National and Kapodistrian University of Athens
ΒΙΟΚΑΤΕΥΘΥΝΟΜΕΝΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ STREPTOMYCES SPINOVERRUCOSUS KAI TOY STREPTOMYCES CHARTREUSIS ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΒΙΟΔΡΑΣΤΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΜΕ ΑΝΤΙΓΗΡΑΝΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ
Abstract
dc:descriptionΗ παρούσα μελέτη διεξήχθη στα πλαίσια του ευρωπαϊκού προγράμματος “MICROSMETICS”, στόχος του οποίου ήταν η ανακάλυψη και η αξιοποίηση στον τομέα των καλλυντικών, καινοτόμων προϊόντων που προέρχονται από τη παγκόσμια βιοποικιλότητα, χρησιμοποιώντας σύγχρονες τεχνολογίες στους τομείς της βιοτεχνολογίας, της χημείας των φυσικών προϊόντων και της εφαρμοσμένης μικροβιολογίας. Το συγκεκριμένο ερευνητικό πρόγραμμα περιλαμβάνει την ανακάλυψη νέων φυσικών προϊόντων προερχόμενων από την παγκόσμια μικροβιακή βιοποικιλότητα. Ήδη υπάρχουσες συλλογές καλλιεργειών μυκήτων και ακτινομυκήτων αξιοποιήθηκαν, ενσωματώνοντας σύγχρονες πλατφόρμες (in silico και in vitro) για την ορθολογική και στοχευμένη επιλογή των πιο ελπιδοφόρων στελεχών. Προηγμένες αναλυτικές προσεγγίσεις και τεχνικές εφαρμόστηκαν για την επιταχυνόμενη και αποτελεσματικότερη απομόνωση και ταυτοποίηση των βιοδραστικών μεταβολιτών. Ενσωματώθηκε ένα ευρύ φάσμα βιολογικών δοκιμών για την αξιολόγηση της αντιγηραντικής δράσης, και πιο συγκεκριμένα της αντιοξειδωτικής, προστατευτικής και λευκαντικής δράσης. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην επιλογή και βελτιστοποίηση των τεχνολογιών καλλιέργιας των μικροοργανισμών σε πιλοτική κλίμακα, ώστε να έιναι επιτυχής η παραγωγή σε μεγάλη κλίμακα των νέων δραστικών πρώτων υλών, με σκοπό την εκμετάλλευση τους από τη βιομηχανία των καλλυντικών. Για το σκοπό αυτό, δημιουργήθηκε ένα ακριβές λειτουργικό μοντέλο πρόβλεψης για όλες τις γνωστές καλλυντικές λειτουργίες. Επιπροσθέτως, κατασκευάστηκαν ομόλογα μοντέλα ειδικών υποδοχέων-στόχων (τυροσινάση, ελαστάση, υαλουρονιδάση και κολλαγενάση) για τις οποίες έχουν ήδη αναπτυχθεί in vitro δοκιμές. Πάνω από 40,000 μικροβιακοί μεταβολίτες δοκιμάστηκαν in silico. Συνδυάζοντας όλα τα αποτελέσματα με το λειτουργικό μοντέλο πρόβλεψης, επιλέχθηκαν 110 μικροοργανισμοί, που ενδεχομένως έχουν την δυνατότητα να παράγουν τους εν λόγω μεταβολίτες ή ανάλογα αυτών. Ανάμεσα στους 110 μικροοργανισμούς, περιλαμβάνονται 54 μύκητες και 56 ακτινομύκητες που προέρχονται από τη παγκόσμια μικροβιακή βιοποικιλότητα (συμπεριλαμβανομένων στελεχών από Αλάσκα, Ισπανία, Νέα Καληδονία, Χαβάη, Νότια Αφρική κλπ.). Αυτά τα στελέχη καλλιεργήθηκαν σε διαφορετικά καλλιεργητικά μέσα με σκοπό το κάθε στελεχος να παράγει δέκα διαφορετικά εκχυλίσματα και με αυτόν τον τρόπο να παραχθεί πληθώρα δευτερογενών μεταβολιτών. Συνολικά παρήχθησαν 1082 εκχυλίσματα (614 εκχυλίσματα ακτινομυκήτων και 425 εκχυλίσματα μυκήτων), τα οποία τοποθετήθηκαν σε 96-τρυπες πλάκες, ώστε να ακολουθηθεί το “high throughput screening”. Πραγματοποιήθηκε ένα ευρύ φάσμα βιολογικών δοκιμών για την αξιολόγηση