Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η πανδημία του κορωνοϊού και τα διλήμματα βιοηθικής στον δημόσιο τομέα υγείας.

Abstract

dc:description

Η εμφάνιση και ,όπως αποδεικνύεται αναμφίβολα , η έξαρση της πανδημίας του Covid-19 πέραν των υγειονομικών, κοινωνικών και οικονομικών συνεπειών, οι οποίες βρίσκονται στο επίκεντρο δημόσιου διαλόγου, ήγειρε νομικούς και κυρίως συνταγματικούς προβληματισμούς. Η εδραιωμένη ασταθής συνθήκη του κορονοϊού συνετέλεσε στην ευθεία θεμελίωση ενός πεδίου όχι απλώς μίας πρακτικής-απτής απορρύθμισης αλλά της φιλοσοφικής, πολυδιάστατης σκέψης για την ανταποκρισιμότητα της λειτουργίας των μηχανισμών αντιμετώπισης της πανδημίας. Αυτό που εξαίρεται από την παρούσα μελέτη είναι ο συνολικός αντίκτυπος και μάλιστα τα θεσμικά-κοινωνικά πρίσματα που αναπτύχθηκαν σε αντίδραση της αποσταθεροποίησης αυτής, δεδομένης της έκτακτης πανδημικής συγκυρίας. Είναι, αναπόδραστα κοινοτοπία η αλλαγή πολλών τομέων της ατομικής και συλλογικής ζωής κάτι το οποίο εντοπίζεται από διάφορες επιστημονικές προσεγγίσεις. Η ατομική κατάσταση απέναντι στην φύση και το ευρύτερο οικοσύστημα με την επικράτηση του παρόντος κινδύνου καταδεικνύει την ανάγκη όχι μόνο μίας ανθρωπολογικής- κοινωνικής προσέγγισης του πανδημικού φαινομένου αλλά πολλώ μάλλον μίας υπαρξιακής και οντολογικής αναζήτησης. Προέκυψε ένας βέβαιος πρωτόγνωρος επαναστοχασμός για το πως τα ατομικά υποκείμενα αντιδρούν στις έκτακτες περιστάσεις και το πως η κοινωνία αντιλαμβάνεται τις διάφορες αλλαγές, ανακατατάξεις. Η αντίληψη αυτή για το πως δηλαδή η κοινωνία μας in concreto ανταποκρίθηκε στο αίτημα αυτό της διατάραξης επελθόντος του κορονοϊού δεν μπορεί εύκολα και σύντομα να απαντηθεί. Με την παρούσα μελέτη μας και με την θέση του πανδημικού γεγονότος ως δείκτη μίας πολύπλευρης οικουμενικής αποδιοργάνωσης ,θα αναδείξουμε κάτι ιδιατέρως σημαντικό.Θα έλθει στην επιφάνεια το περιθώριο της αβεβαιότητας ως ανάγκη χειρισμού και λήψης μέτρων για την αντιμετώπιση του κορονοϊού . Υπό το πρίσμα αυτό, η παγκόσμια υγειονομική κρίση αποτελεί το ορόσημο ενός νέου κόσμου, ένας καταλύτης εξελίξεων . Μέσα από την διεύρυνση της γνώσης και την συνδρομή της επιστήμης, ανοίγεται ένα μεγάλο πεδίο συζήτησης .Ο διάλογος γύρω από το πανδημικό φαινόμενο και τα επιμέρους μέτρα αναχαίτισης αμφιταλαντεύεται ανάμεσα σε μία δεοντοκρατική ανάγνωση της πανδημίας όσο και σε μία συνεπειοκρατική λογική αντιστοίχως. Βέβαια μία αμιγώς αιτιακή λογική που χαρακτηρίζει τις βιοεπιστήμες δε θα μπορούσε να λάβει χώρα στη διανοητική προσπάθεια σύλληψης και κατάστρωσης των αναγκαίων μηχανισμών περιστολής του έκτακτου αυτού κινδύνου . Και εδώ η δημόσια πολιτική καλείται να ενσαρκώσει, να διαλευκάνει