National and Kapodistrian University of Athens
Μελέτη των μεταβολών της λειτουργικότητας βασικών ρυθμιστών του δικτύου πρωτεόστασης (ομοιοστασίας του πρωτεώματος) κατά τη γήρανση
Abstract
dc:descriptionΟ όρος γήρανση αναφέρεται σε μία φυσιολογική, πολύπλοκη διαδικασία, η οποία εξαρτάται τόσο από γενετικούς όσο και από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Αποτελεί μια χρονοεξαρτώμενη κατάπτωση των λειτουργιών, καθώς και της ικανότητας του οργανισμού, να ανθίσταται στις περιβαλλοντικό στρες. Ως διεργασία, χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή συσσώρευση βλαβών σε μακρομόρια, σε κύτταρα και σε ιστούς κατά τη διάρκεια της ζωής. Έχουν διατυπωθεί ποικίλες θεωρίες με στόχο την εξήγηση και την εύρεση των αιτιών που προκαλούν το φαινόμενο της γήρανσης. Σύμφωνα με τη θεωρία του «οξειδωτικού στρες», οι ελεύθερες ρίζες οξυγόνου αντιδρούν με μακρομόρια όπως πρωτεΐνες, λιπίδια, DNA και εν τέλει τα τροποποιούν, με αποτέλεσμα τη διαδοχική δυσλειτουργία του κυττάρου. Αρκετές μελέτες υποστηρίζουν την προαναφερθείσα θεωρία, αν και πρόσφατα ευρήματα δεν καταδεικνύουν πάντα τη συμμετοχή των ελεύθερων ριζών οξυγόνου στη συσσώρευση κατεστραμμένων βιομορίων. Ειδικότερα νεότερες μελέτες, δείκνύουν ότι η σταδιακή μείωση της ενεργότητας των κυτταρικών μηχανισμών απομάκρυνσης των οξειδωμένων και/ή των μη λειτουργικών πρωτεϊνών και οργανιδίων οδηγεί με τη σειρά της στην αύξηση των δυσλειτουργικών βιομορίων και στη γενικότερη ρύθμιση της μακροβιότητας.Οι κυριότεροι μηχανισμοί απομάκρυνσης των οξειδωμένων και μη λειτουργικών πρωτεϊνών είναι το μονοπάτι της αυτοφαγίας και το μονοπάτι ουβικιτίνης-πρωτεασώματος: Η αυτοφαγία χωρίζεται σε τρεις τύπους, ανάλογα με το μηχανισμό με τον οποίο το υπόστρωμα μεταφέρεται στο λυσόσωμα: 1. μακροαυτοφαγία, 2. μικροαυτοφαγία, και 3. αυτοφαγία μέσω μοριακών συνοδών. Κατά τη μακροαυτοφαγία, η οποία είναι και η βασική μορφή αυτοφαγίας, τα ενδοκυττάρια υλικά απομονώνονται από το υπόλοιπο κυτταρόπλασμα με μία διπλη μεμβράνη (αυτοφαγώσωμα). Εν συνεχεία, το αυτοφαγώσωμα συντήκεται με το λυσόσωμα σχηματίζοντας έτσι το αυτοφαγολυσόσωμα. Όταν πραγματοποιηθεί η μεταφορά των όξινων υδρολασών στο αυτοφαγώσωμα, έχουμε τη δημιουργία του δευτερογενούς λυσοσώματος. Μείωση της λειτουργικότητας της αυτοφαγίας (και στους τρεις τύπους) έχει παρατηρηθεί κατά τη γήρανση, ενώ η μειωμένη πρόσληψη θερμίδων (caloric restriction, CR) οδηγεί σε ενίσχυση της αυτοφαγικής πρωτεόλυσης στο ήπαρ καθώς επίσης και σε αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Το πρωτεάσωμα είναι ένα πολυενζυμικό σύστημα σχήματος βαρελιού, που αποτελείται από τις καταλυτικές υπομονάδες 20S (τύπου α και β) και τις ρυθμιστικές υπομονάδες 19S. Στα ευκαρυωτικά κύτταρα, εντοπίζεται τόσο στον πυρήνα όσο και στο κυτταρόπλασμα. Στα κύτταρα των θηλαστικών έχει παρατηρηθεί μείωση της ενζυμικής ενεργότητας του πρωτεασώματος με το πέρας του χρόνου. Επιπρόσθετα, έχει δειχθεί ότι το πρωτεάσωμα εμφανίζει διαφορές στην ενεργότητά του, μεταξύ των ιστών. Συγκεκριμένα, η γήρανση επηρεάζει αισθητά τον πρωτεολυτικό μηχανισμό του πρωτεασώματος στον σωματικό ιστό, ενώ αντίθετα στον αναπαραγωγικό ιστό φαίνεται να διατηρείται.Το σύστημα διατήρησης της πρωτεωμικής σταθερότητας, φαίνεται να είναι συντηρημένο κατά την εξέλιξη, αλλά δεν είναι ξεκάθαρο ποια είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ των μονοπατιών του δικτύου διατήρησης της πρωτόστασης. Επομένως, στα πλαίσια της παρούσας διπλωματικής εργασίας, μελετήσαμε την in vivo βιολογική γήρανση, εστιάζοντας στη μελέτη της επίδρασης της διαταραχής του μονοπατιού της αυτοφαγίας, στο σύστημα ουβικιτίνης- πρωτεασώματος, σε έναν πρότυπο οργανισμό, το δίπτερο έντομο Drosophila melanogaster.