{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5456783"},"canonical_url":"https://search.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5456783","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Η θέση των γυναικών στο αρχαίο μεσοποταμιακό δίκαιο από την περίοδο της 3ης Δυναστείας της Ur έως τη Μεσοασσυριακή περίοδο","abstract":"Αντικείμενο της παρούσας μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας αποτελεί η νομική θέση των γυναικών στην αρχαία Μεσοποταμία από την περίοδο Ur ΙΙΙ έως τη μεσοασσυριακή εποχή (3η και 2η χιλιετία π.Χ.). Μέσα από τη συστηματική μελέτη επιλεγμένων διατάξεων των κυριότερων νομικών συλλογών (Ur-Nammu, Lipit-Ishtar, Eshnunna, Hammurabi και μεσοασσυριακές πινακίδες), αναλύεται το θεσμικό πλαίσιο ενός δικαίου με περιπτωσιολογικό χαρακτήρα. Με βάση τη σύγχρονη διάκριση μεταξύ ποινικού, αστικού και οικογενειακού δικαίου, η οποία υιοθετείται για μεθοδολογικούς σκοπούς, εξετάζονται αδικήματα με τη γυναίκα ως θύτη ή θύμα, η δικαιοπρακτική της ικανότητα σε επαγγελματικές δραστηριότητες (πανδοχέας, τροφός), οι θεσμοί του οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου (γάμος, διαζύγιο, προίκα šeriktum, γαμήλιες παροχές nudunnû) και η νομική μεταχείριση ειδικών κατηγοριών γυναικών (ιέρειες, χήρες, ḫarimtu, δούλες) υπό το καθεστώς της συλλειτουργίας της δημόσιας με την ιδιωτική δικαιοσύνη. Από τη συγκριτική αξιολόγηση και τη σύνθεση των πηγών προκύπτει μια πολυεπίπεδη εικόνα, στην οποία η γυναικεία υπόσταση καθοριζόταν από την αλληλεπίδραση του φύλου, της κοινωνικής τάξης και του βαθμού ένταξης στον πατρογονικό Οίκο (bītum), τη θεμελιώδη, δηλαδή, οικονομική και κοινωνική μονάδα της αρχαίας μεσοποταμιακής κοινωνίας. Μολονότι οι νόμοι δεν αποσκοπούσαν στην ατομική εξασφάλισή της αλλά στην προστασία και τη διαιώνιση του Οίκου, η γυναίκα διαδραμάτιζε στην πράξη ουσιαστικό και ενεργό ρόλο στη νομιμοποίηση των οικογενειακών δεσμών, τη μεταβίβαση της περιουσίας και τη διατήρηση της κοινωνικής ευταξίας. Σε ιστορικό επίπεδο, ωστόσο, η διαπιστωμένη αυστηροποίηση των ποινών που παρατηρείται στις μεταγενέστερες νομοθεσίες («κώδικας» Hammurabi και μεσοασσυριακές πινακίδες) δεν επαληθεύει την υπόθεση περί γραμμικής και σταδιακής επιδείνωσης της θέσης της γυναίκας στο πλαίσιο μιας «ενιαίας νομικής κουλτούρας». Αντίθετα, καταδεικνύεται ότι οι ρυθμίσεις προσαρμόζονταν στις ιδιαίτερες ιστορικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες κάθε περιοχής εκείνης της εποχής. Υπό αυτό το πρίσμα, οι ποικίλες θεσμικές ιδιότητες της γυναίκας συνεπάγονταν συγκεκριμένες υποχρεώσεις και κανόνες συμπεριφοράς, ενώ η εφαρμογή των νόμων αναπαρήγε τις υφιστάμενες κοινωνικές διακρίσεις προς όφελος των αναγκών του κράτους. Παράλληλα, χωρίς να εφαρμόζονται με απόλυτη αυστηρότητα —καθώς δεν συμβάδιζαν υποχρεωτικά με τα έγγραφα της καθημερινής νομικής πρακτικής— τα εν λόγω κείμενα διαμόρφωναν καθοριστικά τους κοινωνικούς ρόλους, τις έμφυλες ταυτότητες και τη γενικότερη αντίληψη περί δικαίου. Τα συγκεκριμένα ευρήματα ανοίγουν νέες ερευνητικές προοπτικές για τη μελέτη του υλικού αυτού μέσα από την οπτική του φύλου, φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες διεκδικούσαν τη θέση τους στην πραγματική ζωή.","abstract_html":"Αντικείμενο της παρούσας μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας αποτελεί η νομική θέση των γυναικών στην αρχαία Μεσοποταμία από την περίοδο Ur ΙΙΙ έως τη μεσοασσυριακή εποχή (3η και 2η χιλιετία π.