το αμφίβολο μεταίχμιο της πρόβλεψης έως και της κοινωνικής αξιοποίησης των μηχανισμών αντιμετώπισης της πανδημικής διακινδύνευσης. Βεβαίως, να σημειώσουμε ότι αντικείμενο προβληματισμού αποτελεί η σχέση μεταξύ επιστημονικής θεωρίας , μαρτυρίας και στρατηγικών σχεδιασμών αντιμετώπισης της νόσου. Αυτό αποτελεί το τριπλό και πάγιο διακύβευμα που επικράτησε κατά έκτακτη αυτή η συνθήκη. Κυρίως, διότι αυτό που προκύπτει πάντοτε είναι μια κατάσταση σύγκρουσης της προσωπικής μας αυτονομίας με την προστασία των άλλων. Η σύγκρουση μεταξύ των περιοριστικών μέτρων αναχαίτισης του κορονοϊού και του δικαιωματικού πλέγματος που εγγυάται την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας του ατόμου είναι παρούσα. Και έτσι η μέθοδος της ηθικής επιχειρηματολογίας εάν δηλαδή θα λειτουργησούμε σ΄ένα ωφελιμιστικό πλαίσιο με αξιολόγηση των συνεπειών των πρακτικών- εφαρμογών ή σε ένα πραξεοκεντρικό πλαίσιο που θα επιβάλλει μία ηθική των υποχρεώσεων, είναι η κορυφή του παγόβουνου για την ανάγνωση της πανδημίας και των ευρύτερων συνεπειών της. Είναι λοιπόν φανερό ότι διακυβεύεται η αρμονική συνύπαρξη των ατομικών δικαιωμάτων με τα δημόσια αγαθά ακουμπώντας το προφανές δόγμα του primum non nocere ως κρατούσα θέση της ιατρικής ηθικής. Η αρχή της μη βλάβης μαζί με την αρχή της δικαιοσύνης διαμορφώνει μία κοινότητα αμοιβαιότητας , του συνανήκειν με κριτήριο την αλληλεγγύη. Η συγκλονιστική εμπειρία της πανδημίας μαρτυρεί ότι τα δικαιώματα δεν σταθμίζονται αλλά πλαισιώνονται γύρω από μία βασική εναρμόνιση κι έτσι κατά την ερμηνεία τους περιστέλλονται. Κι εδώ συχνά φαίνεται ολοένα και επίκαιρο το ζήτημα ότι η ΄΄υγεία΄΄ της δημοκρατίας μπορεί να απειληθεί από την αναστολή ορισμένων θεμελιωδών ελευθεριών που επέφερε η ανάγκη ρύθμισης της πανδημικής κρίσης. Το ιδιαίτερο καθεστώς που εδραιώθηκε, λοιπόν, αφενός τόσο από την φανερή αδυναμία ομόφωνης απάντησης στα διλήμματα πρακτικής διαχείρισης όσο και η σημασία του αρραγούς συνδέσμου της αρχής της πρόληψης με το στοιχείο της αβεβαιότητας του κινδύνου, ωθεί την συζήτηση σ΄ένα εξαιρετικό σημείο ανάλυσης. Συγκεκριμένα, η κατάφαση του κινδύνου της πανδημίας τίθεται κάτω από μία ρεαλιστική σκοπιά και καθιστά ολοφάνερη την αμοιβαία διαπλοκή των θεσμών, των μηχανισμών υλοποίησης, των μέτρων - πρακτικών και της κοινωνικής ανταπόκρισης ως ένα σύνολο μίας δυναμικής διαδικασίας ανακατάξεων και αμφιβολιών. Αυτό που διαφαίνεται και κάνει υπαρκτή την ανάγκη αναστοχασμού του τρόπου λειτουργίας των συστημάτων αντιμετώπισης της πανδημίας είναι το ζήτημα για το εάν θα εισαχθεί μια δεοντοκρατική λογική ερμηνείας και εφαρμογής του κάθε μέτρου πρόληψης ή καταστολής του διαστήματος αυτού της κρίσης. Γίνεται σαφές ή έστω αποπειράται να γίνει, ότι η διαχείριση της πανδημίας και η λήψη των επιμέρους μέτρων αντιμετώπισης της δεν μπορούν να συμπλεύσουν με το επιχείρημα του δίκαιου ή ηθικά-δεοντολογικά ορθού τρόπου απάντησης του όλου κρατικού μηχανισμού έναντι της πανδημικής αυτής επικράτησης .