Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Κεντρική εξουσία και στρατιωτική ελίτ στο Βυζάντιο μεταξύ 912 και 1025: μια ερμηνευτική προσέγγιση

Abstract

dc:description

Η σχέση στρατιωτικής ελίτ και κεντρικής εξουσίας τον 10ο αιώνα στο Βυζάντιο εξελίχθηκε σε πέντε στάδια. Το πρώτο ξεκίνησε το 913, όταν η ανηλικότητα του Κωνσταντίνου Ζ΄ επέτρεψε στην ελίτ να διεκδικήσει την εξουσία. Όμως οι στάσεις του Δούκα και του Φωκά οφείλονταν περισσότερο στις πρωτοβουλίες της Κωνσταντινούπολης, παρά στη δυναμική των οικογενειών, και γι’ αυτό κατέρρευσαν δίχως κεντρική υποστήριξη. Αντίθετα η άνοδος του Ρωμανού Α΄ οφειλόταν στη συναίνεση της Κωνσταντινούπολης. Κατά τη βασιλεία του η αποτελεσματική διαχείριση της στρατιωτικής ελίτ συντέλεσε σημαντικά στην παραμονή του στον θρόνο έως το 944. Το δεύτερο στάδιο στις σχέσεις ελίτ και αυτοκράτορα ξεκίνησε με την επαναφορά των Μακεδόνων το 945. Οι Κωνσταντίνος και Ρωμανός Β΄ διαχειρίστηκαν την ελίτ με παρόμοιο τρόπο: εμπιστεύτηκαν απόλυτα τις σημαντικότερες οικογένειές της, ιδίως τους Φωκάδες, στους οποίους εκχώρησαν την ηγεσία του στρατού. Επί δύο δεκαετίες αυτοί και οι σύμμαχοί τους κυριάρχησαν στην ανώτατη ιεραρχία, πρωταγωνιστώντας στη σύγκρουση με τους Άραβες και ισχυροποιούμενοι λόγω αυτής. Όταν ο θάνατος του Ρωμανού δημιούργησε ξανά μια κατάσταση ανηλικότητας, αναμενόμενα η στρατιωτική ελίτ επανήλθε στην εξουσία από το 963 έως το 976. Κατά το στάδιο αυτό προέκυψαν δυο αντίθετα μοντέλα διακυβέρνησης. Ο Νικηφόρος λειτούργησε ως στρατιωτικός και με τους χειρισμούς του απώλεσε τη στήριξη Κωνσταντινούπολης και ελίτ. Αντίθετα ο Τζιμισκής κινήθηκε περισσότερο ως πολιτικός και εξασφάλισε τόσο την πίστη της ελίτ όσο και τη δημοφιλία στο εσωτερικό. Ο θάνατός του το 969 εγκαινίασε το επόμενο στάδιο της σχέσης κεντρικής εξουσίας και στρατιωτικής ελίτ. Ο Βασίλειος Λακαπηνός ανέλαβε την εξουσία και κατέστειλε τη στάση του Βάρδα Σκληρού, αξιοποιώντας τον Βάρδα Φωκά. Η ανανεωμένη επιρροή των Φωκάδων τους έφερε σε αντιπαράθεση με τον Βασίλειο Β΄, ο οποίος διεκδικούσε την πολιτική πρωτοκαθεδρία. Η δυναμική προσέγγισή του οδήγησε στις στάσεις στα 987-989, οι οποίες έληξαν με την επικράτησή του. Κατά την υπόλοιπη βασιλεία του έως το 1025 ο Βασίλειος κατάφερε να ελέγξει σε πρωτοφανή βαθμό τον στρατό και άρα την ελίτ, δείχνοντας πως η επιβολή της αυτοκρατορικής θέλησης ήταν δυνατή.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Γκόρπας Νέστωρ
  • Gorpas Nestor

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3259863

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Γκόρπας Νέστωρ; Gorpas Nestor. Κεντρική εξουσία και στρατιωτική ελίτ στο Βυζάντιο μεταξύ 912 και 1025: μια ερμηνευτική προσέγγιση. 2023. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3259863