National and Kapodistrian University of Athens
Η διάκριση της διά παραλείψεως αυτουργίας από την διά παραλείψεως συμμετοχή
Abstract
dc:descriptionΗ μελέτη του προβλήματος της διακρίσεως της δια παραλείψεως αυτουργίας από την δια παραλείψεως συμμετοχή διεξέρχεται δύο ομάδες προταθεισών λύσεων, αυτές που δίδουν αφενός οι μη διακρίνουσες και αφετέρου αυτές που εισφέρουν οι διακρίνουσες θεωρίες. Η μάλλον κρατούσα άποψη στην ελληνική επιστήμη έχει συνταχθεί (ήδη από τον 20ο αιώνα) με την μη διακρίνουσα θεωρία της συνέργειας. Την θεωρία αυτήν ακολουθεί έκτοτε πιστά μέχρι σήμερα και η ελληνική νομολογία. Άλλες, ωστόσο, λύσεις, είτε διακρίνουσες, είτε σχετικοποιημένες μη διακρίνουσες υπέρ της γενικής αυτουργίας, έχουν αρχίσει να κερδίζουν έδαφος στις σύγχρονες θεωρητικές επαναπροσεγγίσεις του θέματος. Στην γερμανική επιστήμη επικρατεί, αν και όχι απολύτως, η θεωρία της δυνητικής κυριαρχίας επί της πράξεως. Οι εκδοχές της δεν είναι πάντοτε διακρίνουσες: είτε καταλήγουν στα αυτά αποτελέσματα με την θεωρία της συνέργειας, είτε αποτελούν μια απλοποιημένη διατύπωση των λειτουργικών θεωριών. Και εκεί πάντως υπάρχουν σύγχρονα ανοίγματα προς την περί αυτουργίας θεωρία κυρίως υπό την εκδοχή της που σχετικοποιεί το πρωτείο της αυτουργίας μέσω του σχήματος “κανόνας‒εξαίρεση”. Αντιθέτως, στην γερμανική νομολογία εξακολουθεί να ισχύει η υποκειμενική θεωρία, η οποία εμπλουτιζόμενη συν τω χρόνω με κανονιστικά στοιχεία, προσεγγίζει βραδέως την θεωρία της κυριαρχίας πάνω στην πράξη. Τα πορίσματα, ωστόσο, της γερμανικής νομολογίας συχνά επικρίνονται από την επιστήμη για την αυθαιρεσία των δοθεισών λύσεων και την ανασφάλεια δικαίου που προκαλεί η χρήση των υποκειμενικών κριτηρίων από αυτήν. Με την εργασία επιχειρείται η επισκόπηση όλων των έως τώρα υποστηριχθεισών θέσεων στο μέτρο του δυνατού. Η κριτική σκοπιά που υιοθετείται βασίζεται μεταξύ άλλων σε τρεις κυρίως παραμέτρους: α) την υποχρεωτική μείωση της ποινής επί (απλής) συνέργειας κατ’ άρ. 47 εδ. α΄ ΠΚ· β) το μη αξιόποινο της απόπειρας συνέργειας και γ) την αρχή της παρακολουθηματικότητας της συμμετοχικής έναντι της κυρίας πράξεως. Οι παράμετροι αυτές αποδίδουν και την πρακτική σημασία του θέματος. Ανήκουν δε στον ευρύτερο προβληματισμό περί την δυνατότητα εφαρμογής στην παράλειψη των περί συμμετοχής διατάξεων που περιγράφουν ελαφρύτερες μορφές συμβολής στο έγκλημα. Ο αποκλεισμός τους, άλλωστε, ‒και ως προς το στοιχείο αυτό είναι που αποτυγχάνουν οι απολύτως μη διακρίνουσες θεωρίες‒ θα έθετε το ζήτημα της αναλογικής in bonam partem εφαρμογής τους. Σύμφωνα με την εργασία, η θεωρία με τις λιγότερες ατέλειες είναι εκείνη που ακολουθεί το σχήμα “κανόνας‒εξαίρεση”. Αυτό το σχήμα υιοθετεί και η θέση της μελέτης. Ωστόσο, η ανάπτυξη του σχήματος αυτού στο πλαίσιο της διδασκαλίας περί εγκλήματος καθήκοντος δεν επιτρέπει την στεγανοποίησή του από το θεωρητικό του περιβάλλον. Η διδασκαλία περί εγκλήματος καθήκοντος έχει συχνά επικριθεί: α) ως προς την αδυναμία των ομωνύμων εγκλημάτων να διακριθούν από τα ιδιαίτερα εγκλήματα· β) ως προς την έκλειψη του θεμελίου της, όταν η ίδια αποφαίνεται για το πεδίο εφαρμογής της αποθετικής συνέργειας, συνεκτιμώντας στοιχεία ξένου ενεργητικού αδίκου και γ) ως προς την ισοπέδωση των περί συμμετοχής διατάξεων στις περιπτώσεις συρροής ενεργητικού συμμετοχικού αδίκου και παραλείψεων (όπως συμβαίνει λ.