Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Ζητήματα απο τις εξωεταιρικές συμφωνίες μετόχων

Abstract

dc:description

Σύμφωνα με το νόμο, βάση κάθε εταιρείας προσωπικής ή κεφαλαιουχικής συνιστά το καταστατικό αυτής. Ωστόσο, σημαντικό εργαλείο της ρύθμισης των σχέσεων των εταιρικών μελών μεταξύ τους αλλά και με τρίτους συνιστούν οι εξωεταιρικές ή παραεταιρικές συμφωνίες ή συμβάσεις, με τις οποίες οι συμβαλλόμενοι πληρούν «κενά» του καταστατικού ή πεδία ανεπίδεκτα λεπτομερούς ρυθμίσεως ή και σκοπίμως παραληφθέντα από το καταστατικό , συμπληρώνοντας, τροποποιώντας ή και υποκαθιστώντας σε μεγάλο βαθμό το αυτό και κατά τούτο επενεργούν στην οργάνωση της εταιρείας. Με τις συμφωνίες αυτές δηλαδή ρυθμίζονται ζητήματα που δεν δύνανται να υπαχθούν στο καταστατικό της εταιρείας (εξω - εταιρικές) ή ρυθμίζονται ζητήματα παράλληλα με τις διατάξεις του καταστατικού της εταιρείας (παρα - εταιρικές). Οι συμφωνίες αυτές διαχρονικά απασχολούν το εταιρικό δίκαιο, η δε συχνότητα με την οποία απαντώνται στις συναλλαγές είναι αντιστρόφως ανάλογη της συχνότητας εμφάνισης τους στην νομολογία. Τούτο καθώς κοινό χαρακτηριστικό τους - ανεξάρτητα από την θεματολογία τους - είναι η μυστικότητα που τις διέπει (αν και ενδέχεται να είναι υποχρεωτική η δημοσιοποίηση τους με βάση τις διατάξεις του δικαίου της κεφαλαιαγοράς -όταν πρόκειται για εισηγμένες ανώνυμες εταιρείες- δυνάμει του ν. 3556/2007 ή να περιλαμβάνονται στο κείμενο του αρχικού καταστατικού της εταιρείας χωρίς όμως να αποκτούν καταστατική ισχύ ) και η τάση εξεύρεσης κυρίως εξωδικαστικών μέσων για την εξασφάλιση της τήρησης τους, τα οποία εκτίθενται αναλυτικά στο οικείο κεφάλαιο της παρούσας. Η μυστικότητα τους οφείλεται κυρίως στην πρόθεση των συμβαλλομένων μερών να εκμεταλλευτούν την δυνατότητα της ελεύθερης διαμορφώσεως του περιεχομένου τους και την με αυτό τον τρόπο ευχερέστερη προώθηση των επιχειρηματικών τους επιδιώξεων - που συχνά μπορεί να προσκρούουν στην αναγκαστική φύση ορισμένων ρυθμίσεων του εταιρικού δικαίου - αποφεύγοντας ταυτόχρονα τυχόν αντίμετρα από την δημιουργία αντίπαλων συνασπισμών εντός του κόλπου της εταιρείας. Ως ένας περαιτέρω λόγος μυστικότητας τους αναφέρεται στην βιβλιογραφία η δυσπιστία την οποία επέδειξε παλαιότερα η διεθνής επιστήμη και νομολογία έναντι των συμφωνιών αυτών. Προκύπτει εκ τούτων, ότι η ανάγκη καταφυγής στις συμβάσεις αυτές είναι διττή, τόσο νομική όσο και πραγματική, καθώς προέρχεται μεν από την αυστηρότητα των διατάξεων του εταιρικού δικαίου και ιδίως την τυπικότητα που διατρέχει το δίκαιο της ανώνυμης εταιρείας στην οποία κυρίως εστιάζει η παρούσα μελέτη, εξυπηρετεί δε τις προσωπικές επιθυμίες των συναλλασσόμενων, που συχνά είναι και τρίτοι (που δεν μετέχουν ή πρόκειται να καταστούν στο μέλλον εταιρικά μέλη/ μέτοχοι της εταιρείας). Το περιεχόμενο τους διαμορφώνεται κατά περίπτωση και δεν δύναται να υπάρξει περιοριστική απαρίθμηση αυτού, μολονότι συναντώνται δύο κύκλοι ρυθμίσεων που αφορούν: α) τις σχέσεις μεταξύ των συμβαλλομένων μερών και β) τα ζητήματα λειτουργίας της εταιρείας ως νομικού προσώπου (λ.χ. ανάθεση εξουσιών σε μέλη του Δ.Σ., τρόπος λήψης αποφάσεων του Δ.