National and Kapodistrian University of Athens
Evaluation of acute child poisoning in Greece and the impact of the COVID-19 pandemic
Abstract
dc:descriptionΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι δηλητηριάσεις κατα την παιδική ηλικία παραμένουν ένα σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Τα χαρακτηριστικά των περιπτώσεων διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Γενικά, οι ακούσιες δηλητηριάσεις συμβαίνουν σε παιδιά κάτω των 5 ετών,ενώ οι σκόπιμες δηλητηριάσεις συνήθως αφορούν σε απόπειρα αυτοκτονίας, κυρίως στην εφηβική ηλικία. Παρά τις πρόσφατες εξελίξεις στην παροχή παιδιατρικής φροντίδος, στην ανάπτυξη και τη δυνατότητα εφαρμογής στρατηγικών δημόσιας υγείας με έμφαση στην εκπαίδευση των γονέων και των φροντιστών,οι δηλητηριάσεις αποτελούν ακόμα μια επείγουσα κατάσταση. Είναι χρήσιμο να γνωρίζει ο ειδικός πληροφορίες σχετικά με τις δηλητηριώδεις ουσίες και τη διαχείριση του παιδιατρικού ασθενούς, συμπεριλαμβανομένων μέσων απολύμανσης και απομάκρυνσης καθώς και τη χρήση ειδικών αντιδότων σε συνδυασμό με την υποστηρικτική φροντίδα. Στις περισσότερες παιδικές δηλητηριάσεις, οι ουσίες είναι καθόλου ή ελάχιστα τοξικές. Κατά περίπτωση, ωστόσο,μπορεί να είναι πολύ τοξικές και σε μικρή ποσότητα δύναται να προκαλούν σοβαρή βλάβη και να χρήζουν άμεσης ιατρικής παρέμβασης. Ο Iατρός του τμήματος επειγόντων περιστατικών πρέπει να είναι εξοικειωμένος με τη διαχείριση της δηλητηρίασης, γνωρίζοντας τις πιο πρόσφατες πληροφορίες σχετικά με τις σύγχρονες τάσεις αντιμετώπισης και χρήσης συγκεκριμένων παραγόντων. Η έξαρση της νόσου του Coronavirus 2019 (COVID-19) αντιπροσωπεύει παγκόσμια πανδημία, όπως ανακοινώθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) τον Ιανουάριο του 2020 και αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετώπισε η ανθρωπότητα τις τελευταίες δεκαετίες. Οι οικονομικές συνέπειες είναι ήδη εμφανείς, αλλά αφού βρισκόμαστε σε αχαρτογράφητη περιοχή,αναμένεται έκρηξη πολλών ειδών εμπλεκόμεων κρίσεων,οι οποίες προς το παρόν παραμένουν μη αναγνωρισμένες και δεν έχουν ακόμη εκδηλωθεί.Παγκοσμίως, η ερευνητική κοινότητα κινητοποιήθηκε άμεσα ώστε να δημιουργήσει έναν εκπληκτικό όγκο δεδομένων σχετικά με την παθογένεια της νόσου καθώς και προσεγγίσεις για τη διάγνωση και διαχείρισή της. Ο SARS-CoV-2 είναι ένας ιός RNA, η δομή του οποίου αποτελείται από ένα περίβλημα και RNA θετικής έλικος. Μέσω μοριακών τεχνικών διαπιστώθηκε ότι ο SARS-COV-2 είναι ένας βήτα κορωνοϊός παρόμοιος με τον κορονοϊό του σοβαρού οξέος αναπνευστικού συνδρόμου (SARS), αλλά η αλληλουχία του είναι πιο κοντά στον κορωνοϊό δύο νυχτερίδων. Η ανοσολογική απόκριση των παιδιών στον SARS-CoV-2 παρουσιάζει ενδιαφέρον,τόσο επειδή μπορεί να αποφέρει σημαντικά μαθήματα για τη διαχείριση σοβαρής νόσου σε ενήλικες,όσο και για το φαινόμενο του πολυσυστηματικού φλεγμονώδους συνδρόμου (MISC) που εμφανίζεται σε μερικά παιδιά μετά από τη νόσηση από το συγκεκριμένο ιό. