Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Κινάσες τυροσίνης, ο ρόλος τους στις κακοήθειες και η θεραπευτική στόχευσή τους από μόρια αναστολείς. Το παράδειγμα της BCR-ABL κινάσης

Abstract

dc:description

Οι κινάσες τυροσίνης (tyrosine kinases) είναι ένζυμα που προσθέτουν μια φωσφορική ομάδα σε κατάλοιπο τυροσίνης σε κάποιο πρωτεϊνικό υπόστρωμα. Απαντώνται σε δυο μορφές, είτε ως υποδοχείς επιφανείας είτε ως κυτταροπλασματικές μορφές. Περίπου 90 κινάσες τυροσίνης έχουν ταυτοποιηθεί στον άνθρωπο από τις οποίες 58 είναι της μορφής του διαμεμβρανικού υποδοχέα και οι υπόλοιπες κυτταροπλασματικές. Οι κινάσες τυροσίνης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ρύθμιση καίριων κυτταρικών διεργασιών, συμπεριλαμβανομένων της κυτταρικής ανάπτυξης, διαφοροποίησης, επιβίωσης, αύξησης, απόπτωσης, της διατήρησης του κυτταρικού σχήματος, της προσκόλλησης και μετανάστευσης. Λόγω του κεντρικού ρόλου που κατέχουν στην φυσιολογική ομοιόσταση δεν αποτελεί έκπληξη ότι εμπλέκονται σε πλήθος διαταραχώνόπως αναπτυξιακές ανωμαλίες ανοσοανεπάρκειες, μη-ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης, αθηροσκλήρυνση, ψωρίαση, νεφρικές νόσοι, νευρολογικές διαταραχές, λευχαιμία και συμπαγείς όγκοι. Ειδικά σε ό,τι αφορά την ογκογένεση, η συμμετοχή των κινασών τυροσίνης είναι ποικίλη. Μεγάλος αριθμός κινασών τυροσίνης σχετίζονται με διάφορες μορφές καρκίνου. Κλινικές μελέτες υποδεικνύουν ότι υπερέκφραση ή απορρύθμιση κινασών τυροσίνης μπορεί να έχει προγνωστική ή προβλεπτική αξία για τους ασθενείς, να είναι δηλαδή ενδεικτική της βιολογικής επιθετικότητας της κακοήθειας ή να προδικάζει πτωχή ανταπόκριση στην θεραπεία και μικρότερη επιβίωση. Ανάλογα ευρήματα για την συμμετοχή των κινασών τυροσίνης στην παθογένεια διάφορων μορφών καρκίνου οδήγησαν στην προσπάθεια να σχεδιαστούν μόρια για την στόχευση αυτών των κινασών. Έτσι σήμερα η έρευνα έχει επικεντρωθεί στον σχεδιασμό αναστολέων των κινασών τυροσίνης (TyrosineKinaseInhibitors –TKIs) ή όπως αλλιώς ονομάζονται tyrphostins (TyrosinPhosphorylationInhibitors). Σήμερα υπάρχουν ήδη 13 εγκεκριμένοι TKIs που στοχεύουν 13 από τις 90 ανθρώπινες κινάσες τυροσίνης ενώ ερευνώνται δεκάδες ακόμα. Η Χρονία Μυελογενής Λευχαιμία (ΧΜΛ) είναι ένα μυελοϋπερπλαστικό νόσημα, που χαρακτηρίζεται από την παρουσία του χρωμοσώματος Philadelphia (Ph+) και του ογκογενετικού του προϊόντος, της BCR-ABL κινάσης τυροσίνης. Πρόκειται για μια διαρκώς ενεργή χιμαιρική κινάση, παρούσα στους ασθενείς με ΧΜΛ και στο 30-35% των ασθενών με Οξεία Λεμφοκυτταρική Λευχαιμία (ΟΛΛ), η οποία αλληλεπιδρά με πολλά σηματοδοτικά μονοπάτια επιφέροντας αλλαγές στην κυτταρική προσκόλληση, ενεργοποίηση της μιτωτικής δραστηριότητας, αναστολή της απόπτωσης διαμεσολαβώντας με τον τρόπο αυτό την ανάπτυξη και διατήρηση της ΧΜΛ. Πριν την χρήση των ΤΚΙs οι θεραπευτικές επιλογές για την ΧΜΛ ήταν περιορισμένες και οι περισσότεροι ασθενείς οδηγούνταν τελικά σε βλαστική κρίση. Η φυσική ιστορία της νόσου τροποποιήθηκε με την δημιουργία παραγόντων που αναστέλλουν εκλεκτικά την κινάση BCR-ABL. Ο πρώτος παράγοντας ήταν το imatinib (εμπορική ονομασία Glivec). Καθώς όμως διαπιστώθηκε ότι σημειακές μεταλλάξεις της κινάσης ABL ή υπερέκφραση αυτής καθιστά συχνά τη νόσο ανθεκτική στο συγκεκριμένο φάρμακο, σχεδιάστηκαν νέοι παράγοντες για να υπερνικηθεί το πρόβλημα. Έτσι σήμερα έχουν εισαχθεί στην κλινική πράξη και το dasatinib (Sprycel), το nilotinib (Tasigna) και το bosutinib, ενώ βρίσκονται σε κλινική δοκιμή και άλλοι αναστολείς. Στόχος της ανασκόπησης είναι να αναπτύξει την συμμετοχή των πρωτεϊνικών κινασών στις διάφορες κακοήθειες καθώς επίσης και τον μηχανισμό δράσηςκαι τις ενδείξεις των ΤΚΙs. Θα αναλυθεί λεπτομερέστερα η αναστολή της BCR-ABL χιμαιρικής κινάσης.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Author dc:creator
  • Σαριδάκη Αγγελική-Μαρία

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1312235

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
related terms
citation

Σαριδάκη Αγγελική-Μαρία. Κινάσες τυροσίνης, ο ρόλος τους στις κακοήθειες και η θεραπευτική στόχευσή τους από μόρια αναστολείς. Το παράδειγμα της BCR-ABL κινάσης. 2014. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1312235