Σ.) ή εν γένει της λειτουργίας και της επιχειρηματικής δράσης της εταιρείας (λ.χ. στρατηγικοί στόχοι της εταιρείας όπως υλοποιούνται μέσα από δεσμεύσεις δικαιωμάτων ψήφου των συμβαλλομένων μερών). Ιδίως το περιεχόμενο τους – είτε πρόκειται για διαρκή συμφωνία, είτε για συμφωνία ορισμένου χρόνου – δύναται να αφορά πρόσθετες παροχές των μετόχων, την παροχή μερίσματος σε τρίτους, την υποχρεωτική άσκηση των μετοχικών τους δικαιωμάτων ή/και τον καθορισμό του τρόπου άσκηση τους, την απαγόρευση μεταβίβασης μετοχών για λόγους συνοχής της μετοχικής σύνθεσης της εταιρείας, συμφωνίες άσκησης του δικαιώματος ψήφου στα εταιρικά όργανα, συμφωνίες που διασφαλίζουν ορισμένη σύνθεση του εταιρικού οργάνου, τον τρόπο διαχείρισης της εταιρείας, την απαγόρευση ανταγωνισμού της εταιρείας από κάποιον εκ των μετόχων της, τη ρύθμιση του δικαιώματος εξόδου μετόχου, το δικαίωμα πρώτης προτίμησης (right of first refusal), το δικαίωμα προσκολλήσεως (tag along right), το δικαίωμα συμπαρασύρσεως (drag along right) , συμφωνίες περί της οργάνωσης του ελέγχου της εταιρείας από την πλειοψηφία ή την διατήρηση συμπαγούς μειοψηφίας για την άσκηση των δικαιωμάτων της (blocking minority) ή ακόμη συμφωνίες για την εταιρική χρηματοδότηση της εταιρίας και την διασφάλιση της αυξημένης επιρροής ενός μετόχου (ή τρίτου – συχνά επενδυτή) σε αυτή, τη διαχείριση της εταιρείας από τρίτους με βάση τη σύμβαση διαχείρισης (management agreement) κ.α. Οι εξωεταιρικές ή παραεταιρικές συμφωνίες/συμβάσεις – όροι που χρησιμοποιούνται ταυτόσημα στην παρούσα – εμφανίζονται σε κάθε εταιρικό τύπο, ωστόσο παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην εταιρική μορφή της ανώνυμης εταιρίας, εξαιτίας της λειτουργίας που επιτελούν σε αυτήν. Η σύναψη εξωεταιρικών συμφωνιών στις προσωπικές εταιρείες εμφανίζει μικρή χρησιμότητα λόγω της ευρείας καταστατικής ελευθερίας που ισχύει ως προς την διαμόρφωση των σχέσεων μεταξύ των εταίρων σε συνδυασμό με το καθεστώς της ευθύνης τους έναντι τρίτων. Τούτο δεν ισχύει στις κεφαλαιουχικές εταιρείες και ιδίως στην ανώνυμη εταιρεία όπου ο νομοθέτης έθεσε ένα πλέγμα αυστηρών κανόνων, περιορίζοντας την καταστατική ελευθερία προκειμένου να προασπίσει όλα τα συμφέροντα που συμπλέκονται σε αυτό τον εταιρικό τύπο, ήτοι των τρίτων δανειστών, των ομολογιούχων, της εθνικής οικονομίας. Ειδικές διατάξεις για τις εξωεταιρικές συμφωνίες δεν υπάρχουν στο ν. 4548/2018, όπως δεν υφίσταντο και στον προγενέστερο ν. 2190/1920. Η δυνατότητα σύναψης τους όμως είναι δεδομένη καθώς αναγνωρίζεται σε διάφορους ειδικούς νόμους (βλ. άρθρο 32 παρ. 2 εδ. δ1 ν. 4308/2014, άρθρο 3 παρ. 1 στοιχ. γ υπό γγ, 10 στοιχ. α ν. 3556/2007, άρθρο 2 στοιχ. ε, 17 παρ. 2, 3 ν. 3461/2006), βασίζεται δε στην αρχή της ελευθερίας των συμβάσεων. Οι εξωεταιρικές συμφωνίες ανάλογα με την διαμόρφωση του περιεχομένου τους ενδέχεται να συνιστούν και αστική εταιρεία χωρίς νομική προσωπικότητα , οπότε ανάλογα προσδιορίζεται και το δίκαιο, που τις διέπει, είτε το γενικό ενοχικό δίκαιο των συμβάσεων, είτε οι διατάξεις 741 επ. του ΑΚ αντίστοιχα. Έντονα συζητούμενο στην θεωρία ζήτημα αποτέλεσε η σχέση της εξωεταιρικής