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα επιδημιολογικά δεδομένα, τα παιδιά φαίνεται να μολύνονται λιγότερο συχνά από τους ενήλικες και εάν μολυνθούν, είναι λιγότερο πιθανό να γίνουν συμπτωματικά ή να εμφανίσουν βαρειά νόσηση. Οι πιο συχνές κλινικές εκδηλώσεις που αναφέρθηκαν στον παιδιατρικό πληθυσμό περιλαμβάνουν πυρετό και βήχα,συνοδευόμενα συχνά από ρινική συμφόρηση, φαρυγγαλγία, κεφαλαλγία, κόπωση,μυαλγίες,εμέτους, διαρροϊκές κενώσεις και κοιλιακό άλγος. Παιδιά με ήπια νόσηση COVID-19 αντιπροσωπεύουν την πλειονότητα των περιπτώσεων και δύναται να αντιμετωπιστούν με ασφάλεια κατοίκον, χωρίς νοσηλεία σε νοσοκομείο. Η επαρκής ενυδάτωση και η υποστηρικτική φροντίδα είναι πρωταρχικές προτεραιότητες στη διαχείριση αυτών των παιδιών, όπως συμβαίνει στις περισσότερες περιπτώσεις ιογενών λοιμώξεων του αναπνευστικού. Το πρώτο κρούσμα με COVID-19 στην Ελλάδα επιβεβαιώθηκε στις 26 Φεβρουαρίου του 2020 και τότε εφαρμόστηκαν τα πρώτα προληπτικά μέτρα, τα οποία αφορούσαν το κλείσιμο των σχολείων και την αναστολή πολιτιστικών εκδηλώσεων στις αρχικά πληγείσες περιοχές. Στις 10 Μαρτίου του 2020, λόγω της εξάπλωσης της επιδημίας σε διάφορες περιοχές της χώρας, όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα έκλεισαν και κλιμακώθηκαν τα μέτρα περιορισμού, περιλαμβάνοντας το κλείσιμο των καταστημάτων,την αναστολή των θρησκευτικών πρακτικών και του περιορισμού των μετακινήσεων, μέσα στα πλαίσια ατομικής προστασίας. O πρώτος πανελλήνιος εγκλεισμός/απαγόρευση κυκλοφορίας (lockdown) είχε διάρκεια 2 μηνών (έως τέλος Απριλίου 2020). Στη συνέχεια ακολούθησε μία περίοδος 6 μηνών με σταδιακή άρση των μέτρων προστασίας και κοινωνικής αποστασιοποίησης (Απρίλιος έως Οκτώβριος 2020), αλλά λόγω σημαντικής αύξησης στη νοσηρότητα και θνητότητα επιβλήθηκε δεύτερο lockdown από το Νοέμβριο του 2020 έως το Φεβρουάριο του 2021 στις περισσότερες περιοχές της χώρας. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 σημειώθηκε μείωση στα ποσοστά των επισκέψεων στα Παιδιατρικά Επείγοντα των Νοσοκομείων διεθνώς.Συγκεκριμένα η επισκεψιμότητα γενικά παρουσίασε μείωση, πιθανώς λόγω του φόβου των γονέων για τη μόλυνση από SARS-CoV-2 σε πιθανή προσέλευση στα Επείγοντα, είτε λόγω της χαμηλής νόσησης με λοιμώξεις του αναπνευστικού,είτε λόγω της επίσκεψης στον παιδίατρο της κοινότητας.