National and Kapodistrian University of Athens
A study on pulse oximetry and the presence of Acute Mountain Sickness (AMS) amongst members of greek trekking expeditions in the Himalayas and the Peruvian Andes
Abstract
dc:descriptionΜια αρκετά δημοφιλής ενασχόληση στις μέρες μας είναι τα ταξίδια σε διάφορα μέρη του κόσμου, ειδικά σε προορισμούς με υψηλό υψόμετρο με σκοπό την ορειβασία και την αναρρίχηση. Οι ταξιδιώτες πρέπει να λαμβάνουν υπ’ όψιν τους ότι τέτοιου είδους ταξίδια εγκυμονούν πολλούς κινδύνους, λόγω της έκθεσης σε μεγάλο υψόμετρο, με την Οξεία Νόσο του Υψομέτρου να είναι ένας από αυτούς. Η παρούσα μελέτη αφορά την καταγραφή της οξυμετρίας και την εμφάνιση της οξείας νόσου του υψομέτρου ανάμεσα σε μέλη δυο ορειβατικών αποστολών που πραγματοποιήθηκαν σε δύο ηπείρους, στην Ασία ( Νεπάλ) και στην Λατινική Αμερική ( Περού – Βολιβία) κατά τα έτη 2018 και 2019. Με την ευκαιρία της συμμετοχής του γράφοντος στις δύο αποστολές, λόγω της ενασχόλησής του με την ορειβασία, κρίθηκε πώς θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη η αξιοποίηση αυτής της συμμετοχής για την συλλογή και την καταγραφή δεδομένων και μετρήσεων με σκοπό την πραγματοποίηση της παρούσας έρευνας. Εξάλλου το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διεθνής Ιατρική – Διαχείριση κρίσεων Υγείας» έχει ισχυρότατους δεσμούς με την Ιατρική του βουνού, δεδομένου ότι περιλαμβάνει εκπαιδευτικά προγράμματα και σεμινάρια θεωρητικά αλλά και πρακτικά στα ελληνικά βουνά, από έμπειρους εκπαιδευτές τόσο από τον τομέα της Υγείας, όσο και από τον τομέα της ορειβασίας, με την συμμετοχή εξειδικευμένων καθηγητών και Οδηγών Βουνού. Το ΠΜΣ « Διεθνής Ιατρική – Διαχείριση κρίσεων Υγείας», μάλιστα, αποτελεί τον μοναδικό φορέα στην Ελλάδα που απονέμει το περίφημο Diploma in Mountain Medicine, εγκεκριμένο από την UIAA, ένα πολύτιμο εφόδιο για την αντιμετώπιση κρίσεων και δύσκολων καταστάσεων πάνω σε δύσβατες περιοχές που βρίσκονται σε μεγάλο υψόμετρο. Η εργασία θα προσπαθήσει να απαντήσει τα κάτωθι ερωτήματα: • Ποια είναι η συχνότητα εμφάνισης της οξείας νόσου του υψομέτρου ( AMS) στα μέλη των ορειβατικών αποστολών • Ποια είναι η αποτελεσματικότητα των μέτρων πρόληψης και των μεθόδων αντιμετώπισης των συμπτωμάτων της AMS • Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου ή οι προστατευτικοί παράγοντες που συνδέονται με την εκδήλωση AMS Μεθοδολογία Η παρούσα μελέτη θα προσπαθήσει να αξιολογήσει της μετρήσεις κορεσμού του οξυγόνου και της καρδιακής συχνότητας μεταξύ των μελών των αποστολών σε συνδυασμό με άλλες παραμέτρους όπως το υψόμετρο, η θερμοκρασία περιβάλλοντος, ώρα και ημερομηνία. Επίσης θα ληφθούν υπόψη το τέστ αξιολόγησης των συμπτωμάτων AMS, Lake Louise Scoring System που συμπληρώνουν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες και ένα σύντομο ατομικό ιατρικό ιστορικό. Το δείγμα του πληθυσμού που χρησιμοποιήθηκε αποτελείται από τα μέλη δύο ορειβατικών αποστολών που πραγματοποιήθηκαν στα Ιμαλάϊα και τις Άνδεις το 2018 και το 2019 αντίστοιχα. Πιο συγκεκριμένα στο Νεπάλ συμμετείχαν στην έρευνα 6 Έλληνες ορειβάτες και 2 οδηγοί βουνού από το Νεπάλ, ενώ στις Άνδεις συμμετείχαν 16 Έλληνες ορειβάτες στην έρευνα. Υπήρξαν κάποιες αντικειμενικές δυσκολίες για την συγκέντρωση περισσότερων δεδομένων, όπως για παράδειγμα η μέτρηση της αρτηριακής πίεσης και ο αριθμός των αναπνοών/λεπτό, διότι η μεταφορά ανάλογου εξοπλισμού ήταν εξαιρετικά δύσκολη, δεδομένων των συνθηκών. Το κύριο εργαλείο της παρούσας μελέτης ήταν ένα ειδικά διαμορφωμένο ανώνυμο ερωτηματολόγιο που αποτελούνταν από τρία μέρη: το πρώτο μέρος αφορούσε ένα σύντομο ιατρικό ιστορικό, το δεύτερο μέρος τις καταγραφές των διαφόρων καταμετρήσεων και το τρίτο μέρος το Lake Louise Scoring System. Το ερωτηματολόγιο συμπληρωνόταν καθημερινά από τους συμμετέχοντες κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στο μεγάλο υψόμετρο. Οι μετρήσεις της οξυμετρίας γίνονταν σε συγκεκριμένες τοποθεσίες και ώρες κατά τη διάρκεια των αναβάσεων για όλους ανεξαιρέτως τους συμμετέχοντες και η συμπλήρωση του Lake Louise Scoring System γινόταν κάθε βράδυ με την άφιξη στο καταφύγιο και το επόμενο πρωί πριν από την αναχώρηση. Οι πρώτες μετρήσεις κορεσμού του οξυγόνου έγιναν στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» πριν από την αναχώρηση και οι επόμενες στα αεροδρόμια των προορισμών, όπου στην περίπτωση του Περού, το αεροδρόμιο του Κούσκο βρισκόταν σε υψόμετρο άνω των 3000 μέτρων. Επιπλέον λήφθηκαν υπόψη οι ποσότητες ημερήσιας πρόσληψης υγρών, αλλά και η λήψη ή μη, ακεταζολαμίδης. Οι αποστολές Έβερεστ base camb (5364m) – Kala Patthar (5545m), Οκτώβριος – Νοέμβριος 2018 Η αποστολή διήρκησε 2 εβδομάδες, από τις 27/10/2018 εως τις 10/11/2018 με αναχώρηση από το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», έχοντας προορισμό την πρωτεύουσα του Νεπάλ, Κατμαντού. Η ομάδα αποτελούνταν από 6 ορειβάτες, 3 άνδρες και 3 γυναίκες και 2 οδηγούς βουνού από το Νεπάλ. Ο στόχος ήταν η ανάβαση μέχρι το Base camp του όρους Έβερεστ, στα 5364 μέτρα, αλλά και η ανάβαση στην παρακείμενη κορυφή Kala Patthar, στα 5545 μέτρα. Η ομάδα έφτασε με αεροπλάνο στην Luckla (2855m) όπου ήταν και η αφετηρία της δεκαήμερης περίπου ανάβασης προς το Base camp. Διασχίζοντας πανέμορφα μέρη και αντικρίζοντας διαρκώς τις πανύψηλες κορυφές των Ιμαλαϊων, η ομάδα με την κατάλληλη προπόνηση αλλά και τον επαρκή εγκλιματισμό, κατάφερε να ανεβεί στην κορυφή Nagarjung σε υψόμετρο 5000 μέτρων και να θαυμάσει τον υπέροχο παγετώνα Khumbu. Από τους 6 ορειβάτες οι 4 κατάφεραν να φτάσουν μέχρι το