συμφωνίας με το καταστατικό της εταιρείας και η διείσδυση μιας ενοχικού δικαίου συμφωνίας - που κανονικά ενεργεί μεταξύ των συμβαλλομένων μερών- στον εταιρικό μηχανισμό. Με άλλα λόγια η σχέση αυτή μεταξύ του καταστατικού και των εξωεταιρικών συμφωνιών θέτει τον προβληματισμό της οριοθέτησης μεταξύ ενοχικού και εταιρικού δικαίου. Θέτει το ερώτημα αν η εξωεταιρική συμφωνία εξακολουθεί να παραμένει μια ενοχική σύμβαση, παρά το γεγονός ότι συμβάλει στην διαμόρφωση της οργάνωσης της εταιρικής ζωής και στην εταιρική δομή ή αν αποκτά υπό προϋποθέσεις μια οιονεί καταστατική ισχύ που δύναται να περισώσει το κύρος της ακόμα κι αν αυτή αντίκειται στις αναγκαστικού δικαίου εταιρικές ρυθμίσεις. Η νομολογία ταλαντεύτηκε τασσόμενη άλλοτε υπέρ της δογματικής καθαρότητας που επιβάλλει την διάκριση μεταξύ των δύο συμβατικών κειμένων, ήτοι τη μη «διάβρωση» του εταιρικού από το ενοχικό δίκαιο και άλλοτε υπέρ της υπό προϋποθέσεις διείσδυσης στο καταστατικό μιας εξωεταιρικής συμφωνίας . Οι εξωεταιρικές συμφωνίες πράγματι διαπλάθουν και προσδιορίζουν έντονα την εταιρική ζωή σε βαθμό που όπως εύστοχα παρατηρείται «σε πολλές περιπτώσεις μόνο η διαλεκτική σχέση μεταξύ ενοχικής συμφωνίας των μετόχων και καταστατικού συνθέτει την ισχύουσα εταιρική «ζωντανή» πραγματικότητα και γεμίζει ζωή το συχνά «άχρωμο» καταστατικό». Συχνά μάλιστα ιδίως στην σύμβαση joint venture αλλά και στην σύμβαση χρηματοδότησης από εταιρεία ανάληψης επιχειρηματικών κινδύνων, οι ενοχικές συμφωνίες λειτουργούν ως άτυπα «καταστατικά» όπου συγκεκριμενοποιούν τις γενικές καταστατικές ρυθμίσεις. Η λειτουργία τους στην εταιρική ζωή ωστόσο δεν δύναται να υπερκεράσει το γεγονός ότι το καταστατικό και οι εξωεταιρικές συμφωνίες αποτελούν δύο διαφορετικά από άποψη σύναψης, τροποποίησης, ερμηνείας και λειτουργίας συμβατικά κείμενα, γεγονός που κατατείνει στην απόλυτη διάκριση τους κατά την κρατούσα θεωρία της αρχής του χωρισμού. Εντούτοις, κατά την θεωρία της ενότητας, δεν δύναται να παροράται ότι η εξωεταιρική συμφωνία – η συναπτόμενη από το σύνολο των μετόχων της εταιρείας – αποτυπώνει την βούληση του συνόλου των μετόχων (και άρα του νομικού προσώπου ꓼ) και κατά τούτο γίνεται λόγος για κανονιστική ώσμωση μεταξύ του καταστατικού και της εξωεταιρικής συμφωνίας που οδηγεί στην απόδοση εταιρικού δικαίου συνεπειών σε περίπτωση παραβίασης της υπό την επιπλέον προϋπόθεση ωστόσο της διαφύλαξης της προστασίας των τρίτων δανειστών. Η επιλογή κάθε μιας εκ των δύο θεωριών έχει πρακτικές συνέπειες στο ζήτημα της ερμηνείας των συμβάσεων αυτών με βάση το καταστατικό ή αντίστροφα της ερμηνείας του καταστατικού λαμβανομένων υπόψη και των υφιστάμενων μεταξύ των μετόχων ή μεταξύ των μετόχων και τρίτων εξωεταιρικών συμφωνιών, καθώς και της μεταξύ τους ιεράρχησης. Σε αντίθεση με την αυστηρή αντιμετώπιση των συμφωνιών αυτών παλαιότερα, η σύγχρονη θεωρία και νομολογία αποδέχεται την εγκυρότητα τους έστω κι αν οι ρυθμίσεις που εισάγουν δεν θα ήταν έγκυρες ως καταστατικές ρυθμίσεις. Οι εξωεταιρικές συμφωνίες υπόκεινται ωστόσο όπως θα αναφερθεί στο οικείο κεφάλαιο της παρούσας, στις γενικές διατάξεις για την ελαττωματικότητα των δικαιοπραξιών (174, 178, 179, 281, 365 ΑΚ). Περαιτέρω, το ζήτημα της θέσης τους στον εταιρικό μηχανισμό, και η άμβλυνση των ορίων μεταξύ ενοχικού και αυστηρού εταιρικού δικαίου θέτει την προβληματική της σύγκρουσης μεταξύ της ελευθερίας των συμβάσεων στην οποία στηρίζουν την νομιμότητα τους και των κανόνων δημοσίας τάξεως που διέπουν ιδίως το δίκαιο της Α.