Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Μελέτη Αλληλεπίδρασης Πρωτεϊνών-Μορίων Μικρού Μοριακού Βάρους Με Φασματοσκοπία NMR

Abstract

dc:description

Κατά τη διαδικασία ανακάλυψης φαρμάκων, πολύ κρίσιμο στάδιο θεωρείται η εύρεση μικρών βιοδραστικών μορίων προσδεμάτων (ligands) που εμφανίζουν υψηλή συγγένεια πρόσδεσης με μακρομοριακούς στόχους (π.χ. πρωτεΐνες). Η εύρεση όμως μικρών μορίων με ασθενείς αλληλεπιδράσεις είναι κρίσιμη για τις καινοτόμες ανακαλύψεις. Τα φάρμακα ανακαλύπτονται μέσα από πειράματα διαλογής αρκετών χιλιάδων έως και εκατομμυρίων χημικών ουσιών που δοκιμάζονται μία προς μία για το αν επιφέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα για τη δράση τους σε συγκεκριμένο στόχο. Οι μέθοδοι διαλογής HTS (high-throughput screening) είναι βιοχημικές, βιοφυσικές και άλλες κυτταρικού επιπέδου κι έχουν αναπτυχθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να γίνονται γρήγορα οι αξιολογήσεις αλλά και αποτελεσματικά σε εκατομμύρια μόρια. Επίσης, οι υπολογιστές επιταχύνουν τη διαδικασία και μειώνουν και το κόστος. Στις μέρες μας η ανακάλυψη καινοτόμων φαρμάκων επιτελείται με ορθολογικό τρόπο. Αρχικά, ταυτοποιείται το μακρομόριο στόχος και στη συνέχεια με διάφορες αξιόπιστες πειραματικές διαδικασίες μετράται η βιοδραστικότητα μιας σειράς χημικών ενώσεων hits (οδηγοί-δομής) έναντι ενός στόχου. Αυτές οι διαδικασίες μπορεί να είναι και βιοφυσικές μέθοδοι, όπως η κρυσταλλογραφία, η φασματοσκοπία NMR κ.ά. Τις τελευταίες πέντε δεκαετίες, οι τεχνικές NMR ligand-based screening δίνοντας σημαντικές πληροφορίες κατά το στάδιο ταυτοποίησης και ελέγχου των βιοδραστικών αυτών ουσιών και ειδικά χρησιμοποιώντας την τεχνική STD-NMR η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στη διαλογή και επιβεβαίωση αυτών των ενώσεων, προσφέρουν σημαντική βοήθεια στην κλασσική μέθοδο διαλογής HTS, ώστε να εντοπιστούν βιοδραστικά μόρια hits καθώς και να βρεθούν από αυτά τα μόρια hits, ένα ή περισσότερα μόρια ενώσεις-οδηγοί (leads). Όσο περισσότερο κατανοηθεί η αλληλεπίδραση μικρού μορίου και πρωτεΐνης (στόχου), τόσο πιο ορθολογικός θα είναι ο σχεδιασμός και τα νέα φαρμακευτικά μόρια θα είναι καλύτερα. Η φασματοσκοπία Πυρηνικού Μαγνητικού Συντονισμού NMR (Nuclear Magnetic Resonance), αναφέρεται ως “gold standard” [1] μέθοδος σχεδιασμού φαρμάκων FBDD (Fragment Based Drug Design), όσο και άλλων μεθόδων. Ο ορισμός αυτός προέκυψε γιατί από τη δεκαετία του 1970 έως σήμερα, αποτελεί μια εξαιρετική μέθοδο άμεσης αναγνώρισης μικρών μορίων (ligands <500Da) που αλληλεπιδρούν με πρωτεΐνες (μακρομόρια στόχοι ή υποδοχείς >5000Da), καθώς και μία εξαιρετική μέθοδο αποσαφήνισης της δομικής διαμόρφωσης. Η συστηματική διερεύνηση μικρών μορίων ή “μικρών” χημικών ομάδων, είναι εξαιρετικά σημαντική για το σχεδιασμό φαρμακευτικών ουσιών με βελτιωμένη και αυξημένη