Base camp, ενώ οι 2 ανέβηκαν και στο Kala Patthar, ολοκληρώνοντας με απόλυτη επιτυχία το ταξίδι τους. Περού – Inca trail – Machu Picchou – Rainbow mountain (5200m) – La Paz (3640m), Αύγουστος 2019 Η αποστολή πραγματοποιήθηκε στην Λατινική Αμερική από τις 08/08/2019 εως τις 27/08/2019, με αναχώρηση από την Αθήνα και άφιξη στο αεροδρόμιο του Κούσκο του Περού, σε υψόμετρο 3400 μέτρων, όπου από την αρχή δοκιμάστηκαν οι αντοχές της ομάδας στο μεγάλο υψόμετρο. Για τις επόμενες 10 μέρες τα μέλη της αποστολής παρέμειναν συνεχώς στο μεγάλο υψόμετρο, διασχίζοντας το φημισμένο Inca trail που καταλήγει στον εντυπωσιακό αρχαιολογικό χώρο του Machu Picchu, με το υψηλότερο σημείο της διαδρομής να φτάνει τα 4200 μέτρα. Στο διάστημα αυτό έγινε και ανάβαση στην κορυφή του Rainbow Mountain (5200μ) του Περού, για να ακολουθήσει μια σύντομη διαμονή στην πρωτεύουσα της Βολιβίας, Λα Παζ (3640μ). Στην έρευνα συμμετείχαν 16 μέλη της αποστολής. Περί ορειβασίας Ανέκαθεν ο άνθρωπος κοίταζε ψηλά, με τις επιβλητικές και απρόσιτες κορυφές των βουνών να τον συναρπάζουν. Οι πρώτες απόπειρες ανάβασης των βουνών ανάγονται στην αρχαιότητα. Οι πρώτες όμως οργανωμένες ορειβατικές αποστολές ξεκίνησαν κατά τον 18ο αιώνα στις Άλπεις, όπου πολλοί επιστήμονες και ιστοριοδίφες της εποχής προσέγγιζαν τους ορεινούς όγκους της οροσειράς των Άλπεων, με σκοπό την μελέτη και την εξερεύνησή τους. Η πρώτη επιτυχημένη ανάβαση στην ψηλότερη κορυφή των Άλπεων, το Mont Blanc, πραγματοποιήθηκε στις 6 Αυγούστου 1786 από τον επιστήμονα Michael Gabriel Paccard, αποδεικνύοντας ότι η κατάκτηση των υψηλών κορυφών δεν είναι ακατόρθωτη. Από τότε γεννήθηκε η ιδέα της ορειβασίας, όπως την γνωρίζουμε σήμερα. Μέσα στον 19ο αιώνα οι αναβάσεις στις κορυφές των Άλπεων συνεχίστηκαν, με τις κυριότερες να έχουν κατακτηθεί μέχρι το 1870. Στη συνέχεια το ενδιαφέρον της τότε ορειβατικής κοινότητας στράφηκε προς τις Άνδεις, στα βουνά της Αφρικής, για να κορυφωθεί στις αρχές του 20ου αιώνα στα Ιμαλάϊα. Μετά από τις πρώτες βρετανικές αποστολές την δεκαετία του 1920 και το «αίνιγμα» του George Mallory για το αν τελικά ανέβηκε στην κορυφή του Έβερεστ κατά την διάρκεια της αποστολής του 1924, ακολούθησε η κατάκτηση της κορυφής αυτής, της «στέγης του κόσμου» όπως ονομάζεται από τους sir Edmund Hillary και Tenzing Norgay στις 29 Μαίου του 1953. Κίνδυνοι στο υψόμετρο Η ορειβασία θεωρείται επικίνδυνο σπορ, λόγω των συχνών ατυχημάτων που συμβαίνουν κατά την διάρκειά της. Οι δύο κύριοι τύποι κινδύνων στο βουνό είναι οι αντικειμενικοί, όπως οι πτώσεις βράχων και πάγου, οι χιονοστιβάδες, ο άσχημος καιρός και οι υποκειμενικοί, όπως η απειρία, η έλλειψη κατάλληλου εξοπλισμού και ρουχισμού και η έλλειψη τεχνικής κατάρτισης και καλής φυσικής κατάστασης. Μια από τις συχνότερες μορφές