Χ.). Μέσα από τη συστηματική μελέτη επιλεγμένων διατάξεων των κυριότερων νομικών συλλογών (Ur-Nammu, Lipit-Ishtar, Eshnunna, Hammurabi και μεσοασσυριακές πινακίδες), αναλύεται το θεσμικό πλαίσιο ενός δικαίου με περιπτωσιολογικό χαρακτήρα. Με βάση τη σύγχρονη διάκριση μεταξύ ποινικού, αστικού και οικογενειακού δικαίου, η οποία υιοθετείται για μεθοδολογικούς σκοπούς, εξετάζονται αδικήματα με τη γυναίκα ως θύτη ή θύμα, η δικαιοπρακτική της ικανότητα σε επαγγελματικές δραστηριότητες (πανδοχέας, τροφός), οι θεσμοί του οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου (γάμος, διαζύγιο, προίκα šeriktum, γαμήλιες παροχές nudunnû) και η νομική μεταχείριση ειδικών κατηγοριών γυναικών (ιέρειες, χήρες, ḫarimtu, δούλες) υπό το καθεστώς της συλλειτουργίας της δημόσιας με την ιδιωτική δικαιοσύνη. Από τη συγκριτική αξιολόγηση και τη σύνθεση των πηγών προκύπτει μια πολυεπίπεδη εικόνα, στην οποία η γυναικεία υπόσταση καθοριζόταν από την αλληλεπίδραση του φύλου, της κοινωνικής τάξης και του βαθμού ένταξης στον πατρογονικό Οίκο (bītum), τη θεμελιώδη, δηλαδή, οικονομική και κοινωνική μονάδα της αρχαίας μεσοποταμιακής κοινωνίας. Μολονότι οι νόμοι δεν αποσκοπούσαν στην ατομική εξασφάλισή της αλλά στην προστασία και τη διαιώνιση του Οίκου, η γυναίκα διαδραμάτιζε στην πράξη ουσιαστικό και ενεργό ρόλο στη νομιμοποίηση των οικογενειακών δεσμών, τη μεταβίβαση της περιουσίας και τη διατήρηση της κοινωνικής ευταξίας. Σε ιστορικό επίπεδο, ωστόσο, η διαπιστωμένη αυστηροποίηση των ποινών που παρατηρείται στις μεταγενέστερες νομοθεσίες («κώδικας» Hammurabi και μεσοασσυριακές πινακίδες) δεν επαληθεύει την υπόθεση περί γραμμικής και σταδιακής επιδείνωσης της θέσης της γυναίκας στο πλαίσιο μιας «ενιαίας νομικής κουλτούρας». Αντίθετα, καταδεικνύεται ότι οι ρυθμίσεις προσαρμόζονταν στις ιδιαίτερες ιστορικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες κάθε περιοχής εκείνης της εποχής. Υπό αυτό το πρίσμα, οι ποικίλες θεσμικές ιδιότητες της γυναίκας συνεπάγονταν συγκεκριμένες υποχρεώσεις και κανόνες συμπεριφοράς, ενώ η εφαρμογή των νόμων αναπαρήγε τις υφιστάμενες κοινωνικές διακρίσεις προς όφελος των αναγκών του κράτους. Παράλληλα, χωρίς να εφαρμόζονται με απόλυτη αυστηρότητα —καθώς δεν συμβάδιζαν υποχρεωτικά με τα έγγραφα της καθημερινής νομικής πρακτικής— τα εν λόγω κείμενα διαμόρφωναν καθοριστικά τους κοινωνικούς ρόλους, τις έμφυλες ταυτότητες και τη γενικότερη αντίληψη περί δικαίου. Τα συγκεκριμένα ευρήματα ανοίγουν νέες ερευνητικές προοπτικές για τη μελέτη του υλικού αυτού μέσα από την οπτική του φύλου, φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες διεκδικούσαν τη θέση τους στην πραγματική ζωή.","abstract_has_math":false,"creators":["Μπισμπίκη Μαργαρίτα","Bisbiki Margarita"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-11-19T05:20:56Z","subjects":["Αρχαιολογία","Archaeology"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5456783"],"render_values":[{"text":"uoadl:5456783","href":null,"code":true}]}],"person_identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5456783","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier","record_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5456783","record_label":"Repository record","record_kind":"record","record_source":"dc:identifier","download_url":null,"download_label":null,"download_source":null,"access_status":null,"embargo_until":null,"access_note":null},"source_record":{"url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5456783","prefix":"oai_dc"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Μπισμπίκη Μαργαρίτα","Bisbiki Margarita"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Αρχαιολογία","Archaeology"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5456783","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5456783"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Αντικείμενο της παρούσας μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας αποτελεί η νομική θέση των γυναικών στην αρχαία Μεσοποταμία από την περίοδο Ur ΙΙΙ έως τη μεσοασσυριακή εποχή (3η και 2η χιλιετία π.