National and Kapodistrian University of Athens
Κλινική αξιολόγηση και μελέτη νέων μοριακών βιοδεικτών στην παιδική λευχαιμία
Abstract
dc:descriptionΗ Οξεία Λεμφοβλαστική Λευχαιμία είναι μία μορφή καρκίνου του αιμοποιητικού συστήματος, με κύριο χαρακτηριστικό τον υπέρμετρο πολλαπλασιασμό των λεμφοβλαστών που διηθούν το μυελό των οστών. Είναι ο πιο συχνός τύπος παιδικής λευχαιμίας σε ποσοστό περίπου 75%, αλλά και ο πιο συχνός τύπος παιδικού καρκίνου, με ποσοστό που ανέρχεται περίπου στο 30% παγκοσμίως. Η θεραπεία της ΟΛΛ διαρκεί συνολικά δύο χρόνια, έχει βασικό συστατικό τα συνθετικά γλυκοκορτικοειδή πρεδνιζόνη/πρεδνιζολόνη και δεξαμεθαζόνη και, σύμφωνα με το πρωτόκολλο ALL-IC BFM, απαρτίζεται από τέσσερις φάσεις, τη φάση εφόδου, τη φάση σταθεροποίησης, τη φάση επανεφόδου και τη θεραπεία συντήρησης. Το ποσοστό ίασης των ασθενών έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, χάρη στη βελτίωση των θεραπευτικών πρωτοκόλλων, που βασίζονται στους προγνωστικούς παράγοντες και την κατάταξη των ασθενών σε ομάδες κινδύνου. Τα lncRNAs είναι μη κωδικά μόρια RNA, που αποτελούνται από περισσότερα από 200 νουκλεοτίδια. Ρυθμίζουν την εξέλιξη του κυτταρικού κύκλου, την απόπτωση κι άλλες βασικές κυτταρικές λειτουργίες, ενώ παρουσιάζουν διαφορική έκφραση ανάμεσα σε καρκινικά και φυσιολογικά κύτταρα κι έτσι παίζουν σημαντικό ρόλο στην παθογένεση, τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου, συμπεριλαμβανομένου και του καρκίνου του αιμοποιητικού. Στην παιδική λευχαιμία, έχει αποδειχθεί ότι μεταβολές στα επίπεδα έκφρασης των lncRNAs σχετίζονται με τη διάγνωση, την πρόγνωση και την πρόβλεψη της ανταπόκρισης στη θεραπεία. Στη μελέτη αυτή, έγινε ανάλυση της έκφρασης και μελέτη της κλινικής αξίας του lncRNA NEAT1 στην παιδική ΟΛΛ. Το lncRNA NEAT1 είναι αναγκαίο για την ακεραιότητα των paraspeckles του πυρήνα, ενώ συμμετέχει σε πολλές φυσιολογικές λειτουργίες, μέσω ρύθμισης της γονιδιακής έκφρασης. Έχει αποδειχθεί ότι είναι υπεύθυνο για την ενεργοποίηση κι εξέλιξη κακοηθειών και η απορρύθμιση της έκφρασής του έχει συνδεθεί με κλινικά χαρακτηριστικά, όπως είναι η μετάσταση, η υποτροπή και η επιβίωση των ασθενών, σε πολλούς τύπους καρκίνου. Έτσι, καθίσταται αξιόλογος διαγνωστικός και προγνωστικός βιοδείκτης σε πολλές μορφές καρκίνου. Για την επίτευξη των στόχων της μελέτης, έγινε συλλογή κι επεξεργασία δειγμάτων μυελού των οστών ασθενών με παιδική ΟΛΛ, που ακολούθησαν το θεραπευτικό πρωτόκολλο ALL-IC BFM, στη φάση της διάγνωσης (80) και στο τέλος της θεραπείας εφόδου (55), καθώς και καταγραφή των κλινικοπαθολογικών χαρακτηριστικών αυτών των ασθενών. Η επεξεργασία των δειγμάτων περιελάμβανε απομόνωση του ολικού RNA, φασματοφωτομετρικό έλεγχο της ποιότητας και της συγκέντρωσής του κι έλεγχο της ακεραιότητάς του με ηλεκτροφόρηση. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε αντίστροφη μεταγραφή για τη σύνθεση συμπληρωματικού DNA. Ο έλεγχος της έκφρασης του NEAT1 έγινε αρχικά με συμβατική PCR, ώστε να ελεγχθούν μεταβολές της έκφρασής του μεταξύ υγιών και ασθενών. Για το σκοπό αυτό σχεδιάστηκαν εκκινητές για το NEAT1 και για το γονίδιο αναφοράς GAPDH, ώστε να ελεγχθεί ταυτόχρονα η ποιότητα όλων των παραπάνω διαδικασιών. Η συμβατική PCR ανέδειξε αυξημένα επίπεδα έκφρασης του NEAT1 στην πλειοψηφία των ασθενών σε σχέση με τους υγιείς μάρτυρες κι οδήγησε στον έλεγχο της έκφρασής τους με ποσοτική αντίδραση PCR πραγματικού χρόνου. Αναπτύχθηκε μεθοδολογία qPCR με χρήση του φθορισμογόνου SYBR Green I, ώστε να γίνει η σχετική ποσοτικοποίηση της έκφρασης του NEAT1 με τη μέθοδο 2-ΔΔCT στο σύνολο των δειγμάτων. Πριν την επεξεργασία του συνόλου των δειγμάτων της μελέτης, πραγματοποιήθηκαν πειράματα βελτιστοποίησης των συνθηκών κάθε αντίδρασης, ώστε να επιτευχθεί η καλύτερη δυνατή απόδοση των πειραματικών διαδικασιών. Τέλος, τα αποτελέσματα από την ποσοτικοποίηση των επιπέδων έκφρασης του NEAT1, συνδυάστηκαν με τα κλινικοπαθολογικά χαρακτηριστικά των ασθενών καθώς και με την πορεία τους μετά τη χορήγηση της θεραπείας με εκτενή βιοστατιστική ανάλυση και αξιολόγηση της διαφοροδιαγνωστικής και προγνωστικής τους κλινικής αξίας, για τους ασθενείς με παιδική ALL. Η μελέτη δεν ανέδειξε τη διαφοροδιαγνωστική αξία του NEAT1 στην παιδική ΟΛΛ (p=0.861, Mann-Whitney U test), ούτε και κάποια στατιστικά σημαντική αλλαγή στα επίπεδα έκφρασής του στα ζεύγη καρκινικών δειγμάτων μυελού των οστών σε φάση διάγνωσης και στη 33η ημέρα της θεραπείας (p=0.500, δοκιμασία Wilcoxon Signed Rank test). Επιπλέον, δεν αποκάλυψε κάποια στατιστικά σημαντική συσχέτισή του με τα κλινικοπαθολογικά χαρακτηριστικά των ασθενών με παιδική ΟΛΛ. Ωστόσο, από την ανάλυση επιβίωσης των ασθενών με ΟΛΛ, αναδείχτηκε η προγνωστική αξία της αυξημένης έκφρασης του ΝΕΑΤ1 στη διάγνωση, η οποία συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο θανάτου, τόσο από τις καμπύλες επιβίωσης Kaplan-Meier (p=0.028), όσο και από τη μονομεταβλητή και την πολυμεταβλητή ανάλυση κατά Cox. Ωστόσο, ούτε οι καμπύλες επιβίωσης Kaplan-Meier (p=0.185) ούτε η μονομεταβλητή παλινδρόμηση κατά Cox (HR: 2.159; 95% CI: 0.810 – 5.758; p=0.201), έδειξαν κάποια προγνωστική αξία των υψηλών επιπέδων του ΝΕΑΤ1 για την πρόβλεψη του κινδύνου υποτροπής. Τέλος, ο συνδυασμός των επιπέδων έκφρασης του ΝΕΑΤ1 στη διάγνωση με τους βιοδείκτες της ΟΛΛ, οδήγησε σε στατιστικά σημαντική βελτίωση της πρόβλεψης της ανταπόκρισης στη θεραπεία. Συγκεκριμένα ασθενείς με υπερέκφραση