Ε.. Εξετάζεται αν είναι ανεκτό υπό το πρίσμα της συμβατικής ελευθερίας που διέπει τις ενοχικές συμβάσεις να επέλθουν αποτελέσματα που αντιστρατεύονται το αυστηρό δίκαιο της Α.Ε., ήτοι σε ποιο βαθμό επιδρούν οι αξιολογήσεις του αυστηρού εταιρικού δικαίου στο κύρος της εξωεταιρικής συμφωνίας και ποια τα όρια της εγκυρότητας αυτής. Εκείνο δηλαδή που αμφισβητείται είναι το αν δημιουργείται θέμα ακυρότητας, όταν η εξωεταιρική συμφωνία έρχεται σε αντίθεση με κανόνες αναγκαστικού δικαίου (είτε ρητούς, είτε ερμηνευτικώς συναγόμενους όπως λ.χ. το εταιρικό συμφέρον) του δικαίου της Α.Ε. ή με τον «τύπο» και τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά αυτής. Η άποψη που δέχεται την άνευ άλλου τινός ακυρότητα της εξωεταιρικής συμφωνίας κατ΄άρθρο ΑΚ 174 σε κάθε περίπτωση αντίθεσής της με κανόνα αναγκαστικού δικαίου του δικαίου της Α.Ε. και η οποία έχει υποστηριχθεί στην παλαιότερη νομολογία φαίνεται να αναιρεί την χρησιμότητα των εξωεταιρικών συμφωνιών. Ο προβληματισμός των ορίων του κύρους τους κρίνεται ορθότερο να αναζητείται μέσα από την εξέταση της τελολογίας της εκάστοτε διάταξης της Α.Ε. σε συνδυασμό με το περιεχόμενο της υπό κρίση εξωεταιρικής συμφωνίας και μόνο εφόσον με την παραβιαζόμενη διάταξη επιδιώκεται η προστασία υπέρτερων αξιολογικά συμφερόντων, να κατατείνουμε στην ακυρότητα. Κατ’ αρχήν δηλαδή αναγνωρίζεται η εγκυρότητα των συμφωνιών αυτών και κατ’ εξαίρεση η ακυρότητα τους. Ακολούθως εξετάζονται στην παρούσα μελέτη οι έννομες συνέπειες που παράγουν οι εξωεταιρικές συμφωνίες οι οποίες κρίνονται μη νόμιμες, η επιρροή τους στο εταιρικό επίπεδο αλλά και η ενδεχόμενη επιρροή των σωστικών ρητρών που δύνανται να έχουν προβλέψει τα συμβαλλόμενα μέρη. Ομοίως εξετάζονται οι έννομες συνέπειες των νόμιμων εξωεταιρικών συμφωνιών, αν αυτές τριτενεργούν ή όχι στην εταιρική οργάνωση και την καταστατική λειτουργία της εταιρείας, αν διαφοροποιείται η λειτουργία μιας εξωεταιρικής συμφωνίας όταν σε αυτή συμβάλλονται όλα τα εταιρικά μέλη καθώς και οι τρόποι εξαναγκασμού τήρησης των εξωεταιρικών συμφωνιών μεταξύ των συμβαλλομένων αλλά και η αποτελεσματικότητα αυτών των τρόπων ιδίως στην περίπτωση των εξωεταιρικών συμφωνιών δέσμευσης ψήφου. Εκ των σοβαρότερων προβλημάτων όπως θα διαφανεί αποτελεί η δυσκολία υπολογισμού της αποζημίωσης σε περίπτωση παράβασης της εξωεταιρικής σύμβασης αλλά και η δυνατότητα αναγκαστικής εκτελέσεως της συμβάσεως.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Σαραντάρη Χαρίκλεια
  • Sarantari Charikleia

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2939372

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Σαραντάρη Χαρίκλεια; Sarantari Charikleia. Ζητήματα απο τις εξωεταιρικές συμφωνίες μετόχων. 2021. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2939372