοκλαστικής δραστηριότητας, την μείωση της βιωσημότητας των οστεοκυττάρων, την πιθανή ανακύκλωση και διαχωρισμό των οστεοκλαστών σε ώριμους οστεοκλαστες. Η μεγαλύτερη διάρκεια θεραπεία με δενοσουμάμπη και το ιστορικό παλαιότερων σπονδυλικών καταγμάτων αποτέλεσαν τους κυριότερους παράγοντες κίνδυνου οστικής απώλειας μετά την διακοπή της δενοσουμάμπης. Το ζολενδρονικό οξύ εμφάνισε την μικρότερη επίπτωση σπονδυλικών καταγμάτων σε σχέση με άλλες θεραπείες. Η μονή δόση ζολενδρονικού οξέος 5mg 6 μήνες μετά την διακοπή της δενοσουμάμπης διατήρησε τα οφέλη που έλαβαν οι ασθενείς από την προηγούμενη θεραπεία, ελάττωσε την οστική απώλεια στην οσφυική μοίρα και το ολικό ισχίο και απέτρεψε την εμφάνιση σπονδυλικών καταγμάτων. Θετικά αποτελέσματα φάνηκαν με τον συνδυασμό της δενοσουμάμπης και τεπιπαρατίδης καθώς και με την χορήγηση romosozumab. Ενδείξεις της δενοσουμάμπης αποτελούν οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση, η οστεοπόρωση λόγω γλυκοκορτικοειδών, η ιδιοπαθής οστεοπόρωση σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η πρόληψη των σκελετικών συμβαμάτων σε ασθενείς με ιστορικό διάφορων τύπων καρκίνου, η ρευματοειδής αρθρίτιδα μεσώ της μείωσης της διάβρωσης, ο γιγαντοκυτταρικός όγκος, η ινώδης δυσπλασία και η υπερασβεστιαιμία. Δεν επιτρέπεται η χορήγησή δενοσουμάμπης σε περιπτώσεις όπως η υπασβεστιαιμία, η εγκυμοσύνη, η υπερευαισθησία στην δενοσουμάμπη και η υποφωσφατασία. Ως ανεπιθύμητες ενέργειες της αγωγής αναφέρονται η ναυτία, η αναιμία, η κόπωση, η οσφυαλγία ενώ οι πιο ενδιαφέρουσες είναι η υπασβεστιαιμία, η οστεονέκρωση της γνάθου και τα άτυπα κατάγματα μηριαίου. Στην μελέτη της δεκαετούς χορήγησης της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση εμφανίστηκαν δύο περιστατικά άτυπων καταγμάτων μηριαίου και 13 περιστατικά οστεονέκρωσης της γνάθου. Η μακροχρόνια λήψη της αγωγής, η κακή στοματική υγιεινή, η εξαγωγή δοντιού και η χρήση οδοντιατρικών συσκευών αποτέλεσαν παράγοντες εμφάνισης οστεονέκρωσης της γνάθου. Η επίπτωση των άτυπων καταγμάτων μηριαίου, στην τρίτης φάσης μελέτη FREEDOM EXTENSION σχετικά με την δεκαετή χορήγηση της δενοσουμάμπης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπόρωση, ήταν 0,8 ανά 10.000 συμμετέχοντες ανά τα έτη. Η επίπτωση σε ασθενείς με οστικές μεταστάσεις οι οποίοι έλαβαν 120 mg κάθε μηνά ήταν 1,8%. Η δεκαετής χορήγηση της δενοσουμάμπης συνέβαλε στην πρόληψη 281 καταγμάτων για κάθε εμφάνιση άτυπου κατάγματος μηριαίου. Οι αναφορές περιστατικών άτυπων καταγμάτων μηριαίου λόγω δενοσουμάμπης αφορούσαν ασθενείς με κάταγμα στην υποτροχαντήριο περιοχή είτε στην διάφυση του μηριαίου, ατραυματικά ή μετά από χαμηλής ενεργείας τραυματισμό. Αρκετοί από αυτούς ανέφεραν πρώιμο άλγος στο μηρό για μέρες ή μήνες. Τα ακτινολογικά χαρακτηριστικά πληρούσαν τα χαρακτηριστικά που όρισε η αμερικάνικη εταιρεία ερευνάς των οστών και μετάλλων το 2010. Έκτος της απλής ακτινογραφίας χρήσιμη φάνηκε η πραγματοποίηση σπινθηρογραφήματος οστού με ραδιοφάρμακο, η μαγνητική και η αξονική τομογραφία. Οι πλειοψηφία των πλήρων άτυπων καταγμάτων αντιμετωπίστηκε με ενδομυελικό ήλο, ενώ τα ατελή άτυπα κατάγματα μηριαίου επιλέχθηκε η προφυλακτική ήλωση. Στις περισσότερες περιπτώσεις ή δενοσουμάμπη διεκόπη. Λίγες είναι οι αναφορές συντηρητικής αντιμετώπισης. Περισσότερη μελέτη χρήζει η τοποθέτηση πλάκας συμπίεσης στον έξω φλοιό του κατάγματος σε συνδυασμό με την ενδομυελική ήλωση καθώς και η χρήση οστικών μοσχευμάτων. Η πρόληψη των άτυπων καταγμάτων μηριαίου μπορεί να επιτευχθεί μεσώ εκτεταμένης σάρωσης και των δύο μηριαίων μεσώ της διπλής φωτονιακής απορροφησιομέτρησης, μεσώ του συστήματος αξιολόγησης για την πρόβλεψη της εξέλιξης ενός ατελούς άτυπου μηριαίου σε πλήρες, μεσώ μοντέλων μηχανικής μάθησης τεχνίτης νοημοσύνης. Σημαντική είναι η εκπαίδευση των ασθενών και των ιατρών σχετικά με τα πρώιμα συμπτώματα των καταγμάτων η εύρεση ασθενών με αυξημένο κίνδυνο για άτυπο κάταγμα μηριαίου καθώς και η ανάπτυξη νέων φάρμακων για την αποφυγή αυτού του τύπου καταγμάτων.","Atypical femoral fractures are rare, subtrochanteric or femoral shaft fractures that occur after administration of bisphosphonates or denosumab following a low energy injury or without a history of injury.It is usually observed in postmenopausal women, while the risk factors include prodromal paid for weeks or months, long-term use of bisphosphonates