{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5452446"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5452446","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Πέρα από την κατάθλιψη: Το πρώιμο νευροψυχιατρικό φορτίο στη νόσο parkinson — άγχος, απάθεια, ήπια γνωστική διαταραχή, ψύχωση και διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων. Από τη θεωρία στην κλινική πράξη","abstract":"1. Υπόβαθρο, Σκοπιμότητα και Σκοπός της Εργασίας Η νόσος Parkinson αποτελεί μια σύνθετη νευροεκφυλιστική διαταραχή, της οποίας οι εκδηλώσεις δεν περιορίζονται στα κινητικά συμπτώματα. Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα, όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η απάθεια, η γνωστική εξασθένηση και οι ψυχωσικές εκδηλώσεις, συχνά εμφανίζονται ήδη από τα πρώιμα στάδια της νόσου και επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής, τη λειτουργικότητα και την πρόγνωση των ασθενών. Παρά τη σημασία τους, συχνά υποαναγνωρίζονται στην κλινική πράξη. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση της κλινικής βαρύτητας του πρώιμου νευροψυχιατρικού φορτίου στη νόσο Parkinson μέσω ανασκόπησης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Εξετάζονται η συχνότητα εμφάνισης, τα χαρακτηριστικά και η αλληλεπίδραση της κατάθλιψης, του άγχους και της απάθειας. της ήπιας γνωστικής εξασθένησης, της ψύχωσης και των διαταραχών ελέγχου παρορμήσεων, καθώς και η προγνωστική τους σημασία και η ανάγκη συστηματικής πρώιμης ανίχνευσής τους. 2. Μεθοδολογία Πραγματοποιήθηκε ανασκόπηση της βιβλιογραφίας σύμφωνα με τις οδηγίες PRISMA 2020. Η αναζήτηση διεξήχθη στις βάσεις PubMed, Scopus και Web of Science κατά το διάστημα Αυγούστου–Νοεμβρίου 2025. Συμπεριλήφθηκαν μελέτες παρατήρησης κοορτής (διατομεακές και διαχρονικές), συστηματικές ανασκοπήσεις, μετα-αναλύσεις και πρωτότυπα άρθρα, με έμφαση σε πρόσφατες δημοσιεύσεις και σε μελέτες στις οποίες η διάγνωση είχε τεθεί από κλινικούς ιατρούς. Αποκλείστηκαν αναφορές μεμονωμένων περιστατικών. Σημαντικό μέρος των δεδομένων προήλθε από την προοπτική μελέτη Parkinson’s Progression Markers Initiative (PPMI) και από ανεξάρτητα δείγματα ασθενών με νόσο Parkinson πρώιμου σταδίου. 3. Αποτελέσματα Η κατάθλιψη παρουσίασε υψηλό επιπολασμό στα αρχικά στάδια της νόσου, που σε κάποιες περιπτώσεις ανήλθε στο 72% (13–72%), ενώ το άγχος και η απάθεια εμφανίστηκαν σε ποσοστά 24–32%. Η ήπια γνωστική εξασθένηση (MCI) καταγράφηκε στο 22–30,4% των ασθενών, ενώ οι ήπιες ψευδαισθητικές εμπειρίες έφθαναν έως και το 39%. Αντίθετα, η οξεία ψύχωση και οι διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων (ICDs) ήταν λιγότερο συχνές στα πρώιμα στάδια. Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα σπάνια εμφανίζονται μεμονωμένα. Η κατάθλιψη συχνά συνυπάρχει με το άγχος, η απάθεια παρουσιάζει επικάλυψη με την κατάθλιψη και τη γνωστική έκπτωση, ενώ η ήπια γνωστική εξασθένηση συνδέεται με πολλαπλές νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις. Επιπλέον, οι ασθενείς με ψευδαισθητικές εμπειρίες εμφανίζουν συχνότερα αυξημένες βαθμολογίες στις κλίμακες κατάθλιψης και άγχους. Η παρούσα ανασκόπηση ανέδειξε πιθανές διαφορές φύλου στις πρώιμες νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις, με τις γυναίκες να εμφανίζουν συχνότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, ενώ ορισμένα ευρήματα εγείρουν το ενδεχόμενο ύπαρξης ενός διακριτού πρώιμου νευροψυχιατρικού προφίλ στις γυναίκες με νόσο Parkinson, το οποίο παραμένει ανεπαρκώς τεκμηριωμένο Η συγκεκριμένη υπόθεση δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς έως σήμερα, και αποτελεί πεδίο περαιτέρω ερευνητικής προσέγγισης. Τα ευρήματα υποστηρίζουν επίσης ότι τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα σχετίζονται, ενδεικτικά, με δυσλειτουργία πολλαπλών νευροδιαβιβαστικών συστημάτων και εγκεφαλικών δικτύων, καθώς και με την αλληλεπίδραση παθολογίας σωματίων Lewy, γενετικών παραγόντων και διαταραχών του άξονα εντέρου–εγκεφάλου. Παράλληλα, εντοπίστηκαν τόσο φαρμακευτικές όσο και μη φαρμακευτικές θεραπευτικές παρεμβάσεις με διαφορετικό βαθμό τεκμηρίωσης. 4. Συμπεράσματα Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα αποτελούν συχνές και κλινικά σημαντικές πρώιμες εκδηλώσεις της νόσου Parkinson, συμβάλλοντας ουσιαστικά στο συνολικό φορτίο της νόσου. Η συχνή συννοσηρότητα και αλληλεπίδρασή τους υπογραμμίζει την ανάγκη συστηματικής αξιολόγησης και έγκαιρης αναγνώρισης ήδη από τα αρχικά στάδια. Τα εμπειρικά δεδομένα και οι απορρέουσες θεωρητικές προσεγγίσεις συνηγορούν υπέρ της ενσωμάτωσης τυποποιημένων διαδικασιών πρώιμης ανίχνευσης στην κλινική πρακτική και της υιοθέτησης διεπιστημονικών θεραπευτικών προσεγγίσεων. Παράλληλα, αναδεικνύονται σημαντικά ερευνητικά κενά, ιδιαίτερα όσον αφορά τις διαφορές φύλου και την πιθανή ύπαρξη ενός διακριτού πρώιμου νευροψυχιατρικού προφίλ στις γυναίκες με νόσο Parkinson, ενώ καθίσταται σαφές ότι οι υποκείμενοι νευροβιολογικοί μηχανισμοί αποτελούν γόνιμο πεδίο εστιασμένης έρευνας. Η ιδιαίτερη συμβολή της παρούσας εργασίας συνίσταται στην ανάπτυξη μιας πρακτικής κλινικής προσέγγισης και μίας δομημένης διαδικασίας πρώιμου ελέγχου των νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων, με στόχο την διευκόλυνση της έγκαιρης αναγνώρισης και της εξατομικευμένης θεραπευτικής παρέμβασης.","abstract_html":"1. Υπόβαθρο, Σκοπιμότητα και Σκοπός της Εργασίας Η νόσος Parkinson αποτελεί μια σύνθετη νευροεκφυλιστική διαταραχή, της οποίας οι εκδηλώσεις δεν περιορίζονται στα κινητικά συμπτώματα. Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα, όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η απάθεια, η γνωστική εξασθένηση και οι ψυχωσικές εκδηλώσεις, συχνά εμφανίζονται ήδη από τα πρώιμα στάδια της νόσου και επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής, τη λειτουργικότητα και την πρόγνωση των ασθενών. Παρά τη σημασία τους, συχνά υποαναγνωρίζονται στην κλινική πράξη. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση της κλινικής βαρύτητας του πρώιμου νευροψυχιατρικού φορτίου στη νόσο Parkinson μέσω ανασκόπησης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Εξετάζονται η συχνότητα εμφάνισης, τα χαρακτηριστικά και η αλληλεπίδραση της κατάθλιψης, του άγχους και της απάθειας. της ήπιας γνωστικής εξασθένησης, της ψύχωσης και των διαταραχών ελέγχου παρορμήσεων, καθώς και η προγνωστική τους σημασία και η ανάγκη συστηματικής πρώιμης ανίχνευσής τους. 2. Μεθοδολογία Πραγματοποιήθηκε ανασκόπηση της βιβλιογραφίας σύμφωνα με τις οδηγίες PRISMA 2020. Η αναζήτηση διεξήχθη στις βάσεις PubMed, Scopus και Web of Science κατά το διάστημα Αυγούστου–Νοεμβρίου 2025. Συμπεριλήφθηκαν μελέτες παρατήρησης κοορτής (διατομεακές και διαχρονικές), συστηματικές ανασκοπήσεις, μετα-αναλύσεις και πρωτότυπα άρθρα, με έμφαση σε πρόσφατες δημοσιεύσεις και σε μελέτες στις οποίες η διάγνωση είχε τεθεί από κλινικούς ιατρούς. Αποκλείστηκαν αναφορές μεμονωμένων περιστατικών. Σημαντικό μέρος των δεδομένων προήλθε από την προοπτική μελέτη Parkinson’s Progression Markers Initiative (PPMI) και από ανεξάρτητα δείγματα ασθενών με νόσο Parkinson πρώιμου σταδίου. 