Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Φυσικές καταστροφές και ανάπτυξη λοιμωδών νοσημάτων σε Ευρώπη, Ασία, και Αμερική. Ο σχεδιασμός και η προετοιμασία για την πρόληψη της μεταδοτικής νόσου πριν και μετά από μια καταστροφή

Abstract

dc:description

Εισαγωγή. Ανά τους αιώνες η ανθρωπότητα καλείται να αντιμετωπίσει µια σειρά φυσικών καταστροφών, τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Ο αριθμός αυτών των καταστροφών αυξάνεται με υψηλό ρυθμό ειδικά τα τελευταία χρόνια. Οι καταστροφές εμπίπτουν γενικά σε δύο μεγάλες γενικές κατηγορίες, ανάλογα με τις αιτίες που τις προκαλούν: φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές, ενώ συχνά οδηγούν σε συμβάντα με τεράστιες επιπτώσεις στην υγεία. Στις φυσικές καταστροφές περιλαμβάνονται: οι υδρομετεωρολογικές (εσωτερικά κύματα (τσουνάμι), ακραίες θερμοκρασίες, σοβαρές καιρικές συνθήκες, πλημμύρες, χιονοθύελλες, τυφώνες), γεωφυσικές (σεισμοί, κατολισθήσεις, ηφαιστειακές εκρήξεις) και κλιματολογικές (δασικές πυρκαγιές, ξηρασίες). Κατά την τελευταία εικοσαετία (1998-2017) ο αριθμός των περισσότερων φυσικών καταστροφών σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, και οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 91% όλων των καταγεγραμμένων συμβάντων (7.255 στο σύνολό τους). Πάνω από 2,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία. Ο πιο επικίνδυνος τύπος καταστροφής είναι οι υδρομετεωρολογικές και πιο ειδικά οι πλημμύρες. Επιπρόσθετα, σύμφωνα με το Κέντρο Έρευνας και Επιδημιολογίας Καταστροφών (CRED) τα τελευταία 25 χρόνια, υπάρχει και μια σημαντική αύξηση όσων αφορά τους σεισμούς. Η ανθρώπινη αδυναμία μπροστά στις φυσικές καταστροφές, που επιδεινώνεται από την έλλειψη προγραμματισμού ή την έλλειψη κατάλληλου συστήματος διαχείρισης έκτακτων αναγκών, οδηγεί σε οικονομικές, δομικές ακόμα και ανθρώπινες απώλειες. Η αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών απαιτεί διεπιστημονική προσέγγιση και συνεργασία πολλών ειδικοτήτων. Οι επαγγελματίες υγείας έρχονται αντιμέτωποι συχνά με εξαιρετικά συμβάντα και είναι υποχρεωμένοι να ανταποκριθούν κάτω από δύσκολες συνθήκες και με περιορισμένους πόρους, έτσι ώστε να αντιμετωπίσουν ένα μεγάλο αριθμό θυμάτων σε σύντομο χρονικό διάστημα. Σκοπός. Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να περιγράψει τις κυριότερες φυσικές καταστροφές και των συνεπειών τους που έπληξαν την ανθρωπότητα τα τελευταία είκοσι χρόνια καθώς και την ανάπτυξη λοιμωδών νοσημάτων στην Ευρώπη, την Ασία και την Αμερική. Επιπρόσθετα, εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο ο σχεδιασμός και η προετοιμασία μπορεί να αποτελέσουν κρίσιμους παράγοντες για την πρόληψη των ασθενειών πριν και μετά την καταστροφή. Τέλος, θα γίνει κατανοητή η σοβαρότητα των φυσικών καταστροφών παγκοσμίως καθώς και η ανάγκη συλλογικής δράσης για το συγκεκριμένο πρόβλημα που οι χώρες καλούνται συνεχώς να αντιμετωπίσουν σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή. Μερικές από τις πιο σημαντικές φυσικές καταστροφές που συνέβησαν την τελευταία εικοσαετία είναι οι εξής: 1. Το τσουνάμι της 26ης Δεκεμβρίου 2004 στον Ινδικό ωκεανό ήταν μια από τις χειρότερες φυσικές καταστροφές της σύγχρονης ιστορίας. Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα υγείας που κρίθηκαν να αντιμετωπίσουν οι πληγείσες περιοχές ήταν ο τέτανος, οι λοιμώξεις, καθώς και οι αυξημένες περιπτώσεις διαρροϊκής νόσου μετά το παλιρροιακό κύμα. Τέλος, δεν αναφέρθηκε επιδημία ιλαράς σε περιοχές που επλήγησαν από τσουνάμι, και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι υπήρξε αμέσως εφαρμογή εκστρατειών εμβολιασμού στους πληγέντες. 2. Ο τυφώνας Κατρίνα το 2005 ήταν ο 6ος πιο ισχυρός και ο 5ος πιο θανατηφόρος τυφώνας στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών. Εκτιμάται ότι περίπου 240.000 άνθρωποι επηρεάστηκαν σοβαρά κυρίως στη Λουϊζιάνα, την Αλαμπάμα, τη Φλόριντα και το Μισισιπή. Πολλοί μετά την καταστροφή ανέφεραν συμπτώματα οξείας γαστρεντερίτιδας. Επιπλέον, οι εργαζόμενοι στην υγεία και οι εθελοντές που είχαν άμεση επαφή με ασθενείς ανέφεραν συμπτώματα γαστρεντερίτιδας. Για τον προσδιορισμό του αιτιολογικού παράγοντα συλλέχθηκαν δείγματα κοπράνων και στάλθηκαν για ανάλυση αποκαλύπτοντας ότι ο νοροϊός ήταν που επηρέασε τους περισσότερους κατοίκους. Ως αποτέλεσμα, οι υγειονομικές αρχές εφάρμοσαν εκτεταμένα μέτρα ελέγχου της λοίμωξης, στην αρχή της επιδημίας και όλοι ειδοποιήθηκαν για την αυξημένη ανάγκη πλυσίματος χεριών. 3. Ο ισχυρός σεισμός που έπληξε την Αϊτή τον Ιανουάριο του 2010, προκαλώντας το θάνατο χιλιάδων ανθρώπων και τεράστιες υλικές καταστροφές. Ο επίσημος απολογισμός των νεκρών ήταν τουλάχιστον 230.000 άνθρωποι. Δέκα μήνες μετά τον σεισμό, ξεκίνησε επιδημία χολέρας. Σύμφωνα με το Υπουργείο Δημόσιας Υγείας και Πληθυσμού της Αϊτής αυτή η επιδημία καταγράφεται ως η χειρότερη στην πρόσφατη ιστορία με πάνω από 665.000 περιστατικά και 8.183 θανάτους. Η ταχεία ανταπόκριση από το CDC καθώς και το Υπουργείο Δημόσιας Υγείας και Πληθυσμού της Αϊτής απέτρεψαν χιλιάδες θανάτους από χολέρα. Ωστόσο, νέα κρούσματα χολέρας συνεχίζουν να εμφανίζονται σε όλη την Αϊτή για αυτό και υπήρξε η ανάγκη δημιουργίας ενός εθνικού συστήματος παρακολούθησης των κρουσμάτων της νόσου. Περισσότεροι από 500 εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας σε όλη τη χώρα έχουν εκπαιδευτεί και ο αριθμός αυτός διογκώθηκε σε περισσότερους από 10.000 λίγους μήνες μετά την καταστροφή. Ως αποτέλεσμα, προκειμένου να μειωθεί η πιθανότητα εξάπλωσης της χολέρας, η κυβέρνηση της Αϊτής πρέπει να εφαρμόσει κρίσιμα μέτρα όπως η βελτίωση του δικτύου ύδρευσης και αποχέτευσης. 