Χ.). Μέσα από τη συστηματική μελέτη επιλεγμένων διατάξεων των κυριότερων νομικών συλλογών (Ur-Nammu, Lipit-Ishtar, Eshnunna, Hammurabi και μεσοασσυριακές πινακίδες), αναλύεται το θεσμικό πλαίσιο ενός δικαίου με περιπτωσιολογικό χαρακτήρα. Με βάση τη σύγχρονη διάκριση μεταξύ ποινικού, αστικού και οικογενειακού δικαίου, η οποία υιοθετείται για μεθοδολογικούς σκοπούς, εξετάζονται αδικήματα με τη γυναίκα ως θύτη ή θύμα, η δικαιοπρακτική της ικανότητα σε επαγγελματικές δραστηριότητες (πανδοχέας, τροφός), οι θεσμοί του οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου (γάμος, διαζύγιο, προίκα šeriktum, γαμήλιες παροχές nudunnû) και η νομική μεταχείριση ειδικών κατηγοριών γυναικών (ιέρειες, χήρες, ḫarimtu, δούλες) υπό το καθεστώς της συλλειτουργίας της δημόσιας με την ιδιωτική δικαιοσύνη. Από τη συγκριτική αξιολόγηση και τη σύνθεση των πηγών προκύπτει μια πολυεπίπεδη εικόνα, στην οποία η γυναικεία υπόσταση καθοριζόταν από την αλληλεπίδραση του φύλου, της κοινωνικής τάξης και του βαθμού ένταξης στον πατρογονικό Οίκο (bītum), τη θεμελιώδη, δηλαδή, οικονομική και κοινωνική μονάδα της αρχαίας μεσοποταμιακής κοινωνίας. Μολονότι οι νόμοι δεν αποσκοπούσαν στην ατομική εξασφάλισή της αλλά στην προστασία και τη διαιώνιση του Οίκου, η γυναίκα διαδραμάτιζε στην πράξη ουσιαστικό και ενεργό ρόλο στη νομιμοποίηση των οικογενειακών δεσμών, τη μεταβίβαση της περιουσίας και τη διατήρηση της κοινωνικής ευταξίας. Σε ιστορικό επίπεδο, ωστόσο, η διαπιστωμένη αυστηροποίηση των ποινών που παρατηρείται στις μεταγενέστερες νομοθεσίες («κώδικας» Hammurabi και μεσοασσυριακές πινακίδες) δεν επαληθεύει την υπόθεση περί γραμμικής και σταδιακής επιδείνωσης της θέσης της γυναίκας στο πλαίσιο μιας «ενιαίας νομικής κουλτούρας». Αντίθετα, καταδεικνύεται ότι οι ρυθμίσεις προσαρμόζονταν στις ιδιαίτερες ιστορικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες κάθε περιοχής εκείνης της εποχής. Υπό αυτό το πρίσμα, οι ποικίλες θεσμικές ιδιότητες της γυναίκας συνεπάγονταν συγκεκριμένες υποχρεώσεις και κανόνες συμπεριφοράς, ενώ η εφαρμογή των νόμων αναπαρήγε τις υφιστάμενες κοινωνικές διακρίσεις προς όφελος των αναγκών του κράτους. Παράλληλα, χωρίς να εφαρμόζονται με απόλυτη αυστηρότητα —καθώς δεν συμβάδιζαν υποχρεωτικά με τα έγγραφα της καθημερινής νομικής πρακτικής— τα εν λόγω κείμενα διαμόρφωναν καθοριστικά τους κοινωνικούς ρόλους, τις έμφυλες ταυτότητες και τη γενικότερη αντίληψη περί δικαίου. Τα συγκεκριμένα ευρήματα ανοίγουν νέες ερευνητικές προοπτικές για τη μελέτη του υλικού αυτού μέσα από την οπτική του φύλου, φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες διεκδικούσαν τη θέση τους στην πραγματική ζωή.","This Master’s thesis examines the legal status of women in ancient Mesopotamia from the Ur III period to the Middle Assyrian era (3rd and 2nd millennia BC). Through the systematic study of selected provisions from the primary law collections (Ur-Nammu, Lipit-Ishtar, Eshnunna, Hammurabi, and Middle Assyrian Laws), it analyzes the institutional framework of the Mesopotamian legal system. Adopting the modern distinction between criminal, civil, and family law for methodological purposes, this study examines offenses involving women as perpetrators or victims, their legal capacity in professional activities (inn-keeper, wet-nurse), the institutions of family and inheritance law (marriage, divorce, šeriktum dowry, nudunnû marital gifts), and the legal treatment of specific categories of women (priestesses, widows, ḫarimtu, enslaved women) under the concurrent operation of public and private justice. The comparative evaluation and synthesis of the sources reveal a multilayered picture, in which female status was defined by the intersection of gender, social class, and the degree of integration