3. Αποτελέσματα Η κατάθλιψη παρουσίασε υψηλό επιπολασμό στα αρχικά στάδια της νόσου, που σε κάποιες περιπτώσεις ανήλθε στο 72% (13–72%), ενώ το άγχος και η απάθεια εμφανίστηκαν σε ποσοστά 24–32%. Η ήπια γνωστική εξασθένηση (MCI) καταγράφηκε στο 22–30,4% των ασθενών, ενώ οι ήπιες ψευδαισθητικές εμπειρίες έφθαναν έως και το 39%. Αντίθετα, η οξεία ψύχωση και οι διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων (ICDs) ήταν λιγότερο συχνές στα πρώιμα στάδια. Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα σπάνια εμφανίζονται μεμονωμένα. Η κατάθλιψη συχνά συνυπάρχει με το άγχος, η απάθεια παρουσιάζει επικάλυψη με την κατάθλιψη και τη γνωστική έκπτωση, ενώ η ήπια γνωστική εξασθένηση συνδέεται με πολλαπλές νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις. Επιπλέον, οι ασθενείς με ψευδαισθητικές εμπειρίες εμφανίζουν συχνότερα αυξημένες βαθμολογίες στις κλίμακες κατάθλιψης και άγχους. Η παρούσα ανασκόπηση ανέδειξε πιθανές διαφορές φύλου στις πρώιμες νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις, με τις γυναίκες να εμφανίζουν συχνότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, ενώ ορισμένα ευρήματα εγείρουν το ενδεχόμενο ύπαρξης ενός διακριτού πρώιμου νευροψυχιατρικού προφίλ στις γυναίκες με νόσο Parkinson, το οποίο παραμένει ανεπαρκώς τεκμηριωμένο Η συγκεκριμένη υπόθεση δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς έως σήμερα, και αποτελεί πεδίο περαιτέρω ερευνητικής προσέγγισης. Τα ευρήματα υποστηρίζουν επίσης ότι τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα σχετίζονται, ενδεικτικά, με δυσλειτουργία πολλαπλών νευροδιαβιβαστικών συστημάτων και εγκεφαλικών δικτύων, καθώς και με την αλληλεπίδραση παθολογίας σωματίων Lewy, γενετικών παραγόντων και διαταραχών του άξονα εντέρου–εγκεφάλου. Παράλληλα, εντοπίστηκαν τόσο φαρμακευτικές όσο και μη φαρμακευτικές θεραπευτικές παρεμβάσεις με διαφορετικό βαθμό τεκμηρίωσης. 4. Συμπεράσματα Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα αποτελούν συχνές και κλινικά σημαντικές πρώιμες εκδηλώσεις της νόσου Parkinson, συμβάλλοντας ουσιαστικά στο συνολικό φορτίο της νόσου. Η συχνή συννοσηρότητα και αλληλεπίδρασή τους υπογραμμίζει την ανάγκη συστηματικής αξιολόγησης και έγκαιρης αναγνώρισης ήδη από τα αρχικά στάδια. Τα εμπειρικά δεδομένα και οι απορρέουσες θεωρητικές προσεγγίσεις συνηγορούν υπέρ της ενσωμάτωσης τυποποιημένων διαδικασιών πρώιμης ανίχνευσης στην κλινική πρακτική και της υιοθέτησης διεπιστημονικών θεραπευτικών προσεγγίσεων. Παράλληλα, αναδεικνύονται σημαντικά ερευνητικά κενά, ιδιαίτερα όσον αφορά τις διαφορές φύλου και την πιθανή ύπαρξη ενός διακριτού πρώιμου νευροψυχιατρικού προφίλ στις γυναίκες με νόσο Parkinson, ενώ καθίσταται σαφές ότι οι υποκείμενοι νευροβιολογικοί μηχανισμοί αποτελούν γόνιμο πεδίο εστιασμένης έρευνας. Η ιδιαίτερη συμβολή της παρούσας εργασίας συνίσταται στην ανάπτυξη μιας πρακτικής κλινικής προσέγγισης και μίας δομημένης διαδικασίας πρώιμου ελέγχου των νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων, με στόχο την διευκόλυνση της έγκαιρης αναγνώρισης και της εξατομικευμένης θεραπευτικής παρέμβασης.","abstract_has_math":false,"creators":["Μποσνίδου Ελένη","Bosnidou