Ομοίως,στην Ελλάδα έρευνες επιβεβαίωσαν αυτό το φαινόμενο. Ωστόσο,αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ενώ η προσέλευση των παιδιών στα Νοσοκομεία μειώθηκε, οι δηλητηριάσεις σημείωσαν αύξηση.Συγκεκριμένα,διεθνείς μελέτες κατέγραψαν αύξηση στα περιστατικά των δηλητηριάσεων την περίοδο του εγκλεισμού στο σπίτι,στο πρώτο κύμα της πανδημίας. Σκοπός αυτής της μελέτης είναι η περιγραφή των περιστατικών ατυχηματικής δηλητηρίασης του παιδιατρικού πλυθυσμού που παρουσιάστηκε στα Επείγοντα του Γενικού Νοσοκομείου Παίδων Πεντέλης κατά την περίοδο Ιανουαρίου του 2019 μέχρι το Δεκέμβριο του 2021. Ακόμα,πρόκειται για μια προσπάθεια ανάδειξης της επίδρασης της πανδημίας Covid19, κυρίως της απαγόρευσης κυκλοφορίας (lockdown) στα ποσοστά των παιδικών δηλητηριάσεων κατά τους μήνες Μάρτιο μέχρι Ιούνιο του 2020,δηλαδή την περίοδο της αυστηρής καραντίνας στην Ελλάδα, σε σύγκριση με το αντίστοιχο χρονικό διάστημα την προηγούμενη χρονιά, το 2019. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Στόχος αυτής της αναδρομικής μελέτης ήταν να διερευνήσει τα περιστατικά των δηλητηριάσεων κατά την περίοδο Ιανουάριος 2019-Δεκέμβριος 2021 στο Νοσοκομείο Παίδων Πεντέλης και να περιγράψει την επίδραση της πανδημίας COVID-19 στα ποσοστά των δηλητηριάσεων. Συγκεκριμένα, ο πληθυσμός που μελετήθηκε περιλάμβανε 103 παιδιά που εξετάστηκαν την περίοδο Ιανουάριο 2019 έως Δεκέμβριο 2021 στο Γενικό Νοσοκομείο Παίδων Πεντέλης. Το συγκεκριμένο νοσοκομείο είναι ένα από τα μεγαλύτερα παιδιατρικά νοσοκομεία παίδων της χώρας που δέχεται ασθενείς από την Αττική και μεγάλο μέρος της κεντρικής και νότιας Ελλάδας καθώς και των νησιών. Ως προς τον σχεδιασμό, πρόκειται για μια αναδρομική μελέτη. Τα στοιχεία των ασθενών που έλαβαν μέρος στη μελέτη συλλέχθηκαν από τους φακέλους του τμήματος επειγόντων περιστατικών καθώς και από τους φακέλους νοσηλείας των ασθενών στην παιδιατρική κλινική του Νοσοκομείου Παίδων Πεντέλης. Πρόκειται για ασθενείς που εξετάστηκαν και νοσηλεύτηκαν στο Νοσοκομείο Παίδων Πεντέλης την περίοδο 2019-2021.Οι ακόλουθοι παράγοντες έχουν εξεταστεί σύμφωνα με τους φακέλους των ασθενών: η ηλικία, το φύλο,ο τόπος διαμονής,η περίοδος προσέλευσης, το είδος του δηλητηρίου,οι καπνιστικές συνήθειες των γονιών,ο τρόπος δηλητηρίασης,η βαρύτητα της δηλητηρίασης σύμφωνα με την κλίμακα Poison Severity Score (PSS),η διάρκεια νοσηλείας και η θεραπευτική προσέγγιση.Οι παράγοντες δηλητηρίασης ταξινομήθηκαν με βάση την κύρια ουσία. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στο Νοσοκομείο Παίδων Πεντέλης. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά από τον ερευνητή/συγγραφέα.