into the ancestral Household (bītum)—the fundamental economic and social unit of Mesopotamian society. Although the laws did not aim at securing individual rights but rather at protecting and perpetuating the Household, women played an essential and active role in legitimizing family ties, transferring property, and maintaining social order. Historically, however, the observed intensification of penalties in later legal compilations (the \"Code\" of Hammurabi and Middle Assyrian tablets) does not support the hypothesis of a linear and gradual decline in women's status within a single \"unified legal culture.\" On the contrary, it is demonstrated that legal provisions adapted to the specific historical, political, and economic conditions of each region and period. From this perspective, women's diverse institutional roles entailed specific obligations and behavioral norms, while the application of laws reproduced existing social stratifications to serve state interests. At the same time, despite not being strictly enforced—as they did not necessarily align with everyday legal practice documents—these legal texts decisively shaped social roles, gender identities, and the broader perception of justice. These findings open new research avenues for studying this material through the lens of gender relations, illuminating how women navigated and asserted their position in real life."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Η θέση των γυναικών στο αρχαίο μεσοποταμιακό δίκαιο από την περίοδο της 3ης Δυναστείας της Ur έως τη Μεσοασσυριακή περίοδο"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Μπισμπίκη Μαργαρίτα","Bisbiki Margarita"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Αντικείμενο της παρούσας μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας αποτελεί η νομική θέση των γυναικών στην αρχαία Μεσοποταμία από την περίοδο Ur ΙΙΙ έως τη μεσοασσυριακή εποχή (3η και 2η χιλιετία π.Χ.). Μέσα από τη συστηματική μελέτη επιλεγμένων διατάξεων των κυριότερων νομικών συλλογών (Ur-Nammu, Lipit-Ishtar, Eshnunna, Hammurabi και μεσοασσυριακές πινακίδες), αναλύεται το θεσμικό πλαίσιο ενός δικαίου με περιπτωσιολογικό χαρακτήρα. Με βάση τη σύγχρονη διάκριση μεταξύ ποινικού, αστικού και οικογενειακού δικαίου, η οποία υιοθετείται για μεθοδολογικούς σκοπούς, εξετάζονται αδικήματα με τη γυναίκα ως θύτη ή θύμα, η δικαιοπρακτική της ικανότητα σε επαγγελματικές δραστηριότητες (πανδοχέας, τροφός), οι θεσμοί του οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου (γάμος, διαζύγιο, προίκα šeriktum, γαμήλιες παροχές nudunnû) και η νομική μεταχείριση ειδικών κατηγοριών γυναικών (ιέρειες, χήρες, ḫarimtu, δούλες) υπό το καθεστώς της συλλειτουργίας της δημόσιας με την ιδιωτική δικαιοσύνη. Από τη συγκριτική αξιολόγηση και τη σύνθεση των πηγών προκύπτει μια πολυεπίπεδη εικόνα, στην οποία η γυναικεία υπόσταση καθοριζόταν από την αλληλεπίδραση του φύλου, της κοινωνικής τάξης και του βαθμού ένταξης στον πατρογονικό Οίκο (bītum), τη θεμελιώδη, δηλαδή, οικονομική και κοινωνική μονάδα της αρχαίας μεσοποταμιακής κοινωνίας. Μολονότι οι νόμοι δεν αποσκοπούσαν στην ατομική εξασφάλισή της αλλά στην προστασία και τη διαιώνιση του Οίκου, η γυναίκα διαδραμάτιζε στην πράξη ουσιαστικό και ενεργό ρόλο στη νομιμοποίηση των οικογενειακών δεσμών, τη μεταβίβαση της περιουσίας και τη διατήρηση της κοινωνικής ευταξίας. Σε ιστορικό επίπεδο, ωστόσο, η διαπιστωμένη αυστηροποίηση των ποινών που παρατηρείται στις μεταγενέστερες νομοθεσίες («κώδικας» Hammurabi και μεσοασσυριακές πινακίδες) δεν επαληθεύει την υπόθεση περί γραμμικής και σταδιακής επιδείνωσης της θέσης της γυναίκας στο πλαίσιο μιας «ενιαίας νομικής κουλτούρας». Αντίθετα, καταδεικνύεται ότι οι ρυθμίσεις προσαρμόζονταν στις