Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Εκδοχές του χρόνου στον ελληνικό προνεωτερικό κόσμο (17ος - αρχές 19ου αιώνα): εκκοσμίκευση, χρονική πειθαρχία, αναψυχή

Abstract

dc:description

Σκοπό της παρούσας εργασίας αποτελεί η εξέταση των αντιλήψεων του χρόνου στο πολιτισμικό περιβάλλον του ελληνορθόδοξου κόσμου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των ελληνικών εμπορικών παροικιών της κεντρικής Ευρώπης. Με αναλυτικά πεδία τον κόσμο της λόγιας παραγωγής και της οικονομίας αναπτύσσονται ζητήματα σχετικά με τους διαφορετικούς τρόπους κατανόησης και διαχείρισης του χρόνου από τις διάφορες κοινωνικές ομάδες του ελληνικού προνεωτερικού κόσμου. Επιπλέον, αναζητούνται οι μετατοπίσεις που συμβαίνουν στους τρόπους αυτούς ανάμεσα στον 17ο και τις αρχές του 19ου αιώνα, αλλά και οι διαδικασίες δόμησης των αντιλήψεων του χρόνου στο πλαίσιο που συνθέτουν κατά τον 18ο αιώνα η ανάπτυξη του κινήματος του νεοελληνικού Διαφωτισμού και η ανάδυση των ορθόδοξων αστών εμπόρων στον οθωμανικό χώρο. Οι αλλαγές που παρατηρούνται στον κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό πεδίο του ελληνικού προνεωτερικού κόσμου διαμορφώνουν νέες νοοτροπίες όσον αφορά την κοσμική και τη θρησκευτική σύλληψη του χρόνου, τον χρόνο εργασίας και τον ελεύθερο χρόνο, αλλά και τους χρόνους της οικονομίας. Στην έως τώρα ιστοριογραφία έχει δοθεί έμφαση στη μελέτη των πρακτικών μέτρησης του χρόνου και της χρήσης του ρολογιού για την ανάδειξη των παραπάνω νοοτροπιών. Η παρούσα εργασία διαφοροποιείται από την πλειοψηφία των προηγούμενων, καθώς δίνει έμφαση σε θεωρητικά κείμενα, σε οικονομικές και πολιτισμικές πρακτικές για να φωτίσει τα παραπάνω θέματα. Ειδικότερα, στο πρώτο κεφάλαιο μελετάται η θρησκευτική και η κοσμική αντίληψη του χρόνου όπως αναφαίνονται σε δύο εγχειρίδια ηθικού περιεχομένου που εκδίδονται την περίοδο άνθισης του νεοελληνικού Διαφωτισμού. Το πρώτο είναι γραμμένο από τον Νικόδημο Αγιορείτη, μοναχό του Αγίου Όρους, και το δεύτερο από τον Δημήτριο Δάρβαρη, λόγιο και γόνο εμπορικής οικογένειας, o οποίος διαβιούσε στη Βιέννη. Στα κείμενα τους αναδεικνύονται ιδεολογίες και νοοτροπίες σχετικά με την αξία της εργασίας και των δραστηριοτήτων αναψυχής. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναλύεται η λειτουργία των εφημερίδων ως εργαλείων εκκοσμίκευσης της αντίληψης του χρόνου, μέσα από την κατασκευή του παρόντος. Ως παράδειγμα χρησιμοποιείται η πρώτη ελληνική εφημερίδα που εκδιδόταν στη Βιέννη την περίοδο 1791-1797. Στο τρίτο κεφάλαιο εξετάζονται οι πειθαρχίες του χρόνου στο πεδίο της εργασίας και της αναψυχής. Το πλαίσιο επιβολής των συγκεκριμένων πειθαρχιών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία καθοριζόταν από τη λειτουργία των συντεχνιών. Στο τελευταίο κεφάλαιο εξετάζονται οι χρόνοι των εμπορικών πρακτικών, των διαθηκών και των συμβολαίων που καθόριζαν την εκμετάλλευση της γης στο νησιωτικό περιβάλλον του Αιγαίου. Οι εκκλησιαστικοί και οι αγροτικοί χρόνοι του 17ου αιώνα μεταβάλλονται κατά τον 18ο, εκκοσμικεύονται και προσαρμόζονται στις νέες προτεραιότητες των αναδυόμενων εμπόρων. Εν κατακλείδι, η παρούσα εργασία, μέσα από την κωδικοποίηση των παραπάνω εκδοχών του χρόνου στο πλαίσιο του ελληνικού προνεωτερικού κόσμου, στοχεύει να συνεισφέρει στη διεθνή ιστοριογραφία των αντιλήψεων του χρόνου και των διαδικασιών που αυτές δομούνται με ένα διαφορετικό παράδειγμα από αυτό των κοινωνιών της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης, για το οποίο έχει ήδη αναπτυχθεί μια πλούσια παραγωγή.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Χαραμόπουλος Λεωνίδας
  • Charamopoulos Leonidas

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2882307

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Χαραμόπουλος Λεωνίδας; Charamopoulos Leonidas. Εκδοχές του χρόνου στον ελληνικό προνεωτερικό κόσμο (17ος - αρχές 19ου αιώνα): εκκοσμίκευση, χρονική πειθαρχία, αναψυχή. 2019. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2882307