Σωματικοί ιστοί από διαγονιδιακά έντομα Drosophila (στην ανατομία είχε αφαιρεθεί το αναπαραγωγικό σύστημα, εξαιτίας της ιδιαίτερα υψηλής πρωτεασωμικής ενεργότητας που εμφανίζει σε σύγκριση με τον σωματικό ιστό) ηλικίας 1-4 ημερών (νεαρά), χρησιμοποιήθηκαν προκειμένου να ελεγχθεί η in vivo επίδραση της RNAi-επαγόμενης καταστολής της έκφρασης βασικών γονιδίων του μονοπατιού της αυτοφαγίας, στη λειτουργία και έκφραση του πρωτεασώματος, αλλά και στη φυσιολογία του οργανισμού. Επίσης τα διαγονιδιακά έντομα καλλιεργήθηκαν παρουσία του πρωτεασωμικού αναστολέα PS-341 και των οξειδωτικών παραγόντων t-BHP, H2O2, προκειμένου να μελετηθεί η επίδραση της αναστολής των κύριων πρωτεολυτικών μηχανισμών στην φυσιολογία του οργανισμού. Τα πειράματα αυτά συνδυάστηκαν με καταγραφή της μακροβιότητας των εντόμων στα οποία έχει (με γενετικό τρόπο) προκληθεί μείωση της λειτουργικότητας της αυτοφαγίας. Συνοπτικά τα πειράματα μας έδειξαν : Διαγονιδιακά έντομα με κατεσταλμένη έκφραση της πρωτεΐνης αυτοφαγίας Atg6 Πειράματα μακροβιότητας δεν έδειξαν σημαντικές μεταβολές στο προσδόκιμο ζωής των εντόμων αυτών. Παρατηρήθηκε αυξημένη πρωτεασωμική ενζυμική ενεργότητα χυμοθρυψίνης και αύξηση της γονιδιακής και πρωτεϊνικής έκφρασης των κύριων πρωτεασωμικών υπομονάδων. Παρατηρήθηκαν επίσης, μείωση της γονιδιακής έκφρασης του γονιδίου atg8a καθώς και αύξηση των επιπέδων έκφρασης των γονιδίων έκφρασης hdac6 και ref(2)/p62 (υπόστρωμα αυτοφαγίας). Τέλος στα διαγονιδιακά αυτά έντομα τα πειράματα μας έδειξαν αύξηση της ενζυμικής ενεργότητας των καθεψινών B και L καθώς και αύξηση του κυτταρικού οξειδωτικού φορτίου. Διαγονιδιακά έντομα με κατεσταλμένη έκφραση της πρωτεΐνης αυτοφαγίας Atg8a H RNAi-επαγόμενη καταστολή της έκφρασης της Atg8a εμφανίζει πιο έντονο φαινότυπο σε σχέση με την πρωτεΐνη Atg6 αφού προκαλεί σημαντική μείωση του προσδόκιμου ζωής των εντόμων. Παρατηρήθηκε επίσης μείωση της έκφρασης και των υπόλοιπων αυτοφαγικών γονιδίων (atg6), αύξηση των επιπέδων έκφρασης του γονιδίου ref(2)/p62 και αυξημένη ενζυμική ενεργότητα των καθεψινών B και L. Διαγονιδιακά έντομα με κατεσταλμένη έκφραση της λυσοσωμικής πρωτεΐνης CathD. Μείωση του προσδόκιμου ζωής των εντόμων. Αύξηση της ενζυματικής, πρωτεασωμικής ενεργότητας. Ελάττωση της λειτουργίας του μονοπατιού αυτοφαγίας-λυσοσώματος. Αύξηση της γονιδιακής έκφρασης της HDAC6 (συνδέτης των δύο μονοπατιών πρωτεόλυσης). Συμπερασματικά στα πλαίσια της παρούσας εργασίας τα ευρήματα μας υποστηρίζουν ότι: Οι αυτοφαγικές πρωτεΐνες ενδεχομένως έχουν διαφορετική βαρύτητα στη διατήρηση της φυσιολογίας του οργανισμού. Η γενετικά επαγόμενη δυσλειτουργία στο σηματοδοτικό μονοπάτι της αυτοφαγίας μέσω μείωσης έκφρασης της Atg6, προκαλεί αύξηση έκφρασης στα επίπεδα των Ref(2)/p62 και της Hdac6 πιθανότατα ως αποτέλεσμα ενεργοποίησης ενός ανάδρομου δικτύου σηματοδότησης που αποσκοπεί στο να επαναφέρει σε φυσιολογικά επίπεδα το ρυθμό αποδόμησης μη λειτουργικών πρωτεϊνών και η οργανιδίων. Η μείωση της αυτοφαγίας μέσω μειωμένης έκφρασης της πρωτεϊνης Αtg8a, προκαλεί υπερέκφραση της πρωτεϊνης Ref(2)/p62, ενώ επιφέρει και δυσλειτουργία του πρωτεασώματος. Το προκαταρκτικό αυτό αποτέλεσμα υποδηλώνει ότι η συσσώρευση μη λειτορυγικών βιομορίων λόγω υπολειτουργίας της αυτοφαγίας τελικά επιφέρει δυσλειτουργία και στο σύστημα ουβικιτίνης-πρωτεασώματος. Η καταστολή της έκφρασης της καθεψίνης D προκαλεί μείωση της ενεργότητας της καθεψίνης B και L αλλά και της αυτοφαγίας (πτώση επιπέδων του γονιδίου atg8a).Οι παρατηρήσεις μας στοχεύουν στην κατανόηση της ρύθμισης του πρωτεολυτικού δικτύου του κυττάρου κατά την in vivo γήρανση, ενώ ταυτόχρονα θέτουν τα θεμέλια για την περαιτέρω διερεύνηση της «επικοινωνίας» των ρυθμιστών της πρωτεόστασης.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Author dc:creator
-
- Παπανάγνου Ελένη-Δήμητρα
Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:1318819