ιδιαίτερες ιστορικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες κάθε περιοχής εκείνης της εποχής. Υπό αυτό το πρίσμα, οι ποικίλες θεσμικές ιδιότητες της γυναίκας συνεπάγονταν συγκεκριμένες υποχρεώσεις και κανόνες συμπεριφοράς, ενώ η εφαρμογή των νόμων αναπαρήγε τις υφιστάμενες κοινωνικές διακρίσεις προς όφελος των αναγκών του κράτους. Παράλληλα, χωρίς να εφαρμόζονται με απόλυτη αυστηρότητα —καθώς δεν συμβάδιζαν υποχρεωτικά με τα έγγραφα της καθημερινής νομικής πρακτικής— τα εν λόγω κείμενα διαμόρφωναν καθοριστικά τους κοινωνικούς ρόλους, τις έμφυλες ταυτότητες και τη γενικότερη αντίληψη περί δικαίου. Τα συγκεκριμένα ευρήματα ανοίγουν νέες ερευνητικές προοπτικές για τη μελέτη του υλικού αυτού μέσα από την οπτική του φύλου, φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες διεκδικούσαν τη θέση τους στην πραγματική ζωή.","This Master’s thesis examines the legal status of women in ancient Mesopotamia from the Ur III period to the Middle Assyrian era (3rd and 2nd millennia BC). Through the systematic study of selected provisions from the primary law collections (Ur-Nammu, Lipit-Ishtar, Eshnunna, Hammurabi, and Middle Assyrian Laws), it analyzes the institutional framework of the Mesopotamian legal system. Adopting the modern distinction between criminal, civil, and family law for methodological purposes, this study examines offenses involving women as perpetrators or victims, their legal capacity in professional activities (inn-keeper, wet-nurse), the institutions of family and inheritance law (marriage, divorce, šeriktum dowry, nudunnû marital gifts), and the legal treatment of specific categories of women (priestesses, widows, ḫarimtu, enslaved women) under the concurrent operation of public and private justice. The comparative evaluation and synthesis of the sources reveal a multilayered picture, in which female status was defined by the intersection of gender, social class, and the degree of integration into the ancestral Household (bītum)—the fundamental economic and social unit of Mesopotamian society. Although the laws did not aim at securing individual rights but rather at protecting and perpetuating the Household, women played an essential and active role in legitimizing family ties, transferring property, and maintaining social order. Historically, however, the observed intensification of penalties in later legal compilations (the \"Code\" of Hammurabi and Middle Assyrian tablets) does not support the hypothesis of a linear and gradual decline in women's status within a single \"unified legal culture.\" On the contrary, it is demonstrated that legal provisions adapted to the specific historical, political, and economic conditions of each region and period. From this perspective, women's diverse institutional roles entailed specific obligations and behavioral norms, while the application of laws reproduced existing social stratifications to serve state interests. At the same time, despite not being strictly enforced—as they did not necessarily align with everyday legal practice documents—these legal texts decisively shaped social roles, gender identities, and the broader perception of justice. These findings open new research avenues for studying this material through the lens of gender relations, illuminating how women navigated and asserted their position in real life."],"dc:identifier":["uoadl:5456783","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5456783"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Αρχαιολογία","Archaeology"],"dc:title":["Η θέση των γυναικών στο αρχαίο μεσοποταμιακό δίκαιο από την περίοδο της 3ης Δυναστείας της Ur έως τη Μεσοασσυριακή περίοδο"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-11-19T05:20:56Z"}