της αντιγήραντικής, αντιοξειδωτικής, προστατευτικής και λευκαντικής δράσης όλων των παραγόμενων παρασκευασμάτων. Για την αξιολόγηση της αντιοξειδωτικής δράσης των 1082 εκχυλισμάτων, πραγματοποιήθηκαν οι δοκιμές DPPH και ABTS. Η προστατευτική δράση στο δέρμα μελετήθηκε μετρώντας φασματοφωτομετρικά τις ανασταλτικές ιδιότητες των δειγμάτων έναντι των ενζύμων ελαστάση, κολλαγενάση και πρωτεάση. Η λευκαντική δράση αξιολογήθηκε βάσει της ικανότητας αναστολής του ενζύμου της τυροσινάσης, χρησιμοποιώντας την L-DOPA ως υπόστρωμα. Τέλος, για λόγους ασφάλειας, μελετήθηκε η κυτταροτοξικότητα των εκχυλισμάτων στις κυτταρικές σειρές A2058 (κύτταρα ανθρώπινου μελανώματος) και HepG2 (ανθρώπινα ηπατικά κύτταρα καρκινώματος) με την μέθοδο MTT. Τα αποτελέσματα των παραπάνω βιοδοκιμών επέτρεψαν την τελική διαλογή των δραστικών και μη τοξικών εκχυλισμάτων. Σε επόμενο στάδιο της μελέτης, επιλέχθηκαν τα 20 πιο δραστικά στελέχη (19 στελέχη καλλιεργούμενα με 14 διαφορετικά καλλιεργητικά μέσα) μέσω της αξιολόγησης του χημικού προφίλ των 104 εκχυλισμάτων χρησιμοποιώντας μία στρατηγική που συνδυάζει UHPLC και LC-HRMS, σε θετικό και αρνητικό ιονισμό, με στατιστικές μεθόδους πολλών μεταβλητών. Ανάμεσα σε αυτά βρίσκονταν 8 στελέχη μυκήτων και 12 στελέχη ακτινομύκητων, τα οποία καλλιεργήθηκαν σε μεγάλη κλιμακα (1L) με το βέλτιστο καλλιεργητικό μέσο. Από τα 12 στελέχη ακτινομυκήτων, τα 8 ανήκαν στο γένος Streptomyces. Το προφίλ των περιεχόμενων δευτερογενών μεταβολιτών μελετήθηκε με τη βοήθεια TLC, UPLC και LC-HRMS. Πραγματοποιηθείσα εργασία στα πλαίσια του μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης Στα πλαίσια της παρούσας εργασίας, από τους 8 στρεπτομύκητες, οι 4 εμφάνισαν αντιοξειδωτική δράση, ενώ 2 από αυτούς εμφάνισαν δράση και στο 26S πρωτεάσωμα. Αυτά τα δύο στελέχη, τα οποία ήταν το Streptomyces spinoverrucosus (CA-218259) και το Streptomyces chartreusis (CA-126581), επιλέχθηκαν για περαιτέρω μελέτη και βιοκατευθυνόμενη απομόνωση των δευτερογενών τους μεταβολιτών, λόγω της αντιγηραντικής τους δράσης. Τα εκχύλισματα Xad4-EtOH και EtOH του Streptomyces spinoverrucosus (CA-218259), καθώς και το υδραλκοολικό εκχύλισμα επεξεργασμένο με Xad4-EtOH του Streptomyces chartreusis (CA-126581) κατέδειξαν αξιόλογη αντιοξειδωτική δράση (31.36% ± 0.26 και 26,21% ¬± 0,22 ποσοστό δέσμευσης της ελεύθερης ρίζας DPPH στα 200 μg/ml αντίστοιχα, για τον CA-218259 και 43.69% ± 1.42 για τον CA-126581). Λόγω παρόμοιου ποσοστού αναστολής της ελεύθερης ρίζας DPPH μεταξύ των εκχυλισμάτων Xad4-EtOH και EtOH του CA-218259, πιο πλούσιου χημικού προφίλ του εκχυλίσματος EtOH, καθώς και λόγω μεγαλύτερης ανάκτησης βιομάζας στην απευθείας εκχύλιση με EtOH, επιλέχθηκε το εκχύλισμα EtOH για την βιοκατευθυνόμενη απομόνωση των δευτερογενών μεταβολιτών που περιέχει και στους οποίους οφείλεται η συγκεκριμένη δράση για τον Streptomyces spinoverrucosus, ενώ για τον Streptomyces chartreusis επιλέχθηκε το εκχύλισμα Xad4-EtOH. Παράλληλα, τα εκχύλισματα Xad4-EtOH του CA-126581 και EtOH του CA-218259 κατέδειξαν και