4. Στις 11 Μαρτίου 2011, οι ανατολικές ακτές της Ιαπωνίας χτυπήθηκαν από τον πιο ισχυρό σεισμό στην ιστορία της χώρας: έναν υποθαλάσσιο σεισμό εξαιρετικής έντασης. Πάνω από 18.000 θάνατοι σημειώθηκαν, ενώ υπάρχουν πολλοί αγνοούμενοι. Ο σεισμός αυτός είχε σαν αποτέλεσμα επιδημίας γρίπης στην ευρύτερη περιοχή. Σε πολλές περιοχές έχει υποστεί ζημιά το σύστημα ύδρευσης και αποχέτευσης. Η σημασία της επιτήρησης της γρίπης και των πρώιμων θεραπειών πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα στα κέντρα εκκένωσης προκειμένου να εφαρμοστούν προληπτικά μέτρα ελέγχου. Η κυβέρνηση της χώρας σε συνεργασία με τη νομαρχιακή κυβέρνηση του Miyagi προσπάθησε να θεσπίσει μέτρα ατομικής υγιεινής για τα κέντρα εκκένωσης δύο εβδομάδες μετά την καταστροφή. 5. Μία από τις πιο καταστροφικές δασικές πυρκαγιές σημειώθηκαν ποτέ στη Βραζιλία στο δάσος του Αμαζόνιου το 2019. Έχει αναφερθεί μια τεράστια αύξηση σε ασθενείς σχετιζόμενες με φορείς κουνουπιών όπως ο ιός του Δυτικού Νείλου, ελονοσία, τυφοειδής πυρετός και κίτρινος πυρετός. Ο μηχανισμός της εμφάνισης ασθενειών είναι πολύ περίπλοκος και δυναμικός, διαφέρει από πολλές παραμέτρους που σχετίζονται με το κλίμα και τον άνθρωπο. Είναι ζωτικής σημασίας να κατανοήσουμε πώς οι πυρκαγιές στο Αμαζόνιο θα μπορούσαν να επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό τα ζώα, τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Υλικά και Μέθοδοι. Πραγματοποιήθηκε μια συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, με βάση τη μέθοδο Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Metanalyses (PRISMA) και ακολουθήθηκε μια συγκεκριμένη διαδικασία. Χρησιμοποιήθηκαν άρθρα, τα οποία εκδόθηκαν από το 2000 έως και το 2020, ενώ η αναζήτηση της βιβλιογραφίας έγινε με βάση συγκεκριμένες «λέξεις-κλειδιά» οι οποίες είναι οι εξής: Φυσικές καταστροφές, Λοιμώδη νοσήματα, Μεταδοτικές ασθένειες, Επιδημίες, Σχέδιο ετοιμότητας, Μέτρα ελέγχου. Σε επόμενο στάδιο έγινε ανάγνωση του πλήρους κειμένου από τα επιλεγμένα άρθρα. Στην τελική επεξεργασία των δεδομένων, αποκλείστηκαν άρθρα, τα οποία δεν περιέγραφαν λεπτομερώς τη μεθοδολογία. Από τα παραπάνω άρθρα επιλέχθηκαν μελέτες που αφορούσαν συγκεκριμένες καταστροφές όπως το τσουνάμι της 26ης Δεκεμβρίου 2004 στον Ινδικό ωκεανό, ο τυφώνας Κατρίνα το 2005, ο ισχυρός σεισμός που έπληξε την Αϊτή τον Ιανουάριο του 2010, ο ισχυρός σεισμός που έπληξε τις ανατολικές ακτές της Ιαπωνίας το 2011 καθώς και οι δασικές πυρκαγιές που σημειώθηκαν στη Βραζιλία στο δάσος του Αμαζόνιου το 2019. Τέλος, αξίζει να υπογραμμιστεί ότι οι φυσικές καταστροφές που συμπεριλήφθηκαν στην συγκεκριμένη συστηματική ανασκόπηση αξιολογήθηκαν σύμφωνα με ορισμένες παραμέτρους που παρουσιάζονται λεπτομερώς στο κεφάλαιο 3. Τέτοιες παράμετροι είναι οι εξής: 1. ο αριθμός των νεκρών και των αγνοούμενων, 2. ο αριθμός των ατόμων που επλήγησαν και χρειάζονται άμεση βοήθεια για βασικές ανάγκες (τρόφιμα, ασφαλές νερό, αποχέτευση, καταφύγιο, υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης), 3. το σύστημα επιτήρησης και ελέγχου ασθενειών, 4. το είδος του ελέγχου των μεταδοτικών ασθενειών (εμβολιασμός, περιβαλλοντικές δράσεις, εκπαίδευση σε θέματα για την υγεία, έλεγχος ασθενειών που μεταδίδονται με φορείς) 5. το σχέδιο ετοιμότητας. Αποτελέσματα. Είναι