Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Διερεύνηση και εφαρμογή της Στατιστικής φασματοσκοπίας στη μεταβολομική ανάλυση πολύπλοκων φυτικών εκχυλισμάτων. Χρήση της συνδιακύμαΝσης δεδομένων ΝΜR, LC-MS και βιοδραστικότητας για την ταυτοποίηση φυσικών προϊόντων.

Abstract

dc:description

Οι μελέτες μεταβολομικής και μεταβονομικής βασίζονται στα φασματοσκοπικά ή φασματομετρικά δεδομένα πολύπλοκων βιολογικών δειγμάτων, προερχόμενων κυρίως από τη φασματοσκοπία 1Η NMR αλλά και από τη χρωματογραφία στερεής ή αέριας φάσης σε σύζευξη με τη φασματομετρία μάζας. Σε αυτές, η αναγνώριση της δομής μιας ουσίας αποτελούσε μια χρονοβόρα διαδικασία με ανάλυση δεδομένων της φασματοσκοπίας NMR και της φασματομετρίας μάζας μεμονωμένα, η οποία βασιζόταν στη χρήση βάσεων δεδομένων, στις οποίες, προφανώς, ήταν αδύνατο να συγκαταλέγονται όλες οι ουσίες. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, η ανάπτυξη της στατιστικής φασματοσκοπίας και η συνεχής βελτίωση και επέκταση των εργαλείων της αυξάνουν σημαντικά τη χρησιμότητά της στις μελέτες μεταβολομικής και μεταβονομικής ως εργαλείο ταυτοποίησης και αναγνώρισης μεταβολιτών σε μικρό χρόνο. Δύο σημαντικά εργαλεία της, τα οποία πραγματεύεται αυτή η εργασία είναι η Στατιστική συνολική φασματοσκοπία συσχέτισης (Statistical Total Correlation Spectroscopy, STOCSY) και η Στατιστική ετεροφασματοσκοπία (Statistical heterospectroscopy, SHY). Η STOCSY πραγματεύεται τον εντοπισμό των δομικών σχέσεων μεταξύ των 1D σημάτων 1Η NMR ή 13C NMR, την ανακάλυψη δομικών σχέσεων μεταξύ πολλών αναλυτικών πλατφόρμων και την ταυτοποίηση μεταβολιτών από μεταξύ συσχετίσεις των σχέσεων βιολογικών και βιοχημικών μονοπατιών. Η SHY βασίζεται στη συμπληρωματικότητα των μεθόδων NMR και MS σα δομικά εργαλεία, η οποία καταστά αναγκαία την παράλληλη χρήση τους για τη διερεύνηση των δομών σε μελέτες φυσικών προϊόντων, την ανάλυση μεταβολιτών φαρμάκων και σε άλλα σύνθετα προβλήματα ανάλυσης μειγμάτων. Μέχρι στιγμής, η πλειοψηφία των εφαρμογών αυτών των δύο εργαλείων αφορούσε μελέτες μεταβολομικής σε ιστούς ή βιολογικά υγρά. Στην παρούσα εργασία γίνεται συνδιασμός δύο σημαντικών τομέων της έρευνας, της χημείας των φυσικών προϊόντων και τη μεταβολομικής (Plantomics), έχοντας ως στόχο την διερεύνηση της επιτυχίας του εντοπισμού των μικρών βιολογικών μορίων, είτε ως καθαρές δραστικές ενώσεις (φυσικά προϊόντα) είτε ως βιοδείκτες (μεταβολομική) με χρήση των προαναφερθέντων εργαλείων της στατιστικής φασματοσκοπίας σε στοχευμένη ανάλυση των δειγμάτων κλασμάτων που προέρχονται από κλασματοποίηση CPC των εκχυλισμάτων του φυτού Morus Alba. Επιπλέον, διερευνήθηκε η επέκταση της στατιστικής ετεροφασματοσκοπίας σε δεδομένα δραστικότητας και NMR, διερευνώντας το ποσοστό επιτυχίας της ταυτοποίησης βιοδραστικών ενώσεων στα δεδομένα NMR στα δείγματα κλασμάτων του φυτού Morus Alba και σε θαλάσσιους οργανισμούς. Αρχικά, αναπτύχθηκε η HetCA Toolbox, βάση της οποίας αποδείχθηκε ότι η συσχέτιση δεδομένων NMR και δεδομένων δραστικότητας μπορεί να αποκαλύψει τα δομικά χαρακτηριστικά των δραστικών μεταβολιτών των κλασμάτων και των θαλάσσιων οργανισμών. Επειδή τα δείγματα είναι προϊόντα κλασματοποίησης CPC, τα οποία περιέχουν δευτερογενείς