Τα δεδομένα αναφέρθηκαν σε καταγραφικό έντυπο, το οποίο αναπτύχθηκε από τον ερευνητή για τις ανάγκες της συγκεκριμένης μελέτης . Τα δεδομένα συνοψίστηκαν χρησιμοποιώντας συχνότητες και ποσοστά (κατηγορικές μεταβλητές). Η ανάλυση για την ισότητα των αναλογιών των παιδιών που δηλητηριάστηκαν την άνοιξη του 2019 και την άνοιξη του 2020 πραγματοποιήθηκε στο STATA 16.0 (StataCorp. 2019. Stata Statistical Software: Release 16. College Station, TX: StataCorp LLC). Η ανάλυση ήταν διπλής όψης και το επίπεδο σημαντικότητας ορίστηκε στο 0,05. Η μελέτη διεξήχθη σύμφωνα με τις αρχές της δήλωσης του Ελσίνκι του 2008 και έλαβε την έγκριση της τοπικής Επιτροπής Δεοντολογίας του Νοσοκομείου (με την 13.12.2022 απόφαση και με αριθμό 13734). Εκτός από τα δημογραφικά δεδομένα, δε θα δημοσιευθούν προσωπικά δεδομένα των ασθενών και τα δεδομένα που συλλέχθηκαν χρησιμοποιήθηκαν αποκλειστικά για τις ανάγκες της παρούσας μελέτης. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν χωρίς να αποθηκεύονται πληροφορίες που θα μπορούσαν να επιτρέψουν την ατομική ταυτοποίηση οποιουδήποτε συμμετέχοντος. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των 103 δηλητηριασμένων παιδιών συνοψίζονται αναλυτικά στον Πίνακα 3. Συνολικά, 61 (59,2%) ήταν αγόρια και 42 (40,8%) κορίτσια. Τα περισσότερα παιδιά ήταν ηλικίας 13 έως 24 μηνών (N=52, 50,5%), ακολουθούμενα από παιδιά άνω των 24 μηνών (N=37, 35,9%). Η συντριπτική πλειοψηφία των παιδιών διέμενε σε αστικές γεωγραφικές περιοχές (N=102, 99,0%). Τα κλινικά χαρακτηριστικά των 103 δηλητηριασμένων παιδιών συνοψίζονται λεπτομερώς στον Πίνακα 4. Αν και τα περισσότερα παιδιά παρέμειναν 24 ώρες στο νοσοκομείο (N=78,75,7%) για παρακολούθηση, σχεδόν το ένα τέταρτο του πληθυσμού των ασθενών (N=25,24,3 %) εξήλθε ενάντια στις ιατρικές συμβουλές. Εξήντα έξι (63,5%) παιδιά δεν έλαβαν θεραπεία, σε 31 (29,8%) είχε χορηγηθεί ενεργός άνθρακας ή/και πλύση στομάχου και σε λίγα μόνο από αυτά χορηγήθηκε φαρμακευτική αγωγή (N=7, 6,7%). Τα πιο συχνά δηλητήρια ήταν τα φάρμακα (N=39, 37,9%) και το τσιγάρο (N=33, 32,0%). Ακολούθησαν απορρυπαντικά και εντομοκτόνα με 5,9% (Ν=6) και 4,9% (Ν=5), αντίστοιχα. Όλα τα άλλα δηλητήρια κυμαίνονταν μεταξύ 1,9 και 3,9%. Ο αριθμός των δηλητηριασμένων παιδιών ήταν χαμηλότερος το 2019 (N=25) σε σύγκριση με το 2020 (N=46) και το 2021 (N=32). Συγκεκριμένα, τα περισσότερα από τα δηλητηριασμένα παιδιά παρατηρήθηκαν το 2020 (44,7%). Το 2019 ο αριθμός των δηλητηριάσεων ήταν σχεδόν ίδιος σε όλες τις εποχές, εκτός από το καλοκαίρι που ήταν χαμηλότερος (Γράφημα 1). Τόσο το 2020 όσο και το 2021, παρατηρήθηκε πολύ μικρότερος αριθμός δηλητηριάσεων το χειμώνα σε σύγκριση με τις άλλες εποχές (Γράφημα 2,3). Και τα