κινδύνου στο υψόμετρο, αποτελεί και η παρουσία της οξείας νόσου του υψομέτρου (AMS), συνοδευόμενη από τις επιπλοκές της, το εγκεφαλικό οίδημα μεγάλου υψομέτρου και το πνευμονικό οίδημα μεγάλου υψομέτρου. Οξεία νόσος υψομέτρου Οι περιοχές του μεγάλου υψομέτρου κατηγοριοποιούνται ως εξής: Μεγάλο υψόμετρο ( 2400 – 3500μ), Πολύ μεγάλο υψόμετρο (3500 – 5500μ) και Ακραίο υψόμετρο ( Άνω των 5500μ). Η οξεία νόσος του υψομέτρου (Acute Mountain Sickness) είναι μια πάθηση που μπορεί να εμφανιστεί σε ορειβάτες που δραστηριοποιούνται σε πολύ μεγάλα υψόμετρα και σπάνια σε υψόμετρο μικρότερο των 2500μ. Το επίπεδο του οξυγόνου, το οποίο είναι πολύτιμο για την φυσιολογική λειτουργία του ανθρωπίνου οργανισμού, μειώνεται στους πνεύμονες και στο αίμα κατά την ανάβαση σε μεγάλο υψόμετρο, εξαιτίας της χαμηλότερης ατμοσφαιρικής πίεσης σε σχέση με την ατμοσφαιρική πίεση του επιπέδου της θαλάσσης. Ο ανθρώπινος οργανισμός προσαρμόζεται στα χαμηλότερα επίπεδα οξυγόνου με ταχύτερη και βαθύτερη αναπνοή και με την παραγωγή περισσότερων ερυθρών αιμοσφαιρίων που χρειάζονται για την μεταφορά του οξυγόνου. Η ανταπόκριση αυτή του οργανισμού ονομάζεται εγκλιματισμός και χρειάζεται περίπου 3-5 μέρες για να αναπτυχθεί, ενώ διαφέρει ανάλογα με το άτομο και τις συνθήκες. Ο μη επαρκής εγκλιματισμός μπορεί να οδηγήσει στη νόσο του υψομέτρου τον ορειβάτη που ανεβαίνει στα 2500μ ή ψηλότερα. Η νόσος είναι πιο συχνή σε εκείνους που δεν αφιερώνουν αρκετό χρόνο για να εγκλιματιστούν κατάλληλα ή σε εκείνους που φθάνουν απευθείας σε περιοχές που βρίσκονται σε μεγάλο υψόμετρο, όπως για παράδειγμα το Κούσκο, στο Περού (3400μ). Επίσης η νόσος είναι πιθανότερο να συμβεί όταν η άνοδος στο υψόμετρο γίνεται πολύ γρήγορα και μπορεί να εμφανιστεί στον οποιονδήποτε, ανεξαρτήτου ηλικίας, φύλου ή φυσικής κατάστασης. Η αντοχή και η ευαισθησία στην AMS προκαθορίζονται γενετικά, ενώ ο κίνδυνος να παρουσιάσει ένας ορειβάτης νόσο του υψομέτρου εξαρτάται όχι μόνο από το άτομο, αλλά και από το ίδιο το ταξίδι και σχετίζεται με τον ρυθμό της ανάβασης, το συγκεκριμένο υψόμετρο και την σωματική καταπόνηση. Όσον αφορά στο άτομο, σχετίζεται με προηγούμενο ιστορικό εμφάνισης AMS και μόνιμη κατοικία κάτω από τα 900μ. Παρόλα αυτά η ευαισθησία στην συγκεκριμένη νόσο είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, ενώ ο καλύτερος παράγοντας για μια ασφαλή πρόγνωση είναι η προηγούμενη εμπειρία ανάβασης σε μεγάλο υψόμετρο. Η συμπτωματολογία δεν εμφανίζεται κατευθείαν με την άφιξη στο υψόμετρο, αλλά συνήθως μέσα στις πρώτες 36 ώρες και περιλαμβάνει κεφαλαλγία, ζάλη, έλλειψη όρεξης, έμετο/ναυτία, αναπνευστική δυσκολία και διαταραχές του ύπνου. Η διάγνωση της νόσου γίνεται με την μέθοδο αξιολόγησης συμπτωμάτων, χρησιμοποιώντας το Σύστημα Βαθμολόγησης Συμπτωμάτων κατά