Eleni"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:20:51Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["English"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5452446"],"render_values":[{"text":"uoadl:5452446","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5452446","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5452446","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5452446","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Μποσνίδου Ελένη","Bosnidou Eleni"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["English"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5452446","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5452446"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["1. Υπόβαθρο, Σκοπιμότητα και Σκοπός της Εργασίας Η νόσος Parkinson αποτελεί μια σύνθετη νευροεκφυλιστική διαταραχή, της οποίας οι εκδηλώσεις δεν περιορίζονται στα κινητικά συμπτώματα. Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα, όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η απάθεια, η γνωστική εξασθένηση και οι ψυχωσικές εκδηλώσεις, συχνά εμφανίζονται ήδη από τα πρώιμα στάδια της νόσου και επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής, τη λειτουργικότητα και την πρόγνωση των ασθενών. Παρά τη σημασία τους, συχνά υποαναγνωρίζονται στην κλινική πράξη. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση της κλινικής βαρύτητας του πρώιμου νευροψυχιατρικού φορτίου στη νόσο Parkinson μέσω ανασκόπησης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Εξετάζονται η συχνότητα εμφάνισης, τα χαρακτηριστικά και η αλληλεπίδραση της κατάθλιψης, του άγχους και της απάθειας. της ήπιας γνωστικής εξασθένησης, της ψύχωσης και των διαταραχών ελέγχου παρορμήσεων, καθώς και η προγνωστική τους σημασία και η ανάγκη συστηματικής πρώιμης ανίχνευσής τους. 2. Μεθοδολογία Πραγματοποιήθηκε ανασκόπηση της βιβλιογραφίας σύμφωνα με τις οδηγίες PRISMA 2020. Η αναζήτηση διεξήχθη στις βάσεις PubMed, Scopus και Web of Science κατά το διάστημα Αυγούστου–Νοεμβρίου 2025. Συμπεριλήφθηκαν μελέτες παρατήρησης κοορτής (διατομεακές και διαχρονικές), συστηματικές ανασκοπήσεις, μετα-αναλύσεις και πρωτότυπα άρθρα, με έμφαση σε πρόσφατες δημοσιεύσεις και σε μελέτες στις οποίες η διάγνωση είχε τεθεί από κλινικούς ιατρούς. Αποκλείστηκαν αναφορές μεμονωμένων περιστατικών. Σημαντικό μέρος των δεδομένων προήλθε από την προοπτική μελέτη Parkinson’s Progression Markers Initiative (PPMI) και από ανεξάρτητα δείγματα ασθενών με νόσο Parkinson πρώιμου σταδίου. 3. Αποτελέσματα Η κατάθλιψη παρουσίασε υψηλό επιπολασμό στα αρχικά στάδια της νόσου, που σε κάποιες περιπτώσεις ανήλθε στο 72% (13–72%), ενώ το άγχος και η απάθεια εμφανίστηκαν σε ποσοστά 24–32%. Η ήπια γνωστική εξασθένηση (MCI) καταγράφηκε στο 22–30,4% των ασθενών, ενώ οι ήπιες ψευδαισθητικές εμπειρίες έφθαναν έως και το 39%. Αντίθετα, η οξεία ψύχωση και οι διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων (ICDs) ήταν λιγότερο συχνές στα πρώιμα στάδια. Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα σπάνια εμφανίζονται μεμονωμένα. Η κατάθλιψη συχνά συνυπάρχει με το άγχος, η απάθεια παρουσιάζει επικάλυψη με την κατάθλιψη και τη γνωστική έκπτωση, ενώ η ήπια γνωστική εξασθένηση συνδέεται με πολλαπλές νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις. Επιπλέον, οι ασθενείς με ψευδαισθητικές εμπειρίες εμφανίζουν συχνότερα αυξημένες βαθμολογίες στις κλίμακες κατάθλιψης και άγχους. Η παρούσα ανασκόπηση ανέδειξε πιθανές διαφορές φύλου στις πρώιμες νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις, με τις γυναίκες να εμφανίζουν συχνότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, ενώ ορισμένα ευρήματα εγείρουν το ενδεχόμενο ύπαρξης ενός διακριτού πρώιμου νευροψυχιατρικού προφίλ στις γυναίκες με νόσο Parkinson, το οποίο παραμένει ανεπαρκώς τεκμηριωμένο Η συγκεκριμένη υπόθεση δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς έως σήμερα, και αποτελεί πεδίο περαιτέρω ερευνητικής προσέγγισης. Τα ευρήματα υποστηρίζουν επίσης ότι τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα σχετίζονται, ενδεικτικά, με δυσλειτουργία πολλαπλών νευροδιαβιβαστικών συστημάτων και εγκεφαλικών δικτύων, καθώς και με την αλληλεπίδραση παθολογίας σωματίων Lewy, γενετικών παραγόντων και διαταραχών του άξονα εντέρου–εγκεφάλου. Παράλληλα, εντοπίστηκαν τόσο φαρμακευτικές όσο και μη φαρμακευτικές θεραπευτικές παρεμβάσεις με διαφορετικό βαθμό τεκμηρίωσης. 4. Συμπεράσματα Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα αποτελούν συχνές και κλινικά σημαντικές πρώιμες εκδηλώσεις της νόσου Parkinson, συμβάλλοντας ουσιαστικά στο συνολικό φορτίο της νόσου. Η συχνή συννοσηρότητα και αλληλεπίδρασή τους υπογραμμίζει την ανάγκη συστηματικής αξιολόγησης και έγκαιρης αναγνώρισης ήδη από τα αρχικά στάδια. Τα εμπειρικά δεδομένα και οι απορρέουσες θεωρητικές προσεγγίσεις συνηγορούν υπέρ της ενσωμάτωσης τυποποιημένων διαδικασιών πρώιμης ανίχνευσης στην κλινική πρακτική και της υιοθέτησης διεπιστημονικών θεραπευτικών προσεγγίσεων. Παράλληλα, αναδεικνύονται σημαντικά ερευνητικά κενά, ιδιαίτερα όσον αφορά τις διαφορές φύλου και την πιθανή ύπαρξη ενός διακριτού πρώιμου νευροψυχιατρικού προφίλ στις γυναίκες με νόσο Parkinson, ενώ καθίσταται σαφές ότι οι υποκείμενοι νευροβιολογικοί μηχανισμοί αποτελούν γόνιμο πεδίο εστιασμένης έρευνας. Η ιδιαίτερη συμβολή της παρούσας εργασίας συνίσταται στην ανάπτυξη μιας πρακτικής κλινικής προσέγγισης και μίας δομημένης διαδικασίας πρώιμου ελέγχου των νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων, με στόχο την διευκόλυνση της έγκαιρης αναγνώρισης και της εξατομικευμένης θεραπευτικής παρέμβασης.","Parkinson’s disease (PD) is classically described as a movement disorder characterized by bradykinesia, rigidity, and resting tremor. Yet increasing evidence recognizes PD as a multisystem neurodegenerative condition in which neuropsychiatric symptoms (NPS) frequently appear early and affect clinical course. Although depression has received the greatest attention, a broader range of NPS — including anxiety, apathy, mild cognitive impairment (MCI), minor hallucinations, psychosis, and impulse control disorders (ICDs) — is often recognized despite meaningful effects on functioning, quality of life, and disease progression. We conducted a comprehensive literature review in accordance with PRISMA 2020 guidelines. Searches were conducted in PubMed, Scopus, and Web of Science from August 2025 to November 2025. Eligible designs included cohort observational studies (cross-sectional and longitudinal), systematic reviews, meta-analyses, and original clinical studies; we prioritized the most recent studies or those with clinician-rated diagnoses and excluded case reports. Many included studies drew data from the Parkinson’s Progression Markers Initiative (PPMI) cohort and other de novo or drug-naïve samples. Across