δύο χρόνια, μεγάλος αριθμός δηλητηριάσεων παρατηρήθηκε την άνοιξη και το καλοκαίρι. Για το 2020, υψηλός αριθμός δηλητηριάσεων παρατηρήθηκε και το φθινόπωρο. Όσον αφορά τις κατηγορίες δηλητηρίων, τα φάρμακα και το τσιγάρο ήταν τα πιο συχνά σχεδόν σε κάθε εποχή σε κάθε ένα από τα τρία χρόνια. Ο συνολικός αριθμός των εισαγωγών στην Παιδιατρική Κλινική του Νοσοκομείου ανεξαρτήτου αιτίας την άνοιξη του 2019 και την άνοιξη του 2020 ήταν 7.891 και 2.436, αντίστοιχα. Το ποσοστό των εισαγωγών λόγω δηλητηρίασης ήταν σημαντικά υψηλότερο το 2020 σε σύγκριση με το 2019 για την ίδια χρονική περίοδο (άνοιξη) (p<0,001). Πιο αναλυτικά, το ποσοστό των παιδιών που εισήχθησαν στο Νοσοκομείο λόγω δηλητηρίασης την άνοιξη του 2019 ήταν ~0,1% ενώ την άνοιξη του 2020 ήταν ~0,7%. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Το υψηλό ποσοστό δηλητηρίασης από τσιγάρα είναι αρκετά ανησυχητικό,ειδικά τα παιδιά των οποίων οι γονείς είναι καπνιστές διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο δηλητηρίασης από την κατάποση τσιγάρων ή αποτσίγαρων, όταν μένουν χωρίς επίβλεψη. Μια μελέτη που συγκέντρωσε δεδομένα από διαφορετικά Κέντρα Δηλητηριάσεων της Ευρώπης ανέφερε ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα είναι μια σημαντική αιτία δηλητηρίασης στα παιδιά, κατάσταση που πρέπει να αντιμετωπιστεί με την κατάλληλη συσκευασία που να προστατεύει τα παιδιά. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, διαπιστώνεται η άσκοπη εισαγωγή μεγάλου ποσοστού ασθενών σε κλινική.Η νοσηλεία στις περισσότερες περιπτώσεις είναι περιττή λόγω της μη βαρύτητας της δηλητηρίασης σύμφωνα με την κλίμακα αξιολόγησης της κλινικής εικόνας των ασθενών (PSS). Η άριστη πρόγνωση στις περιπτώσεις παιδικής δηλητηρίασης μπορεί να εξηγηθεί, καθώς οι περισσότερες περιπτώσεις δηλητηρίασης αφορούσαν τυχαία κατάποση μικρών ποσοτήτων ή ελάχιστα τοξικών ουσιών. Στα τριτοβάθμια Νοσοκομεία Παίδων στην Ελλάδα έχει σημειωθεί μείωση στα παιδιά που εμφανίστηκαν στα Παιδιατρικά Επείγοντα κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού/ απαγόρευσης κυκλοφορίας. Αυτό θα μπορούσε να ήταν αποτέλεσμα του φόβου των γονιών για έκθεση στον SARS-CoV-2 στο νοσοκομείο ή μειωμένων αναπνευστικών λοιμώξεων και επομένως, λιγότερων επισκέψεων στο νοσοκομείο. Ωστόσο,αξιοσημείωτη είναι η αλλαγή στα χαρακτηριστικά των δηλητηριάσεων κατά τη διάρκεια του κύματος κορύφωσης της πανδημίας COVID-19. Πιο συγκεκριμένα, αυξήθηκαν οι δηλητηριάσεις κατά τη διάρκεια του αυστηρού περιορισμού του lockdown, όπως αναφέρεται σε έρευνες σε παιδιατρικά Νοσοκομεία διεθνώς. Επίσης,λόγω της συχνής χρήσης αντισηπτικών χεριών και απολυμαντικών κατά τη