δραστικότητα. Ως πειραματική διαδικασία διερεύνησης προτιμάται η φασματοσκοπία NMR κι αυτό οφείλεται στην απλότητα, στην ταχύτητα και στην επαναληψιμότητά της εφόσον το ίδιο δείγμα μπορεί να αναλυθεί επανειλημμένα. Επίσης, αποτελεί ένα ενεργό και διαρκώς αναπτυσσόμενο πεδίο έρευνας. Για όλους τους προαναφερθέντες λόγους εγκαταστήθηκε και επικυρώθηκε η τεχνική STD-NMR και στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν πειράματα βασιζόμενα στα πλεονεκτήματα αυτής της τεχνικής, ώστε να εκτιμηθεί η αλληλεπίδραση μικρών μορίων (ligands) με γνωστές πρωτεΐνες. Επίσης, πραγματοποιήθηκαν και διάφοροι υπολογισμοί μέσω προσομοιώσεων σε υπολογιστή, ώστε να κατανοηθούν διάφορες φυσικοχημικές παράμετροι. Οι πρωτεΐνες, που μελετήθηκαν υπήρχαν στο εργαστήριο και γι αυτές είχαν γίνει προηγούμενες μελέτες και υπήρχαν και κάποια συνθετικά μόρια προς επικύρωση. Ουσιαστικά, σε αυτήν την εργασία γίνεται η επικύρωση σε δοκιμαστικό σωλήνα, για κάτι το οποίο είχε βρεθεί ως υποψία σε κυτταρικές σειρές. Τα μόρια που χρησιμοποιήθηκαν ήταν είτε αμινοξέα, είτε προέρχονταν από εργαστηριακή σύνθεση, είτε προέρχονταν από εκχυλίσματα φυσικών προϊόντων. Συγκεκριμένα, μελετήθηκαν δύο αμινοξέα, εννέα συνθετικά μόρια, καθώς και δύο μικρά μόρια με αντιοξειδωτικές ιδιότητες που περιέχονται στο εκχύλισμα πράσινου τσαγιού, καθώς και στη φλούδα του πορτοκαλιού. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε: (α) με την πιο κοινή και άμεση μονοδιάστατη μέθοδο 1D 1H-NMR, γιατί παρουσιάζει υψηλή ευαισθησία, αλλά και γιατί υπάρχει πληθώρα ατόμων υδρογόνου στα περισσότερα μόρια, (β) με διδιάστατες μεθόδους (κυρίως 2D COSY) που βοηθούν στον εντοπισμό των ατόμων που συνδέονται μεταξύ τους, (γ) με το χρόνο εγκάρσιας σπιν-σπιν αποδιέγερσης T2, γιατί εκμεταλλευόμαστε τις εγγενείς ατομικές ιδιότητες και (δ) με τη μέθοδο STD-NMR που αποτελεί state-of-the-art μέθοδο NMR Ligand-based screening και η οποία βασίζεται στο φαινόμενο NOE, εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο μεγαλύτερη ευαισθησία λόγω της διπολικής σύζευξης των μορίων στο χώρο. Για να εγκατασταθεί η μέθοδος STD-NMR, πραγματοποιήθηκε η εφαρμογής της σε γνωστά συστήματα αλληλεπίδρασης πρωτεΐνης-ligand (π.χ. αλβουμίνη-τρυπτοφάνη) όπως έχουν περιγραφεί στη βιβλιογραφία, ώστε να γίνει επικύρωση της μεθόδου για εμάς. Ακόμα, έγινε προσπάθεια βελτιστοποίησης της μεθόδου για εξάλειψη τυχόν artefacts. Στη συνέχεια, ελέγχεται η διαλυτότητα των συνθετικών μορίων σε οργανικούς διαλύτες (MeOH και Ακετονιτρίλιο), καθώς και σε δισαπεσταγμένο νερό ddH2O, επειδή κατά την εφαρμογή της μεθόδου STD-NMR ένας συνηθισμένος περιορισμός είναι η μη διαλυτοποίηση των μικρών μορίων (ligands) σε υδατικά ρυθμιστικά διαλύματα (buffers). Κατόπιν, συνεχίστηκαν αυτά τα πειράματα με τις συγκεκριμένες πρωτεΐνες που υπήρχαν στο εργαστήριο. Πιο συγκεκριμένα: (α) εκτιμήθηκε η αλληλεπίδραση του C-τελικού άκρου της πρωτεΐνης c-Myc, 85 αμινοξικών καταλοίπων, με συνθετικά μόρια τα οποία έχουν δείξει, όπως προαναφέρθηκε, δράση σε κυτταρικό επίπεδο, (β) εκτιμήθηκε η αλληλεπίδραση του ενζύμου β-συνθετάση της κυσταθειονίνης (CBS) με τα μόρια EGCG (γαλλική επιγαλλοκατεχίνη-3, C22H18O11) και ECg (επικατεχίνη γαλλικού εστέρα, C22H18O10) που περιέχονται στο εκχύλισμα πράσινου τσαγιού και στη φλούδα του πορτοκαλιού, καθώς και με το συνθετικό μόριο 1 που είναι παράγωγο της πυραζολοπυριδίνης (πυραζολο[3,4-c]πυριδίνη), ώστε να βρεθούν ισχυροί και επιλεκτικοί αναστολείς στο εσωτερικό του ενεργού κέντρου του (αποτελεί την κυρίαρχη γεωμετρία πρόσδεσης του μορίου 1, όπως προσδιορίζεται από τον αλγόριθμο επαγόμενης προσαρμογής για πρόσδεση [2]), εφόσον ως τώρα ο κυρίαρχος αναστολέας του ΑΟΑΑ (αμινοοξυοξικό οξύ) έχει μη επιλεκτική πρόσδεση (non selective, non-specific binding) με το ένζυμο, και δεν έχει επικυρωθεί ακόμα αν το CBS είναι ένας φαρμακολογικός στόχος ενδιαφέροντος. Τελικά, βάση των αποτελεσμάτων από τα φάσματα διαλογής NMR του ενζύμου CBS με τα μικρά μόρια, γίνεται περαιτέρω έλεγχος με σύγχρονες μεθόδους ορθολογικού σχεδιασμού SBDD (Structure Based Drug Design) ώστε να κατανοηθούν περαιτέρω διάφορες φυσικοχημικές παράμετροι του συστήματος CBS/ EGCG. Επιλέχτηκε η τρισδιάστατη δομή του ενζύμου CBS που είναι διαθέσιμη στο δημόσιο πρωτεϊνικό αποθετήριο Protein Data Bank (PDB), χωρίς συγκρυσταλλωμένο ligand στην κρυσταλλογραφική δομή του (Protein Data Bank ID code: 1jbq). Τρεις μέθοδοι SBDD χρησιμοποιήθηκαν: οι χαρακτηριστικές υπολογιστικές μέθοδοι (α) μοριακής πρόσδεσης CBS-EGCG και (β) προσομοίωση μοριακής δυναμικής, καθώς και (γ) μία νέα προσέγγιση, η μεταδυναμική προσομοίωση στην οποία γίνεται αποτελεσματική δειγματοληψία του διαμορφωτικού χώρου. Η διεξαγωγή των πειραμάτων 1D, 2D και STD NMR έγινε κυρίως σε φασματόμετρο Bruker Avance 400Hz, καθώς και σε φασματόμετρο Bruker Avance 600Hz. Η μοριακή πρόσδεση και οι προσομοιώσεις μοριακής δυναμικής πραγματοποιήθηκαν με το λογισμικό Schrödinger Maestro 2021, ενώ η προσομοίωση μεταδυναμικής πραγματοποιήθηκε με το λογισμικό Schrödinger Desmond 2021. Το Marvin Sketch χρησιμοποιήθηκε για τη σχεδίαση και την εμφάνιση των χημικών ενώσεων, καθώς και για την HNMR πρόβλεψη των φασματικών κορυφών των υποψήφιων ligands, Marvin Sketch v. 21.18.0, 2021, ChemAxon (http:// www.chemaxon.com).

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Σταματίου Μαριάννα
  • Stamatiou Marianna

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3254865

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Σταματίου Μαριάννα; Stamatiou Marianna. Μελέτη Αλληλεπίδρασης Πρωτεϊνών-Μορίων Μικρού Μοριακού Βάρους Με Φασματοσκοπία NMR. 2022. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3254865