National and Kapodistrian University of Athens
Ζητήματα από την απόσβεση της επικαρπίας
Abstract
dc:descriptionΗ επικαρπία αποτελεί το πληρέστερο εμπράγματο δικαίωμα μετά την πλήρη κυριότητα και έχει ως περιεχόμενο τη χρήση και κάρπωση του πράγματος πάνω στο οποίο συστήνεται. Ως θεσμός, ιστορικά λειτούργησε έως και σήμερα για την πρόωρη ρύθμιση των περιουσιακών σχέσεων μεταξύ συγγενικών προσώπων, των οποίων οι κληρονομικές σχέσεις ρυθμίζονται από το ελληνικό αστικό δίκαιο. Μάλιστα, μέσα από ένα πλέγμα διατάξεων εξυφαίνονται οι σχέσεις και η έκταση αυτών μεταξύ ψιλού κυρίου και επικαρπωτή έως της λήξη της επικαρπίας. Κατά συνέπεια, όταν η επικαρπία αποσβήνεται ο ψιλός κύριος που καθίσταται πλήρης, αυτοδίκαια έχει πια το δικαίωμα να απολαύσει όλες τις χρησιμότητες και ωφέλειες του πράγματος. Δυνατόν επίσης την επικαρπία να κατέχει ως δικαίωμα και νομικό πρόσωπο, κάτι που δεν απαντάται συχνά στην ελληνική έννομη τάξη και προσιδιάζει περισσότερο σε αγγλοσαξωνικού δικαίου ρυθμίσεις όπως τo trust. Ωστόσο, στην περίπτωση των νομικών προσώπων είναι μάλλον ανεπιτυχής η ρύθμιση για το πότε ακριβώς αποσβήνεται η υπέρ αυτού επικαρπία και σε συνδυασμό με την απουσία πρόβλεψης ανώτατης χρονικής διάρκειας της επικαρπίας νομικών προσώπων δημιουργείται πρόβλημα ως προς την οριοθέτηση και με ποια κριτήρια ενός σαφούς χρονικού σημείου λήξης της επικαρπίας. Μάλιστα η σοβούσα οικονομική κρίση στην ελληνική επικράτεια είχε ως αποτέλεσμα με την αύξηση των κατασχέσεων και πλειστηριασμών και τη σώρευση στα χαρτοφυλάκια των Τραπεζικών Ιδρυμάτων αλλά και άλλων πιστωτών πληθώρας δικαιωμάτων επικαρπίας που ικανοποιούσαν εν μέρει την οφειλή του επικαρπωτή είτε λόγω εμπράγματης εξασφάλισης είτε και όχι. Διερευνάται λοιπόν τι αντίκτυπο έχει η απόκτηση και τα περιθώρια άσκησης του δικαιώματος της επικαρπίας από ανώνυμη εταιρεία και δη Τραπεζικού Ιδρύματος, το οποίο κατεξοχήν δεν έχει ως αντικείμενο εργασιών τις κτηματικές υπηρεσίες. Και πέραν της αντίφασης αυτής, δηλαδή νομικό πρόσωπο να έχει ένα προσωποπαγές δικαίωμα, μία πραγματική κατάσταση της ελληνικής έννομης τάξης έθεσε ακόμη δυσκολότερα να επιλυθούν ερωτήματα. Πραγματικότητα αποτελεί το σύνηθες ιδιοκτησιακό σχήμα της ελληνικής οικογένειας: επί ακινήτου ιδιοκτησίας ο γονέας να παρακρατεί την επικαρπία ώστε να δύναται να κατοικεί στο ακίνητο έως το πέρας της ζωής του και το τέκνο να λαμβάνει λόγω γονικής παροχής τη ψιλή κυριότητα, συνοικώντας στο ίδιο ακίνητο. Στην περίπτωση αυτή, που αποτελεί την πλειονότητα των στην ελληνική έννομη τάξη ήδη συσταθεισών επικαρπιών, ο προσωποπαγής