αξιόλογη λευκαντική δράση (53.81% ± 0.48 και 30.59 ± 7.20 αναστολή του ενζύμου της τυροσινάσης στα 300 μg/ml, αντίστοιχα). Τέλος, κατά τον βιολογικό έλεγχο σε κυτταρικές σειρές των επιλεχθέντων εκχυλισμάτων των ακτινομυκήτων που αναφέρθηκαν, το αιθανολικό εκχύλισμα του Streptomyces spinoverrucosus εμφάνισε ενεργοποίηση της δραστηριότητας του 26S πρωτεασώματος, ενώ το εκχύλισμα Xad4-EtOH του Streptomyces chartreusis εμφάνισε αναστολή του. Η ανάλυση και κλασμάτωση των εκχυλισμάτων αυτών πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα κλασικές χρωματογραφικές μεθόδους (ημι-παρασκευαστική HPLC, παρασκευαστική TLC), καθώς και πιο καινοτόμες τεχνικές, όπως FCPC. Όλα τα παραγόμενα κλάσματα μελετήθηκαν ως προς την αντιοξειδωτική τους δράση, καθώς και για τη δράση τους στο πρωτεάσωμα και τα πιο δραστικα από αυτά επιλέχθηκαν για περαιτέρω κλασμάτωση είτε για ταυτοποίηση της δομής των μεταβολιτών που περιείχαν. Το σύνολο των φασματοσκοπικών δεδομένων (LC-HRMS και 1D & 2D NMR) καταγράφηκε για όλες τις απομονωμένες ενώσεις. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν η βιοκατευθυνόμενη απομόνωση και ταυτοποιήση των κάτωθι: • Πέντε μεταβολιτών του στελέχους CA-218259, οι οποίοι περιλαμβάνουν τις γνωστές ενώσεις (Ε)-ουροκανικό οξύ, Κυκλο-[Γλυκυλ-Προλίνη], Κυκλο-[Γλυκυλ-Αλανίνη], 4-μεθυλαμινοβενζοϊκό οξύ, καθώς και την L-τρυπτοφάνη, η οποία επιβεβαιώθηκε ότι αποτελεί συστατικό του θρεπτικού υλικού. Το (Ε)-ουροκανικό οξύ αποδείχθηκε ότι στη βιοδοκιμή σε κυτταρικές σειρές ενεργοποιεί τη δράση του 26S πρωτεασώματος. • Εννέα μεταβολιτών του στελέχους CA-126581, οι οποίοι περιλαμβάνουν τις γνωστές ενώσεις νοκαρδαμίνη, δεφεροξαμίνη, φουταλοσίνη, δεοξυνοκαρδαμίνη, θυμιδίνη, 2’-δεοξυουριδίνη, 2’-δεοξυαδενοσίνη, 2’-δεοξυγουανοσίνη και 2’-δεοξυϊνοσίνη. Για το συγκεκριμένο στέλεχος, πραγματοποιήθηκε πρώτα μια κλασμάτωση με FCPC μικρής κλίμακας (στήλη όγκου: 50mL) και 6 αντιπροσωπευτικά κλάσματα στάλθηκαν για βιοδοκιμές σε κυτταρικές σειρές, καταδεικνύοντας ένα δραστικό κλάσμα εξ’αυτών. Κατόπιν πραγματοποιήθηκε μια κλασμάτωση σε μεγαλύτερη κλίμακα με FCPC (στήλη όγκου: 1000mL), από την οποία και απομονώθηκαν οι μεταβολίτες που αναφέρθηκαν. Με σύγκριση των φασμάτων HRMS σε θετικό και αρνητικό ηλεκτροψεκασμό ανάμεσα στο δραστικό κλάσμα της FCPC μικρής κλίμακας και των απομονωμένων μεταβολιτών, εικάζεται ότι ο μεταβολίτης στον οποίο οφείλεται η αναστολή του 26S πρωτεασώματος είναι η δεοξυνοκαρδαμίνη. Αναμένεται ότι ακολουθώντας τα καλύτερα πρωτόκολλα εκχύλισης για το κάθε επιλεγμένο στέλεχος και παρόμοιες μεθόδους κλασμάτωσης, θα γίνει εφικτή η ανακάλυψη περισσότερων ικανών υποψηφίων που θα αξιοποιηθούν σε βιομηχανικό επίπεδο. Η συγκεκριμένη μελέτη αποτελεί μία δυνατή απόδειξη ότι η παγκόσμια μικροβιακή ποικιλότητα και οι μεταβολίτες που παράγει μπορούν να έχουν επιτυχημένες εφαρμογές στην παγκόσμια βιομηχανία καλλυντικών.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Κατσίνας Νικόλαος
- Katsinas Nikolaos
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:1519121