or denosumab, asian population. A proportion of patients also experience symptoms in the controlateral femur and tend to occur at a younger age than typical femoral fractures. History of anti-osteoporosis medication, country of origin, comorbidities and the presence of prodromal pain in the femur are important factors in the diagnosis.Radiological examination should be performed in both femurs and bone scan, magnetic resonance imaging , computer tomography may provide additional information.Biopsies from the site of fracture showed low bone turnover, lack of bone marrow and osteoclasts, while incomplete fractures showed a gap with amorphous necrotic non-mineralized material and periosteal callus consisted with woven bone and soft tissue.The accumulation of microdamages due to suppression of bone turnover by bisphosphonates, the increased femoral curvature, differences in the geometry of femoral neck, differences in collagen composition contribute in pathophysiology of atypical femoral fractures.In addition, the homogeneity of mineralization due to long-term use of bisphosphonates and the development of microdamages, the antiangiogenic action of bisphosphonates, genetic predisposition and vitamin D deficiency can lead to the appearance of atypical femoral fractures. Complete fractures are noncomminuted, transverse or short oblique, localed from distal to lesser trochanter to just proximal to the supracondylar flare, develop thickening and periosteal reaction of lateral cortex. In incomplete fracturs the fracture line extends only in lateral cortex. Management of patients include identification of pathogenic factors, the evaluation of bone metabolism through biomarkers, measurement of bone density, cessation and replacement of anti-osteoporosis therapy, the assessment of controlateral femur. Patients with less than two doses of denosumab and low fracture risk can discontinue treatment without replacement. In case of high fracture risk, teriparatide or ampaloparatide for two year, romosozumab or selective estrogen receptor modulators (SERMs) are the treatment of choise.In case of surgically operated bilateral atypical femoral fracture, resumption of bisphosphonates or denosumab is possible.Conservative treatment is choses in case of incomplete atypical femoral fracture without pain or in patients with comorbidities with discontinuation of antiosteoporotic treatment.In addition, teriparatide ,vitamin D supplements, calcium and avoid of loading are recommended, but the efficacy rates remain low.For the surgical treatment of complete atypical femoral fracture, intramedullary nail is used and in case of narrow femur canal or large femoral curvature, plate with screw is used. Prophylactic nail is selected in case of incomplete atypical femoral fracture to avoid the progression to a complete fracture. The use of teriparatide postoperatively reduce the time to fracture healing. An intraoperative complication was the incorrect reduction of the fracture, which led to a reduced success rate while postoperatively there were cases of broken nail, delayed or absence of healing of the fracture. The mortality rate of atypical femoral fracture is 10% in the first year, and approximately 30% of surgically treated atypical fractures have delayed or no fracture healing. Denosumab is a monoclonal antibody that inhibits osteoclastogenesis and contributes to the apoptosis of osteoclasts resulting increased bone density and a decrease in the risk of fracture. 60mg subcutaneously every six months is used to treat osteoporosis and 120 mg every month is used to manage bone metastasis in patients with a history of cancer. Treatment leads to a decrease of bone turnover markers,has rapid absorption, peak exposure at 9 days after the administration and its concentration is increased depending on the dosage. Half life (t1/2) is 24,7 days for 60mg and 26 days for 120mg. Results of ten years of administration of treatment in postmenopausal women showed a constant increase in bone mineral density of lumbar spine and hip, a decrease of bone metabolism and low fracture rates. The side effects remained low in the ten-year study of denosumab in postmenopausal women as there were two cases of atypical femoral fractures (0,8 per 10.000 participants per year) and a small number