Ο πανδημικός κλονισμός της κοινωνίας αποτελεί μία απτή ευκαιρία δοκιμασίας του καθολικού εμπιστεύεσθαι απέναντι στην κρατική πολιτική και απόφαση. Φαντάζει θεωρητικό και λίγο ασαφές το επιχείρημα αυτό αλλά μέσω μίας ουσιαστικής αποδόμησης του, καταλήγουμε στην διαπίστωση ότι η υγειονομική αποσταθεροποίηση και η διασφάλιση της συλλογικής ευημερίας παράγουν μία ορθολογικότητα, ένα αυτόνομο και αμοιβαίο πλέγμα αντιμετώπισης της πανδημίας . Το ενδεδειγμένο και το δέον γενέσθαι όταν συνενώνεται με την έκτακτη αυτή συγκυρία δεν επιφέρει πολλές φορές την απολύτως ηθελημένη κοινωνική συναίνεση. Υπό το φως αυτής της συγκρουσιακής κατάστασης ο κίνδυνος ως γνωστή έννοια και από άλλους τομείς ,όπως της επιστήμης της οικολογίας, διαμορφώνει ένα καινούργιο πλαίσιο ανθρώπινης αντίδρασης. Θα ήταν άλλωστε παράλογο να αποφύγουμε τον αντίκτυπο της πανδημικής έξαρσης χωρίς να μελετήσουμε τα όρια και την δραστική ενέργεια των θεσμών μιας δημοκρατικά ευνομούμενης κοινωνίας. Τέλος, στρέφοντας τον φακό της μελέτης στις πανδημικές συνέπειες και θέλοντας με πραγματικούς ενδείκτες να σκιαγραφήσουμε την έκτακτη αυτή συγκυρία ο δημόσιος τομέας υγείας πρωτοστατεί έναντι της προκλήσεως αυτής. Το πραγματικό αυτό παράδειγμα και η σκοτεινή εμπειρία των μονάδων εντατικής θεραπείας για εμάς ήταν ευκαιρία στοχασμού και εξαγωγής συμπερασμάτων που θα τεθούν κάτωθι. Δηλαδή μέλει να παρεισφρύσει μιας λογική , ένας προβληματισμός με άξονα το πρόσφατο εμπειρικό παράδειγμα και την ανάγκη επαναοριοθέτησης της κοινωνικής αντίληψης και ενσυναίσθησης. Εν κατακλείδι, να μη λησμονηθεί ότι η παγκόσμια κοινότητα και τα εθνικά κράτη μεμονωμένα αναγνώρισαν τον κίνδυνο και προσάρμοσαν τα μέτρα – τις πρακτικές τους στην ανάγκη. Θα καταστεί σαφές από την παρούσα μελέτη ότι η η αναγνώριση του κορονοϊού ως μία πολύπλευρη και πρωτόγνωρη απειλή είναι αναγκαία αλλά και όχι επαρκής παραδοχή ώστε να καταστρωθεί και εν τέλει να υλοποιηθεί ο κατάλληλος σχεδιασμός αντιμετώπισης της πανδημίας.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Δούμας Παναγιώτης-Χαράλαμπος
  • Doumas Panagiotis-Charalampos

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3221784

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Δούμας Παναγιώτης-Χαράλαμπος; Doumas Panagiotis-Charalampos. Η πανδημία του κορωνοϊού και τα διλήμματα βιοηθικής στον δημόσιο τομέα υγείας.. 2022. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3221784