μεταβολίτες σε διαφορετικές συγκεντρώσεις σε διαφορετικές ομάδες κλασμάτων ακολουθώντας κάποια κατανομή, παρατηρήθηκε ότι δεν είναι δόκιμο να εφαρμοστεί ο αλγόριθμος HetCA στο σύνολο των φασμάτων. Συγκεκριμένα, προτείνεται η εφαρμογή του σε ομάδες των φασμάτων 14 που ορίζονται είτε βάσει του πως διαχωρίζονται βάση της στατιστικής ανάλυσης PCA, είτε κάθε φορά σε 4 φάσματα, καθώς βρέθηκε ότι αυτός είναι ο ελάχιστος αριθμός δειγμάτων για να γίνει επιτυχής συσχέτιση δεδομένων. Όσον αφορά την περίπτωση των θαλάσσιων οργανισμών, η HetCA εφαρμόσθηκε ξέχωρα για κάθε είδος, αποκλείοντας τα είδη που αποτελούνται μόνο από ένα δείγμα. Η προαναφερθείσα οδηγία εκφάνθηκε μέσω πολλαπλών αναλύσεων PCA στα φάσματα NMR των οργανισμών. Επόμενο βήμα για την ταυτοποίηση των δραστικών μεταβολιτών που προέκυψαν από τον αλγόριθμο HetCA είναι η εφαρμογή του αλγόριθμου STOCSY, υπό τις ίδιες συνθήκες, με χρήση της Bruker Toolbox. Επομένως, έχοντας ως οδηγό τα 1D ψευδοφάσματα 1H NMR που προέκυψαν, γίνεται εφαρμογή του αλγόριθμου STOCSY επιλέγοντας ο χρήστης μια κορυφή ενδιαφέροντος σε κάθε ομάδα κλασμάτων ή ειδών θαλάσσιων οργανισμών ώστε, είτε να διασταυτώσει τα δομικά χαρακτηριστικά του δραστικού δευτερογενούς μεταβολίτη, είτε να ταυτοποιήσει κάποιο άλλο μεταβολίτη. Και στις δύο εφαρμογές παρατηρήθηκε ότι η επιλογή προκαθορισμένου κατώτερου όριου συσχέτισης r > 0.90 θεωρήθηκε επαρκής για τη συσχέτιση δύο κορυφών σε μια δομική ομάδα. Πριν την εφαρμογή της στατιστικής ετεροφρασματοσκοπίας έγινε συγκριτική μελέτη αρκετών λογισμικών για την ανίχνευση των μεταβολομικών δεδομένων LC-MS, επικεντρώνοντας στο λογισμικό MZmine στη περίπτωση των δειγμάτων του φυτού Morus Alba. Έτσι, πραγματοποιήθηκε μια σειρά από συγκριτικές μελέτες για τη διερεύνηση της επίδρασης της επιλογής διαφορετικών παραμέτρων και αλγορίθμων στην επεξεργασία, οπτικοποίηση και ανάλυση δεδομένων φασματομετρίας μάζας για την εξαγωγή των σημάτων 2-D LC-MS χρησιμοποιώντας το λογισμικό MZmine και ελέγχοντας κάθε φορά το συνολικό αριθμό των εξαγόμενων m/z_RT και το αν σε αυτά περιλαμβάνονται τα m/z_RT που αντιστοιχούν στους μεταβολίτες ενδιαφέροντος, μιας και πραγματοποιείται μια στοχευμένη ανάλυση. Έτσι, διερευνήθηκε η επιλογή ή μη της ενότητας Baseline Correction, η χρήση του λογισμικού CAMERA, η επιλογή των βέλτιστων αλγορίθμων της ενότητας Mass Detection και Chromatograph deconvolution και των βέλτιστων τιμών των παραμέτρων τους σύμφωνα με τα προαναφερθέντα κριτήρια. Συνοψίζοντας, προτείνεται η χρήση της ενότητας Baseline Correction και της CAMERA, καθώς, προτείνονται οι αλγόριθμοι Local maxima και Centroid της ενότητας Mass Detection, και οι Local minima και Savitzky-Golay για αποσυνέλιξη χρωματογραφικών κορυφών. Στη συνέχεια, αναπτύχθηκε το Μass_data_driven Toolbox που επικεντρώνεται στην επεξεργασία των δεδομένων της φασματομετρίας μάζας των κλασμάτων που προέρχονται από κλασματοποίηση CPC. Συγκεκριμένα, αναπτύχθηκε ο αλγόριθμος CPC_cut_off, που αφορά δεδομένα MS προϊόντων κλασματοποίησης CPC, ο οποίος μειώνει κατά περίπου 61.90 % ± 3.33 % τον συνολικό αριθμό των m/z_RT που προέρχονται από τα λογισμικά για LC-MS επεξεργασία δεδομένων, ελέγχοντας και πάλι αν στα εξαγόμενα m/z_RT