χ. με την προηγούμενη επικίνδυνη ενέργεια που συνίσταται σε συνέργεια, εκ της οποίας απορρέει ιδιαίτερη νομική υποχρέωση αποτροπής του περαιτέρω αποτελέσματος). Τέλος, η εν λόγω διδασκαλία χάνει την όποια πρακτική σημασία της στην ελληνική έννομη τάξη, αφού το πρόβλημα του εξωτικού αυτουργού και εσωτικού συμμετόχου επιλύεται μέσω της ευθείας εφαρμογής του άρ. 49 παρ. 1 εδ. β΄ ΠΚ. Με το πρόβλημα της επαναθεμελίωσης του κανόνα της αυτουργίας στην μη γνήσια παράλειψη ασχολείται η πρόταση της εργασίας. Το κατ’ αρχήν αυτουργικό άδικο της παράλειψης ανευρίσκεται στην συστηματική τοποθέτησή της εντός της δογματικής περί παρεμποδίσεως σωστικής αιτιώδους διαδρομής. Το θεμέλιο τούτο δεν αποκλείει την εφαρμογή των περί συμμετοχής διατάξεων. Απεναντίας, αναγνωρίζει την συστηματική αναγκαιότητα εφαρμογής τους υπό το πρίσμα της διακρίσεως προπαρασκευαστικών πράξεων και εν αποπείρα εγκλήματος: η φαινομένη “παράλειψη” που προκαλείται με την παρεμπόδιση σωστικής αιτιώδους διαδρομής επηρεάζει και την αρχή εκτέλεσης του «φαινομενικού εγκλήματος παραλείψεως» που τρόπον τινά «χρεώνεται» ο παρεμποδίζων. Συνεπώς, η εδώ παρατηρούμενη ευθυγράμμιση της αρχής εκτελέσεως μπορεί να μεταφερθεί ως πρόσφορο κριτήριο διακρίσεως της ποινικής ευθύνης από συγκλίνουσες ενέργειες και παραλείψεις ή μόνον παραλείψεις. Το πρόβλημα λοιπόν εντοπίζεται στο αν όλες οι πλείονες συμβολές διαπερνούν ή όχι το ίδιο (νομικά) κατώφλι. Μετά ταύτα, η κάμψη του κανόνα της αυτουργίας προτείνεται να οριοθετηθεί ως εξής: α) αν η αποθετική συμβολή πραγματωθεί κατά το προπαρασκευαστικό στάδιο της συγκλίνουσας ενέργειας ή παράλειψης, τότε είναι πάντοτε βοηθητική, συνιστάμενη σε απλή συνέργεια, β) εάν όμως αυτή διατρέχει το στάδιο της εκτελέσεως, τότε είναι κατ’ αρχήν αυτουργική, δηλ. είτε παραυτουργική είτε συναυτουργική, γ) αν, όμως, η συγκλίνουσα πράξη, ενέργεια ή παράλειψη, πραγματώνει έγκλημα ειδικής διαμόρφωσης, δηλ. i) έγκλημα υπερχειλούς υποκειμενικής υποστάσεως, ii) έγκλημα με ειδική περιγραφή της συμπεριφοράς στην νομοτυπική του υπόσταση, iii) ιδιόχειρο ή σωματοπαγές έγκλημα ή iv) έγκλημα απλής συμπεριφοράς (τυπικό), τότε η παράλειψη που διατρέχει το στάδιο της εκτελέσεως θα πρέπει να χαρακτηριστεί ως βοηθητική. Αυτή μπορεί όμως να αναβαθμιστεί και σε διακεκριμένη συνέργεια κατά το άρ. 47 εδ. β΄ ΠΚ. Τέλος, η παράλειψη δυσχέρανσης της πράξεως ως μόρφωμα που χρησιμοποιείται είτε για την θεμελίωση αυτουργικής απόπειρας, είτε για την θεμελίωση απλής συνέργειας, ή εν τέλει απορρίπτεται ως μη αιτιώδης ή μη αξιώσιμη από τον υπόχρεο συμπεριφορά, εξετάζεται στο τέλος της εργασίας και προκρίνεται τελικά υπό τους εκεί περιορισμούς ως υποστηρίξιμη μορφή ευθύνης από παράλειψη.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Δεριζιώτης Παναγιώτης
- Derisiotis Panagiotis
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2937435