of patients with osteonecrosis of jaw (5,2 per 10.000 participants per year). Discontinuation of denosumab led to an increase of bone metabolism, an increase in the risk of fracture mainly in the first 12 months, therefore replacement with another therapy is considered necessary. Patients not receiving replacement therapy developed multiple vertebral fractures with an incidence of up to 10%. The rebound effect phenomenon is probably due to uncontrolled loss of inhibition of osteoclast activity, the decrease of osteocyte viability, the possible recycling and separation of osteoclasts into mature osteoclasts. Longer duration of treatment with denosumab and a history of prior vertebral fractures were the main risk factors for bone loss after discontinuation of denosumab. Zoledronic acid had the lowest incidence of vertedral fractures compared to other treatments. A single dose of 5mg zoledronic acid 6 months after discontinuation of denosumab maintained the benefits patients received from previous treatment, reduced bone loss of lumbar spine and total hip and prevented the occurrence vertebral fractures. Positive results were seen with the combination of denosumab and teriparatide and with the administration of romosozumab. Indications of denosumab include postmenopausal women with osteoporosis, glucocorticoid-induced osteoporosis, idiopathic osteoporosis in premenopausal women, prevention of skeletal events in patients with a history of various types of cancer, rheumatoid arthritis by reduction of erosion, giant cell tumor, fibrous dysplasia and hypercalcaemia. Denosumab should not be administered in cases of hypocalcaemia, pregnancy, hypersensitivity to denosumab and hypophosphatasia. Side effects of the treatment are nausea, anaemia, fatigue, back pain, while the most intresting are hypocalcaemia, osteonecrosis of jaw , atypical femoral fractures. Two cases of atypical femoral fractures and 13 cases of osteonecrosis of jaw occured in the study of the ten year administration of denosumab in postmenopausal women with osteoporosis.Long-term intake of treatment, poor oral hygiene, tooth extraction and the use of dental devices were factors for the appearance of osteonecrosis of the jaw. The incidence of atypical femoral fracures in the phase 3 Freedom Extension study of ten year administrasion of denosumab in postmenopausal women with osteoporosis was 0,8 per 10.000 participants per year. The incidence in patients with bone metastasis who received 120mg every month was 1,8%. The ten year administration of denosumab contributed in prevention of 281 fractures for each appearance of atypical femoral fracture. Case reports of atypical femoral fractures due to denosumab were in patients with subtrochanteric of femoral shaft fractures, atraumatic or after low energy injury.Many of them reported prodromal pain in the femur for days or moths. Radiological characteristics were consistent with those defined by the American society for bone and mineral research In 2010. Except the simple radiography, scintigraphy with radioactive substance, magnetic resonance imaging and computer tomography have been useful. The majority of complete atypical femoral fractures were treated with intramedullary nail, while incomplete fractures were treated with prophylactic nail. In most cases denosumab was discontinued. There are few reports of conservative treatment. Use of compression plate to the lateral cortex of the fracture in combination with intramedullary nail and bone grafts using require further study. Prevention of atypical femoral fractures can be achieved by extented scan of both femurs, with dual energy x-ray absorptiometry, by evaluation system to predict the progression of an incomplete atypical femoral fracture to complete with artificial learning intelligence models. Education of patients and doctors for prodromal symptoms of the fractures, identification of patients with increased risk of atypical femoral fracture and the development of new drugs to prevent this type of fracture can be very important."],"dc:identifier":["uoadl:5449227","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5449227"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Δενοσουμάμπη και άτυπα κατάγματα μηριαίου"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:20:44Z"}