χαρακτήρας αναφαίνεται εντονότατος, στο μέγιστο βαθμό. Εκτός λοιπόν των ερωτημάτων σχετικά με την κατάσχεση και πλειστηριασμό των επικαρπιών, τίθεται και το ερώτημα κατά πόσο και με ποιο τρόπο το δικαίωμα επικαρπίας μπορεί να μεταβιβάζεται κατά τη συγχώνευση νομικών προσώπων. Γιατί, η εν μέρει κατάρρευση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος και η ανάγκη για τη λειτουργία της όλης κρατικής οικονομίας και εξυγίανση συνολικά του τραπεζικού συστήματος οδήγησαν κατά κόρον στα έτη 2011 έως 2013 σε αθρόες συγχωνεύσεις τα Τραπεζικά Ιδρύματα της χώρας. Σε αυτό ακριβώς το σημείο ωστόσο, μάλλον δεν ανέκυψε το ζήτημα τι θα απογίνουν τα δικαιώματα επικαρπίας. Τα Τραπεζικά Ιδρύματα σε μεταγενέστερο χρόνο έφθασαν στο σημείο να ζητούν «τα κλειδιά» των ακινήτων και να κινητοποιούνται προς εκκαθάριση του μάλλον επαχθούς αυτού χαρτοφυλακίου, αντιλαμβανόμενες ότι η χρήση σε αυτές τις περιπτώσεις μόνο σε μίσθωση συγκεκριμενοποιείται. Λόγω της μαζικότητας όμως των δικαιωμάτων που αφορούσε, αλλά και λόγω του γεγονότος ότι το θέμα της επικαρπίας σε περίπτωση συγχώνευσης προσώπων είχε αντιμετωπιστεί τουλάχιστον στη θεωρία παλαιότερα με αντικρουόμενες θέσεις, η νομική σκέψη ήλθε αντιμέτωπη με την επίλυση ενός ζητήματος που αναδείχθηκε μέσα από την κρίση. Η οικονομική κρίση λοιπόν, έφερε εκτός από τους καταχρεωμένους-φυσικά πρόσωπα οφειλέτες και τους μεγάλους πυλώνες της οικονομίας, τα Τραπεζικά Ιδρύματα σε χρεοκοπία. Η λύση που προκρίνεται στην εδώ υποστηριζόμενη θέση είναι υπέρ της απόσβεσης της επικαρπίας των ανωνύμων εταιρειών και των τραπεζικών ιδρυμάτων όταν πρόκειται για κατασχεμένες επικαρπίες, ενώ όταν η επικαρπία είχε συσταθεί ευθύς εξαρχής υπέρ του τέως συγχωνευόμενου νομικού προσώπου να διατηρείται, εφόσον δε μεταβάλλεται ουσιωδώς ο προσωποπαγής χαρακτήρας του δικαιώματος. Επιπλέον, αδρομερώς εξετάζονται η επίδραση καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος σε σχέση με μίσθωση που εξακολουθεί να βαρύνει τον επικαρπωτή. Τέλος, προτείνεται και η λύση της απόσβεσης της επικαρπίας στο πλαίσιο των πρώτων εγγραφών στο Ελληνικό Κτηματολόγιο για την αποφυγή σώρευσης κατά το πρότυπο των τραπεζικών ιδρυμάτων από το Ελληνικό Δημόσιο. Εφόσον το δικαίωμα επικαρπίας δε δηλωθεί αναρτάται ως αγνώστου ιδιοκτήτη και σε βάθος χρόνου υφίσταται υπέρ του ελληνικού Δημοσίου, γεγονός που θα επιφέρει στο μέλλον ατέρμονες δίκες έναντι του Δημοσίου από τους ψιλούς κυρίους.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Τζήγκα Παναγιώτα
- Tzigka Panagiota
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2863931