the cohorts included above, depression showed consistently high prevalence in early PD, consistently high prevalence reaching 72% in some studies (range 13–72%); anxiety and apathy had modest to high prevalence (range 24-32% and 24-32%, respectively); MCI was present in 22 -30,4% and minor hallucinations were relatively high, up to 39%; in contrast, full-spectrum psychosis and ICDs were uncommon in the early stage. The symptoms may arise in isolation, but they often overlap, making their diagnosis more challenging. Evidence on sex differences is growing women may show distinct symptom presentation, potentially shaping different neuropsychiatric and psychosocial profiles, though results are largely indirect, suggesting the need for more targeted, sex-sensitive research The Synthesis of clinical and neurobiological data suggests that many NPS may reflect inherent disease processes rather than being secondary to motor impairment. Although several pharmacological treatments are available, therapeutic options remain limited and primarily target symptoms rather than the underlying pathological mechanisms, an area warranting further research. Given the adverse impact of early NPS on long-term outcomes and caregiver burden, this review aims to emphasize the prominent gravity of early NPS in the disease course. In such a conceptual framework, it addresses the lack of a standardized early assessment procedure by proposing a practical clinical approach and a structured screening pathway to support early identification in routine clinical practice, advocating for multidisciplinary assessment and personalized, needs."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Πέρα από την κατάθλιψη: Το πρώιμο νευροψυχιατρικό φορτίο στη νόσο parkinson — άγχος, απάθεια, ήπια γνωστική διαταραχή, ψύχωση και διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων. Από τη θεωρία στην κλινική πράξη"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Μποσνίδου Ελένη","Bosnidou Eleni"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["1. Υπόβαθρο, Σκοπιμότητα και Σκοπός της Εργασίας Η νόσος Parkinson αποτελεί μια σύνθετη νευροεκφυλιστική διαταραχή, της οποίας οι εκδηλώσεις δεν περιορίζονται στα κινητικά συμπτώματα. Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα, όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η απάθεια, η γνωστική εξασθένηση και οι ψυχωσικές εκδηλώσεις, συχνά εμφανίζονται ήδη από τα πρώιμα στάδια της νόσου και επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής, τη λειτουργικότητα και την πρόγνωση των ασθενών. Παρά τη σημασία τους, συχνά υποαναγνωρίζονται στην κλινική πράξη. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση της κλινικής βαρύτητας του πρώιμου νευροψυχιατρικού φορτίου στη νόσο Parkinson μέσω ανασκόπησης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Εξετάζονται η συχνότητα εμφάνισης, τα χαρακτηριστικά και η αλληλεπίδραση της κατάθλιψης, του άγχους και της απάθειας. της ήπιας γνωστικής εξασθένησης, της ψύχωσης και των διαταραχών ελέγχου παρορμήσεων, καθώς και η προγνωστική τους σημασία και η ανάγκη συστηματικής πρώιμης ανίχνευσής τους. 2. Μεθοδολογία Πραγματοποιήθηκε ανασκόπηση της βιβλιογραφίας σύμφωνα με τις οδηγίες PRISMA 2020. Η αναζήτηση διεξήχθη στις βάσεις PubMed, Scopus και Web of Science κατά το διάστημα Αυγούστου–Νοεμβρίου 2025. Συμπεριλήφθηκαν μελέτες παρατήρησης κοορτής (διατομεακές και διαχρονικές), συστηματικές ανασκοπήσεις, μετα-αναλύσεις και πρωτότυπα άρθρα, με έμφαση σε πρόσφατες δημοσιεύσεις και σε μελέτες στις οποίες η διάγνωση είχε τεθεί από κλινικούς ιατρούς. Αποκλείστηκαν αναφορές μεμονωμένων περιστατικών. Σημαντικό μέρος των δεδομένων προήλθε από την προοπτική μελέτη Parkinson’s Progression Markers Initiative (PPMI) και από ανεξάρτητα δείγματα ασθενών με νόσο Parkinson πρώιμου σταδίου. 