του NEAT1 στη διάγνωση, εμφάνισαν στατιστικά σημαντικά μειωμένη ολική επιβίωση (OS) και τάση για μειωμένο διάστημα επιβίωσης ελευθέρας νόσου (DFS) ακόμα και αν χαρακτηρίζονταν από αριθμό λευκών αιμοσφαιρίων μικρότερο από 20,000/mm3 αίματος στη διάγνωση (p=0.042 για OS, p=0.085 για DFS), που αποτελεί ευνοϊκό προγνωστικό δείκτη. Επιπλέον, η έκφραση του ΝΕΑΤ1 στη φάση της διάγνωσης βελτίωσε στατιστικά σημαντικά και την προγνωστική ικανότητα της MRD15, καθώς οι ασθενείς με MRD ≥ 0.1% που υπερκφράζουν το ΝΕΑΤ1, εμφανίζουν στατιστικά σημαντικά χειρότερη επιβίωση ελεύθερης νόσου (p=0.050) και ολική επιβίωση (p=0.021) σε σύγκριση με τους MRD ≥ 0.1% ασθενείς που υποεκφράζουν το NEAT1, οι οποίοι για την ακρίβεια έχουν ανταπόκριση στη θεραπεία παρόμοια με αυτή των ασθενών με MRD < 0.1%. Τέλος, ασθενείς με ποσοστό βλαστών <5% την 15η ημέρα θεραπείας (Μ1) που υπερεκφράζουν το ΝΕΑΤ1 στη φάση της διάγνωσης, εμφανίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο υποτροπής (p=0.023) και θανάτου (p=0.045) σε σχέση με αυτούς της ίδιας ομάδας που το υποεκφράζουν. Συμπερασματικά, από τα αποτελέσματα αυτή της μελέτης, διαφαίνεται η προγνωστική αξία του ΝΕΑΤ1 στην ανταπόκριση στη θεραπείας και στην επιβίωση των ασθενών με παιδική ΟΛΛ. Αναλυτικότερα, τα δεδομένα μας, αναδεικνύουν πως όταν το ΝΕΑΤ1 βρίσκεται σε αυξημένα επίπεδα στους λεμφοβλάστες δρα ως miRNA sponge που προσδένεται σε ογκοκατασταλτικά miRNAs και miRNAs που επάγουν την χημειοευαισθησία σε θεραπευτικούς παράγοντες που χορηγούνται κατά το ALL-IC BFM πρωτόκολλο, οδηγώντας ως αποτέλεσμα σε καταστολή της απόπτωσης και επαγωγή του κυτταρικού κύκλου, μέσω αναστολής της δράσης των miRNA στόχων του. Συνολικά, στη μελέτη αυτή αναπτύχθηκαν και βελτιστοποιήθηκαν μεθοδολογίες προσδιορισμού των επιπέδων έκφρασης του NEAT1 σε δείγματα μυελού των οστών ασθενών με ΟΛΛ και υγιών παιδιών. Επεξεργάστηκαν 165 δείγματα και δημιουργήθηκε λεπτομερής βάση των κλινικοπαθολογικών χαρακτηριστικών και της πορείας των ασθενών μετά την εφαρμογή του θεραπευτικού πρωτοκόλλου. Η βιοστατιστική ανάλυση έδειξε τον σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο για υποτροπή και κακή ανταπόκριση στη θεραπεία των ασθενών που υπερκφράζουν το ΝΕΑΤ1, ανεξάρτητα από τα κλινικοπαθολογικά τους χαρακτηριστικά. Τέλος, αποκαλύφθηκε η συμβολή του ΝΕΑΤ1 στη βελτίωση της προβλεπτικής ικανότητας των καθιερωμένων κλινικών δεικτών της νόσου, ώστε να είναι εφικτή η ακριβέστερη ταξινόμηση των ασθενών σε ομάδες κινδύνου και να τους χορηγείται η καταλληλότερη και εξατομικευμένη θεραπεία.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Παναγούλια Αδαμαντία
- Panagoulia Adamantia
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3247450