αναμφισβήτητο το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών, οι φυσικές καταστροφές έχουν σκοτώσει εκατομμύρια ανθρώπους και έχουν επηρεάσει τη ζωή σε πάνω από ένα δισεκατομμύριο. Οι αναπτυσσόμενες χώρες επηρεάζονται δυσανάλογα λόγω του γεγονότος ότι ενδέχεται να έχουν έλλειψη πόρων σε συνδυασμό με τις αδυναμίες που εμφανίζουν τα συστήματα ετοιμότητας της κάθε χώρας. Οι φυσικές καταστροφές και η εμφάνιση λοιμωδών νοσημάτων αντιπροσωπεύουν παγκόσμιες προκλήσεις για την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας. Είναι σημαντικό τόσο για το κοινό όσο και για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής καθώς και τους επαγγελματίες υγείας να κατανοήσουν ότι τα κρούσματα των λοιμωδών νοσημάτων προκύπτουν δευτερευόντως από την επιδείνωση των παραγόντων κινδύνου της νόσου. Ορισμένες ενέργειες που πρέπει να αποτελούν προτεραιότητα σε κάθε καταστροφή αναφέρονται παρακάτω: 1. Πρόληψη και ταχεία εφαρμογή μέτρων περιορισμού της νόσου, 2. Συστήματα επιτήρησης για ταχεία ανίχνευση κρουσμάτων της επιδημίας, 3. Πρωτόκολλα διαχείρισης που πρέπει να παρέχονται σύμφωνα με τις εθνικές και διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες. Συμπεράσματα. Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, σε μια φυσική καταστροφή ολόκληρο το σύστημα μιας χώρας δοκιμάζεται και καλείται να αντιμετωπίσει καταστάσεις που δεν είναι και τόσο διαχειρίσιμες. Υπάρχει δυστυχώς πάντα και η πιθανότητα εμφάνισης επιδημιών αν δεν αντιμετωπιστεί γρήγορα και σωστά η κρίση και αν δεν υπάρξει σωστή καταγραφή και επιτήρηση των ασθενειών που προκύπτουν. Ωστόσο, απαιτείται εγρήγορση και γρήγορη ανταπόκριση για την άμεση αντιμετώπιση του συμβάντος και επομένως τη διάσωση ανθρώπινων ζωών. Το σημαντικότερο μέτρο για τον περιορισμό αυτών των επιπτώσεων είναι η πρόληψη, ο σωστός σχεδιασμός και λήψη μέτρων έτσι ώστε να είναι έτοιμη η πολιτεία να αντιμετωπίσει αυτές τις καταστροφές, λαμβάνοντας πάντα υπόψη τις ιδιαιτερότητες της κάθε περιοχής. Όλοι όσοι ασχολούνται με τη διαχείριση ενός καταστροφικού συμβάντος πρέπει να είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι ιδιαίτερα το υγειονομικό προσωπικό και η εκπαίδευση αυτή να είναι συνεχής και να επικαιροποείται με βάση τις ανάγκες της κάθε περιοχής. Ακόμα και οι πολίτες πρέπει να ενημερώνονται και να ευαισθητοποιούνται για τη σωστή και πρόληψη και αντιμετώπιση αυτών των κρίσεων.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Γκούμας Γεώργιος
  • Gkoumas Georgios

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
English

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2924559

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Γκούμας Γεώργιος; Gkoumas Georgios. Φυσικές καταστροφές και ανάπτυξη λοιμωδών νοσημάτων σε Ευρώπη, Ασία, και Αμερική. Ο σχεδιασμός και η προετοιμασία για την πρόληψη της μεταδοτικής νόσου πριν και μετά από μια καταστροφή. 2020. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2924559