3. Αποτελέσματα Η κατάθλιψη παρουσίασε υψηλό επιπολασμό στα αρχικά στάδια της νόσου, που σε κάποιες περιπτώσεις ανήλθε στο 72% (13–72%), ενώ το άγχος και η απάθεια εμφανίστηκαν σε ποσοστά 24–32%. Η ήπια γνωστική εξασθένηση (MCI) καταγράφηκε στο 22–30,4% των ασθενών, ενώ οι ήπιες ψευδαισθητικές εμπειρίες έφθαναν έως και το 39%. Αντίθετα, η οξεία ψύχωση και οι διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων (ICDs) ήταν λιγότερο συχνές στα πρώιμα στάδια. Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα σπάνια εμφανίζονται μεμονωμένα. Η κατάθλιψη συχνά συνυπάρχει με το άγχος, η απάθεια παρουσιάζει επικάλυψη με την κατάθλιψη και τη γνωστική έκπτωση, ενώ η ήπια γνωστική εξασθένηση συνδέεται με πολλαπλές νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις. Επιπλέον, οι ασθενείς με ψευδαισθητικές εμπειρίες εμφανίζουν συχνότερα αυξημένες βαθμολογίες στις κλίμακες κατάθλιψης και άγχους. Η παρούσα ανασκόπηση ανέδειξε πιθανές διαφορές φύλου στις πρώιμες νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις, με τις γυναίκες να εμφανίζουν συχνότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, ενώ ορισμένα ευρήματα εγείρουν το ενδεχόμενο ύπαρξης ενός διακριτού πρώιμου νευροψυχιατρικού προφίλ στις γυναίκες με νόσο Parkinson, το οποίο παραμένει ανεπαρκώς τεκμηριωμένο Η συγκεκριμένη υπόθεση δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς έως σήμερα, και αποτελεί πεδίο περαιτέρω ερευνητικής προσέγγισης. Τα ευρήματα υποστηρίζουν επίσης ότι τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα σχετίζονται, ενδεικτικά, με δυσλειτουργία πολλαπλών νευροδιαβιβαστικών συστημάτων και εγκεφαλικών δικτύων, καθώς και με την αλληλεπίδραση παθολογίας σωματίων Lewy, γενετικών παραγόντων και διαταραχών του άξονα εντέρου–εγκεφάλου. Παράλληλα, εντοπίστηκαν τόσο φαρμακευτικές όσο και μη φαρμακευτικές θεραπευτικές παρεμβάσεις με διαφορετικό βαθμό τεκμηρίωσης. 4. Συμπεράσματα Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα αποτελούν συχνές και κλινικά σημαντικές πρώιμες εκδηλώσεις της νόσου Parkinson, συμβάλλοντας ουσιαστικά στο συνολικό φορτίο της νόσου. Η συχνή συννοσηρότητα και αλληλεπίδρασή τους υπογραμμίζει την ανάγκη συστηματικής αξιολόγησης και έγκαιρης αναγνώρισης ήδη από τα αρχικά στάδια. Τα εμπειρικά δεδομένα και οι απορρέουσες θεωρητικές προσεγγίσεις συνηγορούν υπέρ της ενσωμάτωσης τυποποιημένων διαδικασιών πρώιμης ανίχνευσης στην κλινική πρακτική και της υιοθέτησης διεπιστημονικών θεραπευτικών προσεγγίσεων. Παράλληλα, αναδεικνύονται σημαντικά ερευνητικά κενά, ιδιαίτερα όσον αφορά τις διαφορές φύλου και την πιθανή ύπαρξη ενός διακριτού πρώιμου νευροψυχιατρικού προφίλ στις γυναίκες με νόσο Parkinson, ενώ καθίσταται σαφές ότι οι υποκείμενοι νευροβιολογικοί μηχανισμοί αποτελούν γόνιμο πεδίο εστιασμένης έρευνας. Η ιδιαίτερη συμβολή της παρούσας εργασίας συνίσταται στην ανάπτυξη μιας πρακτικής κλινικής προσέγγισης και μίας δομημένης διαδικασίας πρώιμου ελέγχου των νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων, με στόχο την