Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Ελλείπουσες τιμές λόγω περικοπής μετρήσεων σε διαχρονικά συνεχή δεδομένα: χρήση μοντέλων για πληροφοριακή περικοπή όταν η αποκοπή είναι αγνοήσιμη.

Abstract

dc:description

Η ανάλυση πολλαπλών ανά άτομο, διαχρονικών μετρήσεων συχνά γίνεται πιο περίπλοκη λόγω ύπαρξης ελλειπουσών τιμών. Μια συνηθισμένη περίπτωση είναι αυτή κατά την οποία η προγραμματισμένη σειρά μετρήσεων διακόπτεται πρόωρα εξαιτίας της εμφάνισης κάποιου συμβάματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι μελέτες φυσικής ιστορίας της HIV-1 λοίμωξης όπου οι μετρήσεις ενός βιολογικού δείκτη διακόπτονται λόγω θανάτου του ασθενούς. Παράλληλα, μετρήσεις πέρα από κάποιο χρονικό σημείο αποκόπτονται τεχνητά, κατά το στάδιο της ανάλυσης, επειδή ο ασθενής ανέπτυξε κλινικό AIDS ή άρχισε να λαμβάνει αντιρετροϊκή θεραπεία (και οι δυο αυτοί παράγοντες σηματοδοτούν εξ’ ορισμού την φυσική ιστορία της νόσου). Στην περίπτωση όπου μηχανισμοί αποκοπής όπως οι παραπάνω σχετίζονται με μη παρατηρούμενες ποσότητες, η περικοπή χαρακτηρίζεται ως πληροφοριακή και η εξαγωγή αμερόληπτων εκτιμήσεων για την χρονική εξέλιξη των επιπέδων του δείκτη απαιτεί χρήση τεχνικών από κοινού μοντελοποίησης (joint models) του δείκτη και του συμβάματος που οδηγεί στην περικοπή των μετρήσεων. Αντιθέτως, στην περίπτωση όπου οι μηχανισμοί περικοπής εξαρτώνται μόνο από ήδη παρατηρημένες τιμές του μελετώμενου δείκτη, η χρήση μεθόδων μέγιστης πιθανοφάνειας οδηγεί σε αμερόληπτες εκτιμήσεις. Η εργασία αυτή επικεντρώνεται στην ανάλυση του απόλυτου αριθμού CD4 λεμφοκυττάρων που αποτελεί σημαντικό ανοσολογικό δείκτη κατά την φυσική ιστορία της HIV-1 λοίμωξης. Σε τέτοια δεδομένα, ο κύριος μηχανισμός περικοπής μετρήσεων, για άτομα που μολύνθηκαν μετά το 1996, έτος όπου η αντιρετροϊκή θεραπεία υψηλής δραστικότητας άρχισε να διατίθεται ευρέως, είναι η έναρξη θεραπείας. Το γεγονός ότι η απόφαση για έναρξη θεραπείας βασίζεται κυρίως σε ήδη παρατηρημένες μετρήσεις αριθμού CD4 λεμφοκυττάρων, κάνει τον μηχανισμό αυτό θεωρητικά τουλάχιστον αγνοήσιμο. Τα πραγματικά δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν προέρχονται από την Ελληνική προοπτική μελέτη AMACS, ενώ οι παράμετροι για την δημιουργία των προσομοιωμένων δεδομένων προέκυψαν από την Ευρωπαϊκή μελέτη CASCADE. Εφαρμόστηκε ένα μοντέλο τυχαίων επιδράσεων και ένα μοντέλο (JMRE) που συνδυάζει ένα μικτό μοντέλο για την εκτίμηση της μεταβολής του δείκτη και ένα λογαριθμικό μοντέλο επιβίωσης για την πληροφοριακή απόσυρση. Η απόδοση των μοντέλων αυτών αξιολογήθηκε σε προσομοιωμένα δεδομένα. Κατασκευάστηκαν τέσσερα διαφορετικά σενάρια που αντανακλούν την περικοπή παρατηρήσεων λόγω έναρξη θεραπείας. Ο μηχανισμός παραγωγής των ελλειπουσών τιμών καθορίζει την καταλληλότητα της μεθόδου ανάλυσης που πρέπει να χρησιμοποιηθεί. Το μοντέλο τυχαίων επιδράσεων δίνει αμερόληπτες εκτιμήσεις παρουσία εντελώς τυχαίων (MCAR) ή τυχαίων ελλειπουσών (MAR) τιμών. Στις περιπτώσεις που οι ελλείπουσες τιμές οφείλονται σε δεξιά πληροφοριακή απόσυρση (MNAR) ενδείκνυται η χρήση ενός μοντέλου όπως το JMRE το οποίο μειώνει την μεροληψία σε σύγκριση με το μοντέλο τυχαίων επιδράσεων. Τέλος, η χρήση του JMRE μοντέλου σε περιπτώσεις τυχαίων ελλειπουσών τιμών (MAR) οδηγεί σε μεροληπτικά αποτελέσματα.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Author dc:creator
  • Κουλάι Λουμπιάνα

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1310991

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
related terms
citation

Κουλάι Λουμπιάνα. Ελλείπουσες τιμές λόγω περικοπής μετρήσεων σε διαχρονικά συνεχή δεδομένα: χρήση μοντέλων για πληροφοριακή περικοπή όταν η αποκοπή είναι αγνοήσιμη.. 2013. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1310991