εμπεριέχονται τα στοιχεία m/z_RT που αντιστοιχούν στους μεταβολίτες ενδιαφέροντος. Επίσης, έγινε ανάπτυξη του αλγορίθμου mass_profile_group, ο οποίος έχει στόχο την ταξινόμηση των στοιχείων m/z_RT σε ομάδες (cells) κάνοντας ανά ζεύγη συσχέτιση των αριθμητικών τιμών των εντάσεων ή των εμβαδών των στοιχείων m/z_RT ανά τα κλάσματα, καθώς, επίσης, διερευνεί ταυτόχρονα ανά 15 ομάδα (cell) τη πιθανή ύπαρξη παραγώγων ιόντων ενός μεταβολίτη, τα οποία εκλούονται στον ίδιο χρόνο, επιστρέφοντας στο χρήστη ένα σύνολο δεδομένων το οποίο αποτελείται μόνο από τα βασικά ιόντα, οδηγώντας σε περαιτέρω μείωση των δεδομένων m/z_RT, κατά 19.71 % ± 4.38 %. Αυτός ο αλγόριθμος μπορεί να εφαρμοσθεί και σε δεδομένα MS πέρα από αυτών που προέρχονται από κλασματοποίηση CPC. Έπειτα, γίνεται εφαρμογή του αλγορίθμου SHY, όπου στην περίπτωση του Morus Alba, ο αλγόριθμος εφαρμόστηκε σε ομάδες των φασμάτων, όπως πράχθηκε και κατά την εφαρμογή του HetCA Toolbox και της STOCSY. Λόγω του συμπεράσματος ότι πανομοιότυπα 1D ψευδοφάσματα 1H NMR συσχέτισης δεδομένων NMR – MS παρουσίαζουν τα στοιχεία που ανήκουν στην ίδια ομάδα (cell) βάση του προηγούμενου αλγορίθμου, προτείνεται η διατήρηση των στοιχείων m/z_RT που παρουσιάζουν τη μέγιστη τιμή στα αντίστοιχα κλάσματα κάθε ομάδας (cell). Η εφαρμογή της διαδικασίας αυτής οδήγησε σε συνολική μείωση των δεδομένων m/z_RT, κατά ~76.37 %, στα οποία εμπεριέχονταν όλα τα στοιχεία ενδιαφέροντος m/z_RT. Έτσι, ο χρήστης σε κάθε εφαρμογή της SHY στις 37 επαναλήψεις των 4 κλασμάτων λαμβάνει λιγότερα ψευδώς θετικά αποτελέσματα (ψευδοφάσματα). Τα ψευδοφάσματα που εξέρχονται εντός της κάθε μιας από τις 37 επαναληψεις μπορούν να διαφοροποιηθούν από άσχετα και άτοπα (nonsence) δεδομένα m/z_RT, ενώ και ο μικρός αριθμός τους καθιστά τη χρήση τους πιο στοχευμένη, διότι ο χρήστης μπορεί να τα συγκρίνει οπτικά και να τα απορρίψει ή να τα δεκτεί. Ολοκληρώνοντας, με την εφαρμογή της SHY επιτεύχθηκε επιτυχής συσχέτιση και ανάθεση δεδομένων NMR και MS μόνο στα 7 από τα 12 μόρια (58.33 % επιτυχία), ενώ αναγνωρίστηκαν και άλλες ουσίες οι οποίες δεν ήταν δυνατό να αναγνωριστούν με την ως τώρα διαδικασία. Τελευταία ιδέα αποτέλεσε η ταυτόχρονη σύγκριση των δεδομένων MS, NMR και δραστικότητας για την άμεση ταυτοποίηση των δραστικών μοριών και με τις 3 ομάδες αριθμητικών δεδομένων. Έτσι, δημιουργήθηκε το script shyhetCA. Η επιτυχία της ορθής ταυτοποίησης των δραστικών μορίων με τη βοήθεια αυτού του script σε δεδομένα MS με τα αντίστοιχα δεδομένα NMR και IC50 ανέρχεται στο ~75%. Συνοψίζοντας, προτείνεται ένα διάγραμμα ροής για τη χρήση της στατιστικής φασματοσκοπίας SHY σε κλάσματα που προέρχονται από κλασματοποίηση CPC και η διερεύνηση της επιτυχίας της χρήσης του.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Author dc:creator
  • Σάνη Μαρία

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1325630

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Σάνη Μαρία. Διερεύνηση και εφαρμογή της Στατιστικής φασματοσκοπίας στη μεταβολομική ανάλυση πολύπλοκων φυτικών εκχυλισμάτων. Χρήση της συνδιακύμαΝσης δεδομένων ΝΜR, LC-MS και βιοδραστικότητας για την ταυτοποίηση φυσικών προϊόντων.. 2016. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1325630