διευκόλυνση της έγκαιρης αναγνώρισης και της εξατομικευμένης θεραπευτικής παρέμβασης.","Parkinson’s disease (PD) is classically described as a movement disorder characterized by bradykinesia, rigidity, and resting tremor. Yet increasing evidence recognizes PD as a multisystem neurodegenerative condition in which neuropsychiatric symptoms (NPS) frequently appear early and affect clinical course. Although depression has received the greatest attention, a broader range of NPS — including anxiety, apathy, mild cognitive impairment (MCI), minor hallucinations, psychosis, and impulse control disorders (ICDs) — is often recognized despite meaningful effects on functioning, quality of life, and disease progression. We conducted a comprehensive literature review in accordance with PRISMA 2020 guidelines. Searches were conducted in PubMed, Scopus, and Web of Science from August 2025 to November 2025. Eligible designs included cohort observational studies (cross-sectional and longitudinal), systematic reviews, meta-analyses, and original clinical studies; we prioritized the most recent studies or those with clinician-rated diagnoses and excluded case reports. Many included studies drew data from the Parkinson’s Progression Markers Initiative (PPMI) cohort and other de novo or drug-naïve samples. Across the cohorts included above, depression showed consistently high prevalence in early PD, consistently high prevalence reaching 72% in some studies (range 13–72%); anxiety and apathy had modest to high prevalence (range 24-32% and 24-32%, respectively); MCI was present in 22 -30,4% and minor hallucinations were relatively high, up to 39%; in contrast, full-spectrum psychosis and ICDs were uncommon in the early stage. The symptoms may arise in isolation, but they often overlap, making their diagnosis more challenging. Evidence on sex differences is growing women may show distinct symptom presentation, potentially shaping different neuropsychiatric and psychosocial profiles, though results are largely indirect, suggesting the need for more targeted, sex-sensitive research The Synthesis of clinical and neurobiological data suggests that many NPS may reflect inherent disease processes rather than being secondary to motor impairment. Although several pharmacological treatments are available, therapeutic options remain limited and primarily target symptoms rather than the underlying pathological mechanisms, an area warranting further research. Given the adverse impact of early NPS on long-term outcomes and caregiver burden, this review aims to emphasize the prominent gravity of early NPS in the disease course. In such a conceptual framework, it addresses the lack of a standardized early assessment procedure by proposing a practical clinical approach and a structured screening pathway to support early identification in routine clinical practice, advocating for multidisciplinary assessment and personalized, needs."],"dc:identifier":["uoadl:5452446","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5452446"],"dc:language":["English"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Πέρα από την κατάθλιψη: Το πρώιμο νευροψυχιατρικό φορτίο στη νόσο parkinson — άγχος, απάθεια, ήπια γνωστική διαταραχή, ψύχωση και διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων. Από τη θεωρία στην κλινική πράξη"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:20:51Z"}