National and Kapodistrian University of Athens
Το αρχεγονο στους κόλπους του πολιτισμού: θέματα έρωτα και θανάτου στο έργο του Λουίς Μπουνιουέλ
Abstract
dc:descriptionΟ Λουίς Μπουνιουέλ υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου, καθώς απελευθέρωσε και αξιοποίησε όσο λίγοι το εύρος των εκφραστικών του δυνατοτήτων. Εισάγοντας στην φιλμική φόρμα την δυναμική της αυτόματης γραφής και του υπερρεαλιστικού συμβολισμού (Ανδαλουσιανός Σκύλος), απέτρεψε κάθε χωρική και χρονική συνοχή στις εικόνες του, καταργώντας παράλληλα και κάθε λογικά θεμελιωμένη αρχή μέσα σε αυτές. Η σουρεαλιστική του οπτική όμως δεν είναι αυτή που κατά κύριο λόγο θα μας απασχολήσει στην παρούσα έρευνα. Πίσω από τους συμβολισμούς, τις άλογες εικόνες και τις αντιεξουσιαστικές νύξεις υπάρχει μία άλλη πάλη δυνάμεων η οποία διέπει το έργο του Μπουνιουέλ: αυτή της φύσης ενάντια στον πολιτισμό, της ενόρμησης ενάντια στην αρχή της πραγματικότητας1, αλλά και της ενοχής ενάντια στην επιθυμία. Δίπλα στον πολιτισμένο κόσμο της αστικής κυριαρχίας και της απώθησης συνεπώς υπάρχει ένας άλλος που τον αντιμάχεται: ο κόσμος της φύσης, των ενστίκτων, των παθών, του έρωτα και του θανάτου, ο οποίος σύμφωνα με τον Ντελέζ ονομάζεται αρχέγονος2. Η πάλη μεταξύ των φυσικών παρορμήσεων του ανθρώπου και της απώθησης που επιτάσσει ο πολιτισμός, αποτελεί την κυρίαρχη διαλεκτική που διέπει το έργο του Μπουνιουέλ, αλλά που εντοπίζεται και σε προσωπικό επίπεδο, από τα παιδικά του χρόνια: στα κατάλοιπα μίας συντηρητικής ανάθρεψης όπου κυριαρχούσε η απαγόρευση της σεξουαλικής επιθυμίας, εξαιτίας της έντονης παρουσίας του θρησκευτικού στοιχείου. Το κεντρικό ερευνητικό ερώτημα που θα μας απασχολήσει στην παρούσα εργασία συνίσταται στον τρόπο με τον οποίο το ερωτικό ένστικτο εκδηλώνεται μέσα στον πολιτισμό, αλλά και ποιες είναι οι επιπτώσεις της καταστολής του στον ψυχισμό του Μπουνιουελικού ήρωα. Μπορεί η συγκαλυμμένη, καταπιεσμένη φύση να υπερβεί τους κατασταλτικούς μηχανισμούς της θρησκείας και της αστικής ηθικής; Ποιες είναι οι ατομικές και κοινωνικές συνέπειες του απαγορευμένου πόθου μέσα στην κοινωνία; Τα ερμηνευτικά εργαλεία που θα χρησιμοποιηθούν κυμαίνονται από τα έργα των Ζωρζ Μπατάϊγ, Βίλχελμ Ράϊχ, Ζυλ Ντελέζ, Σίγκμουντ Φρόυντ, όπως και του Έγελου, του Μαρκησίου Ντε Σαντ και άλλων, σε μία προσπάθεια να κατανοηθεί η επιθυμία ως ένα απελευθερωτικό μέσο, ικανό να πάει κόντρα στο αστικό ήθος που εμμανώς την αντιμάχεται. Σκοπός της έρευνας είναι να επισημανθεί η συνεχόμενη τάση του φυσικού κόσμου να αναδυθεί μέσα από τους κόλπους του πολιτισμού, όπως και η δημιουργία νευρώσεων και συμπλεγμάτων ως απόρροια των ηθικών φραγμών. Θα ξεκινήσουμε από τα παιδικά χρόνια του σκηνοθέτη, σε μία προσπάθεια να εντοπιστούν οι προσωπικές εμπειρίες που τον ώθησαν στην καταπολέμηση των θρησκευτικών και ηθικών θεσμών. Θα ληφθούν σοβαρά υπόψιν οι καταβολές της Ιησουίτικης ανάθρεψής του αλλά και το γνήσιο ενδιαφέρον του για τα ζητήματα του ερωτισμού και του θανάτου, ως αναπόσπαστα κομμάτια της αντιφατικής του ιδιοσυγκρασίας. Θα γίνει μία ενδελεχής ανάλυση ηρωών όπως ο Δον Χάϊμε, ο Αρτσιμπάλντο Ντε Λα Κρουζ, και ο Φρανσίσκο του “El” με κύρια έμφαση στην σεξουαλική καταπίεση, ως απόρροια της θρησκευτικής απαγόρευσης. Στην συνέχεια θα επιχειρηθεί μία εκτενής ανάλυση του ρόλου που ενέχει το κατά Ντελέζ αρχέγονο περιβάλλον3 σε έργα όπως ο “Γαλαξίας”, η “Χρυσή Εποχή”, ο “Θάνατος σε αυτόν τον Κήπο” αλλά και το πως ο Μπουνιουέλ το φανερώνει αισθητά μέσα από την χρήση σουρεαλιστικών αντικειμένων. Τέλος, σκοπός της εργασίας είναι η ανάδειξη των ενστίκτων που υποβόσκουν κάθε πραγματικού περιβάλλοντος4 (σαλόνι, έρημος, χασιέντα, ζούγκλα), αλλά και το πως αυτά λειτουργούν αποσταθεροποιητικά ως προς τους κατασταλτικούς θεσμούς, αποκαλύπτοντας το χαίνον ρήγμα του αστικού ηθικού συστήματος.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Δημολίτσας Κώστας
- Dimolitsas Kostas
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3255600