Lake Louise Scoring System (LLSS). Άτομο που έχει βρεθεί προσφάτως σε υψόμετρο άνω των 2500μ και εμφανίζει βαθμολογία μεγαλύτερη ή ίση του 3 κατά LLSS, θεωρείται ότι πάσχει από οξεία νόσο του υψομέτρου. Εάν αγνοηθούν τα συμπτώματα, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η νόσος να μετατραπεί πολύ γρήγορα σε εγκεφαλικό οίδημα μεγάλου υψομέτρου (HACE), ή ακόμα και σε πνευμονικό οίδημα μεγάλου υψομέτρου (HAPE), δυο σοβαρότατες επιπλοκές απειλητικές για τη ζωή του ορειβάτη. Το σπουδαιότερο μέτρο πρόληψης για τη νόσο του υψομέτρου αποτελεί η σταδιακή ανάβαση. Άλλα προληπτικά μέτρα είναι: η γνώση της συμπτωματολογίας της νόσου από τους ορειβάτες για την έγκαιρη αναγνώρισή τους, η επιλογή ενός ταξιδιωτικού προορισμού που να περιλαμβάνει επαρκή και σωστό εγκλιματισμό, η αποφυγή απευθείας πτήσης σε αεροδρόμιο που βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο εάν αυτό είναι δυνατόν, η αφιέρωση 2-3 ημερών για επαρκή εγκλιματισμό πριν από την άνοδο σε υψόμετρο πάνω από 3000μ, να υπάρχει μια μέρα ξεκούρασης για κάθε 600-900μ ανόδου, η ικανοποιητική λήψη υγρών, η ήπια σωματική καταπόνηση το πρώτο 24ωρο στο υψόμετρο, η αποφυγή του αλκοόλ και η άμεση κατάβαση σε περίπτωση επιδείνωσης των συμπτωμάτων. Σχετικά με την προληπτική φαρμακευτική αγωγή, αυτή σε καμιά περίπτωση δεν αντικαθιστά την σταδιακή ανάβαση. Συστήνεται η λήψη 125mg ακεταζολαμίδης 2 φορές την ημέρα και προτιμάται η έναρξή της 1 με 2 μέρες πριν από την ανάβαση πάνω από τα 3500μ. Συνιστάται επίσης η δοκιμαστική λήψη της ακεταζολαμίδης λίγες μέρες πριν από το ταξίδι, για τυχόν εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών όπως μούδιασμα στα άκρα, ναυτία και έμετος. Μια αποτελεσματική εναλλακτική για την πρόληψη της AMS είναι και η δεξαμεθαζόνη. Για την θεραπεία της νόσου του υψομέτρου συνιστάται: σε περίπτωση εμφάνισης πρώιμων συμπτωμάτων, η διακοπή της ανάβασης και η ξεκούραση, η χορήγηση αναλγητικών για την αντιμετώπιση της κεφαλαλγίας, επαρκής λήψη υγρών και η επανεκκίνηση της ανάβασης να γίνει μόνο μετά από την πλήρη ανάρρωση του ορειβάτη. Εάν δεν υπάρξει βελτίωση στην συμπτωματολογία μέσα σε μια μέρα, πρέπει οπωσδήποτε να γίνει κατάβαση 500-1000μ. Σε περίπτωση συμπτωμάτων HACE ή και HAPE επιβάλλεται η άμεση κατάβαση και η χορήγηση οξυγόνου με φιάλη ή με σάκο πίεσης αν υπάρχει, σε συνδυασμό με την χορήγηση ακεταζολαμίδης και νιφεδιπίνης. Αν η άμεση κατάβαση δεν είναι δυνατή λόγω αντικειμενικών δυσκολιών, μπορεί να χρειαστεί παράταση της χρήσης του σάκου πίεσης. Στατιστική ανάλυση δεδομένων Η ανάλυση των δεδομένων έγινε με την χρήση του στατιστικού προγράμματος SPSS για Windows, με σκοπό την εξακρίβωση της συχνότητας εμφάνισης της οξείας νόσου του υψομέτρου ανάμεσα στα μέλη των δύο ορειβατικών αποστολών, κατά