Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Διερεύνηση των αναπαραστάσεων του αυτισμού σε ελληνικές ταινίες μυθοπλασίας

Abstract

dc:description

Η ψυχιατρική, η νευροβιολογία, οι κοινωνικές επιστήμες και οι εκπρόσωποι της νευροδιαφορετικότητας έχουν διερευνήσει τον αυτισμό και έχουν νοηματοδοτήσει διαφορετικά τα χαρακτηριστικά του. Σύμφωνα με την κλινική προσέγγιση, ο αυτισμός είναι διαταραχή που ενδέχεται να αποτελέσει αιτία εκδήλωσης αποκλίσεων στην συμπεριφορά και στην επικοινωνία. Επίσης, είναι δυνατόν να συνοδεύεται από αναπηρίες σε περαιτέρω τομείς όπως είναι οι γνωστικές λειτουργίες. Σύμφωνα με το κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας, τα αυτιστικά άτομα υφίστανται κοινωνικούς αποκλεισμούς, περιθωριοποίηση και υποτίμηση που δεν σχετίζονται άμεσα με τις ικανότητες και αδυναμίες τους αλλά με την υφιστάμενη κοινωνικοπολιτική οργάνωση των δυτικών κοινωνιών. Η νευροδιαφορετικότητα συντάσσεται σε μεγάλο βαθμό με το κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας και δεχόμενη την νευροβιολογική ερμηνεία του αυτισμού, που αναγνωρίζει τα δομικά χαρακτηριστικά στην οργάνωση του εγκεφάλου των αυτιστικών, υποστηρίζει ότι αυτή η οργάνωση δεν είναι εξ’ ορισμού παθολογική. Η διαφορετικότητα είναι αναγκαία και χρήσιμη. Καθώς η ερμηνεία του αυτισμού συνεχώς τροποποιείται βλέπουμε ότι οι αντιλήψεις που διαχέονται στην κοινωνία δεν επηρεάζονται μόνο από τα επιστημονικά δεδομένα αλλά και από πολιτισμικές περιγραφές και απεικονίσεις. Αυτές εντοπίζονται στην τηλεόραση, την συγγραφή βιβλίων και τον κινηματογράφο. Ειδικότερα ο κινηματογράφος θα λέγαμε ήταν από τα μέσα εκείνα που κατέστησαν γνώριμη την εικόνα του αυτισμού σ’ ένα ευρύ κοινό μέσα από ταινίες με μεγάλη απήχηση και καλλιτεχνική αναγνωρισιμότητα. Ο κινηματογράφος λοιπόν είναι το πεδίο εκείνο που εξετάζεται στην παρούσα έρευνα ως προς τον τρόπο που απεικονίζει και ερμηνεύει τον αυτισμό. Τέσσερις ταινίες του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου αναλύονται ακολουθώντας την ποιοτική μεθοδολογία και συγκεκριμένα την ποιοτική ανάλυση περιεχομένου. Σύμφωνα με τα ευρήματα της ανάλυσης, στις ταινίες εντοπίζονται μοτίβα ως προς την ερμηνεία του αυτισμού. Αυτά αφορούν στην απεικόνιση του κυρίως μέσα από τα κλινικά χαρακτηριστικά του. Οι ταινίες αφιερώνουν σημαντικό τμήμα της πλοκής για να δείξουν στο κοινό πως «μοιάζει» ένα αυτιστικό άτομο και τι «κάνει», πως συμπεριφέρεται. Στη συνέχεια, διαπιστώνεται ότι εστιάζουν σε μεγάλο βαθμό στις αναπηρίες που μπορεί να συνοδεύουν τον αυτισμό και πώς αυτές περιορίζουν το αυτιστικό άτομο και επηρεάζουν αρνητικά τις ζωές των γύρω του. Στην περίπτωση που ο αυτισμός δεν συνοδεύεται από αναπηρίες τότε η νοηματοδότηση του είναι θετική. Ο αυτισμός εν προκειμένω αποτυπώνεται ως μια διαφορετικότητα που δεν συνιστά πρόβλημα. Μέσα από την ανάλυση των ευρημάτων, γίνεται εμφανές ότι ο αυτισμός ως διαταραχή που επηρεάζει τα επικοινωνιακά χαρακτηριστικά του ατόμου δεν νοηματοδοτείται αρνητικά όταν το άτομο μπορεί να είναι λειτουργικό και αυτόνομο. Αντίθετα, φαίνεται να εντοπίζεται μια λανθάνουσα μισαναπηρική στάση που αφορά στην αναπηρία γενικότερα, η οποία αποτυπώνεται ως ένα ατομικό οικογενειακό ζήτημα. Η θεωρία της προσωπικής τραγωδίας αποτελεί το βασικό σχήμα ερμηνείας της αναπηρίας υπαγορεύοντας μια ανθρωπιστική στάση απέναντι στα ανάπηρα άτομα. Οι μη ανάπηροι δηλαδή καλούνται να αναγνωρίσουν την διαφορετικότητα των αυτιστικών, να την αποδεχτούν και να ενεργήσουν προς όφελος τους. Τα ανάπηρα άτομα δεν οφείλουν αντίστοιχα να ενεργήσουν κατά οιονδήποτε τρόπο καθώς αποτυπώνονται ως αβοήθητα και δίχως αυτενέργεια όντα. Παρά την ύπαρξη παραδοσιακών στερεοτυπικών αντιλήψεων για την αναπηρία, φαίνεται ωστόσο να αρχίζει μια προοδευτικότερη και αντικειμενικότερη αποτύπωση του αυτισμού. Πρόκειται για μια απεικόνιση που είναι λιγότερο συναισθηματική και περισσότερο αντιπροσωπευτική. Διαπιστώθηκε λοιπόν ότι στις ταινίες του δείγματος αποτυπώθηκε μεγάλο τμήμα του αυτιστικού φάσματος με ήρωες που είχαν διαφορετικά επίπεδα αναπηρίας και προσαρμογής στο παρόν κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο. Ταυτόχρονα, αν και η πρώτη ταινία απέδωσε τον αυτισμό ως μια συνθήκη που απέχει πολύ από την ένταξη και την αποδοχή, οι πιο πρόσφατες ταινίες τελείωναν με ένα αισιόδοξο μήνυμα σύγκλισης αυτιστικών και νευροτυπικών ηρώων.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Κυρίτση Μαργαρίτα
  • Kyritsi Margarita

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2962150

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Κυρίτση Μαργαρίτα; Kyritsi Margarita. Διερεύνηση των αναπαραστάσεων του αυτισμού σε ελληνικές ταινίες μυθοπλασίας. 2021. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2962150