Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Μελέτη σχηματισμού βιοϋμενίων σε ζυμωτικό βακτήριο

Abstract

dc:description

Τα βακτηριακά βιοϋμένια (biofilms) θεωρούνται εξαιρετικής σημασίας βιολογικοί σχηματισμοί, καθώς αποτελούνται από πολύπλοκες δομές ανώτερης οργάνωσης που θυμίζουν αυτές των πολυκύτταρων ευκαρυωτικών οργανισμών. Οι δομές αυτές έχει καταδειχτεί ότι συγκροτούνται κατόπιν επικοινωνίας, συνεργασίας και εν τέλει διαφοροποίησης των βακτηριακών κυττάρων που τις απαρτίζουν. Ο τρόπος συγκρότησης των βιοϋμενίων και η διαφορά της φυσιολογίας των κυττάρων εντός αυτών σε σχέση με τα ελεύθερα, πλαγκτονικά κύτταρα, συγκεντρώνει το επιστημονικό ενδιαφέρον σε βασικό και κλινικό επίπεδο. Το τελευταίο έγκειται στη δυσκολία της καταπολέμησης των βιοϋμενιακών κυττάρων, καθώς αυτά δεν ανταποκρίνονται στις συνήθεις δόσεις αντιμικροβιακής θεραπείας που συνήθως εφαρμόζεται με βάση την ευαισθησία των πλαγκτονικών κυττάρων. Η δυνατότητα σχηματισμού βιοϋμενίων ή γενικότερα ανωτέρων δομών οργάνωσης, επικεντρώθηκε στην εργασία αυτή στο βακτήριο Zymomonas mobilis. Το Zymomonas mobilis είναι ένα οργανισμός αναερόβιος με μερική αντοχή στην αεροβίωση, ζυμώνει σάκχαρα προς παραγωγή αιθανόλης και χρησιμοποιείται αιώνες τώρα στην παραγωγή αλκοολούχων αφεψημάτων κυρίως στους τροπικούς. Το Z. mobilis συγκεντρώνει το επιστημονικό ενδιαφέρον και σε κλινικό επίπεδο καθώς εμφανίζει αξιοσημείωτη αντιμικροβιακή και αντιπαρασιτική δράση. Τις τελευταίες δεκαετίες έχει δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα στη βιοτεχνολογική εφαρμογή του οργανισμού για παραγωγή βιοαιθανόλης, καθώς είναι το μοναδικό βακτήριο που διασπά τις πηγές άνθρακα στις οποίες αναπτύσσεται προς αιθανόλη και διοξείδιο του άνθρακα σχεδόν τέλεια απόδοση και μεγαλύτερη ταχύτητα σε σχέση με τον παραδοσιακά χρησιμοποιούμενο σακχαρομύκητα. Για το λόγο αυτό επί του παρόντος χρησιμοποιείται για παραγωγή βιοαιθανόλης από βιομηχανικές μονάδες των ΗΠΑ (DuPont) και Καναδά (Iogen). Η χρήση του Z. mobilis σε ζυμώσεις, είτε μόνου του, είτε σε συνεργασία με άλλα βακτήρια και μύκητες, καθιστά αναγκαία τόσο τη γενετική του ανάλυση, όσο και τη διερεύνηση της φυσιολογίας του αλλά και της συμπεριφοράς του απέναντι σε άλλους οργανισμούς. Στα πλαίσια της παρούσας μελέτης, διερευνήθηκε η ικανότητα ανώτερης οργάνωσης κυττάρων του Z. mobilis και εν τέλει ο σχηματισμός βιοϋμενίων, με κυτταρολογικές και γενετικές μεθόδους. Με τη βοήθεια μικροσκοπίου αντίθεσης φάσεων, παρατηρήθηκε η κυτταρολογική συμπεριφορά των φυσικού τύπου, βιομηχανικών στελεχών ATCC 31821 CP4 και ΖΜ4, και στην πορεία επιδιώχθηκε μεταλλαξογένεση με στόχο την επαγωγή, αποεπαγωγή ή και διαφοροποίηση στην επισύναψη των παρατηρηθέντων διακυτταρικών επαφών. Η εφαρμογή χημικής μεταλλαξογένεσης με ΜΝΝG πιστοποίησε τη δυνατότητα πρόκλησης μεταλλαγών σε γονίδια που σχετίζονται με τους αναζητούμενους φαινότυπους και στα δύο στελέχη, και άνοιξε το δρόμο για μελλοντική στοχευμένη μεταλλαξογένεση με χρήση μεταθετών στοιχείων ώστε να ταυτοποιηθούν τα εμπλεκόμενα γονίδια. Τέλος, για το στέλεχος CP4, πιστοποιήθηκε για πρώτη φορά η δυνατότητα παραγωγής βιοϋμενίων. Συνυφασμένα με τα φαινόμενα δημιουργίας διακυτταρικών επαφών και βιοϋμενίων είναι τα φαινόμενα διακυτταρικής επικοινωνίας στα βακτήρια. Ένας δεύτερος κύκλος πειραμάτων, λοιπόν, αφορούσε στην έκλυση βακτηριακών φερομονών από το βακτήριο Z. mobilis, με χρήση ειδικών βακτηριακών αισθητήρων και με αναλυτικές μεθόδους. Προκαταρκτικά πειράματα είχαν δείξει πιθανή τέτοια δραστηριότητα εκ μέρους του οργανισμού, ενώ στην εργασία αυτή οι δοκιμασίες επεκτάθηκαν και οδήγησαν σε επιβεβαίωση της παραγωγής βιοενεργών ενώσεων, πιθανότατα τύπου ακυλιωμένων λακτονών ομοσερίνης (AHLs), κατά την αύξηση διαφορετικών στελεχών του βακτηρίου Z. mobilis. Οι ενώσεις αυτές φάνηκε να παράγονται από το βακτήριο σε μικρό χρονικό διάστημα προς το τέλος εκθετικής φάσης ανάπτυξης - αρχή στασιμότητας και μόνο σε πλήρες θρεπτικό υλικό. Σε συνδυασμό με τα παραπάνω, παρατηρήθηκε και καταστολή του σήματος των βιοενεργών ενώσεων που προαναφέρθηκαν, εξαιτίας της παρουσίας ενδογενών λιπιδίων. Τέλος, πραγματοποιήθηκε in silico ανάλυση του γονιδιώματος του Z. mobilis, με σκοπό την εύρεση γονιδίων ομόλογων με ήδη κατατεθειμένα γονίδια συγγενών μικροοργανισμών, τα οποία είναι γνωστό ότι συνδέονται με διακυτταρική επικοινωνία και σχηματισμό βιοϋμενίων, ενώ ένα χαρακτηριστικό ορθόλογο γονίδιο AHL-συνθετάσης κλωνοποιήθηκε και η έκφρασή του μελετήθηκε εντός του E. coli. Η εύρεση πιθανών τέτοιων γονιδίων προλειαίνει το έδαφος για στοχευμένη γενετική μελέτη, αλλά και για την πλήρη εξακρίβωση του ρόλου της διακυτταρικής επικοινωνίας στο ζυμωτικό αυτό οργανισμό.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Author dc:creator
  • Δαμουλάκη Αγνή

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1318526

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
related terms
citation

Δαμουλάκη Αγνή. Μελέτη σχηματισμού βιοϋμενίων σε ζυμωτικό βακτήριο. 2011. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1318526