τις βραδινές και τις πρωινές καταγραφές αξιολόγησης των συμπτωμάτων μέσω του Lake Louise Scoring System. Επίσης έγινε ανάλυση των δεδομένων για την συσχέτιση της εμφάνισης της νόσου του υψομέτρου με παράγοντες όπως η ηλικία, η τοποθεσία, το φύλο, ό Δείκτης Μάζας Σώματος, το κάπνισμα, προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας, σωματική άσκηση, η λήψη ή μη ακεταζολαμίδης, η καρδιακή συχνότητα, η λήψη υγρών και ο κορεσμός του οξυγόνου. Αποτελέσματα Σχετικά με την συχνότητα εμφάνισης της νόσου, διαπιστώθηκε ότι σε ποσοστό 66,7% των συμμετεχόντων παρουσίασαν συμπτώματα AMS κατά τις βραδινές αξιολογήσεις του LLSS ενώ το 33,3% δεν παρουσίασε. Αντίστοιχα κατά τις πρωινές αξιολογήσεις το 37,5% παρουσίασε συμπτώματα AMS ενώ το 62,5% δεν παρουσίασε. Σχετικά με τη σχέση μεταξύ της νόσου και την ηλικία, δεν παρατηρήθηκε κάποια συσχέτιση. Αναφορικά με τη συσχέτιση της νόσου σχετικά με την τοποθεσία (Νεπάλ ή Λατινική Αμερική) δεν παρατηρήθηκε κάποια αξιοσημείωτη στατιστική διαφοροποίηση. Αντιθέτως σε σχέση με το φύλο, παρατηρήθηκε στατιστική διαφοροποίηση, καθώς οι γυναίκες φάνηκαν πιο επιρρεπείς στην εμφάνιση της νόσου. Σχετικά με τον Δείκτη Μάζας Σώματος, το κάπνισμα, προβλήματα υγείας, τη σωματική άσκηση, την καρδιακή συχνότητα, την πρόσληψη υγρών, τον κορεσμό του οξυγόνου και την λήψη ακεταζολαμίδης δεν διαπιστώθηκε στατιστικά κάποια συσχέτιση με την παρουσία νόσου του υψομέτρου. Συμπεράσματα Σχετικά με τους παράγοντες που συσχετίζονται με την εμφάνιση ή όχι AMS, σύμφωνα με την στατιστική ανάλυση διαπιστώθηκε ότι κανείς από τους εξεταζόμενους παράγοντες δεν συσχετίζεται με την παρουσία της νόσου του υψομέτρου, πράγμα που συμβαδίζει με την προϋπάρχουσα βιβλιογραφία, με την εξαίρεση του παράγοντα φύλο, όπου διαπιστώθηκε συσχέτιση. Μια άλλη σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με την προηγούμενη βιβλιογραφία, είναι το γεγονός ότι σύμφωνα με την παρούσα μελέτη η προληπτική λήψη ακεταζολαμίδης δεν είχε ιδιαίτερα αποτελέσματα για την πρόληψη της εμφάνισης της νόσου. Επίσης σύμφωνα με την παρούσα έρευνα ο χαμηλός κορεσμός του οξυγόνου δεν φαίνεται να συνδέεται με την παρουσία της νόσου του υψομέτρου, αποτέλεσμα που είναι σύμφωνο με την προηγούμενη βιβλιογραφία. Πρέπει ωστόσο να αναφερθεί πως ο συγκεκριμένος αριθμός των συμμετεχόντων (24 άτομα) είναι σχετικά μικρός για τέτοιου είδους έρευνες με αξιοσημείωτη πιθανότητα για κάποιο στατιστικό λάθος, επομένως στο μέλλον πρέπει να επιδιώκεται και να ενθαρρύνεται η μεγαλύτερη συμμετοχή μελών των διαφόρων ορειβατικών αποστολών.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Αρώνης Ευάγγελος
- Aronis Evangelos
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- English
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3223318