διάρκεια της πανδημίας έχει σημειωθεί ένας σημαντικός αριθμός δηλητηριάσεων εξαιτίας αυτών των προϊόντων. Στη μελέτη αυτή διαφαίνεται η στατιστικά σημαντική αύξηση στις περιπτώσεις των δηλητηριάσεων στα παιδιά στο τρίμηνο του αυστηρού lockdown (Μάρτιος,Απρίλιος,Μάιος 2020) σε σύγκριση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2019 (προ-COVID-19 εποχή). Αυτό το φαινόμενο θα μπορούσε να εξηγηθεί από την παραμονή των παιδιών για μεγάλο χρονικό διάστημα στο σπίτι, λόγω του κλείσιμου των βρεφονηπιακών σταθμών και των σχολείων και εξαιτίας της καθημερινής επαφής με χημικά προϊόντα. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η δηλητηρίαση είναι μια παγκόσμια ασθένεια που επηρεάζει τα παιδιά σε όλο τον κόσμο,προκαλώντας νοσηρότητα,η οποία μπορεί να αποφευγχθεί.Η στρατηγική πρόληψης θα πρέπει να στοχεύει στη βελτίωση της υπάρχουσας υποδομής, στην εφαρμογή της κατάλληλης νομοθεσίας και στην επένδυση στην εκπαίδευση ενηλίκων, επαγγελματιών υγείας και παιδιών. Αν και οι επιδημιολογικές μελέτες έχουν περιορισμούς, συμβάλλουν και θα παρέχουν πάντα εξαιρετικά πολύτιμες πληροφορίες για την επίπτωση των νοσημάτων.Σε αυτή τη μελέτη υπάρχουν ορισμένες πτυχές που επιτρέπουν να προτείνονται τάσεις και να παρακολουθούνται σε περιφερειακό αλλά και σε εθνικό επίπεδο. Τα ακριβή και σαφώς καθορισμένα δεδομένα για τις δηλητηριάσεις είναι πολύτιμα για τον σχεδιασμό, την αξιολόγηση και τις πολιτικές μείωσης των θανάτων από δηλητηρίαση. Τα κράτη πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στην υγεία των παιδιών, επενδύοντας στη σωστή εκπαίδευση των γονέων σχετικά με τη σωστή αποθήκευση των φαρμάκων και στην παροχή οικιακού εξοπλισμού ασφαλείας, όπως συναγερμοί καπνού, ντουλάπια και κλειδαριές παραθύρων. Πολυκεντρική μελέτη περιπτώσεων ελέγχου υπογράμμισε ότι οι ακούσιες δηλητηριάσεις προκαλούνται κυρίως από την ακατάλληλη αποθήκευση των φαρμάκων ή τη μη επιστροφή του φαρμάκου και των προϊόντων οικιακής χρήσης στην αρχική τους θέση αμέσως μετά τη χρήση τους. Ειδικότερα, η ασφαλής αποθήκευση φαρμάκων και προϊόντων οικιακής χρήσης καθώς και η κατοχή του αριθμού του Κέντρου Δηλητηριάσεων είναι οι πιο αποτελεσματικές πρακτικές πρόληψης δηλητηριάσεων.Υπάρχουν ορισμένες καινοτόμες εφαρμογές που θα μπορούσαν να προωθηθούν και να ενθαρρυνθούν από τις αρχές, όπως η εφεύρεση έξυπνων δοχείων χαπιών που ανιχνεύουν την προσπάθεια του παιδιού να ανοίξει το μπουκάλι. Ιδιαίτερα σημαντικό μπορεί να είναι ένα πρόγραμμα προαγωγής της υγείας προς τους γονείς, ήδη από τα μαιευτήρια, τονίζοντας τον κίνδυνο να αφήσουν τα παιδιά χωρίς επίβλεψη,ενημερώνοντας ότι η ακούσια δηλητηρίαση συμβαίνει κυρίως στο σπίτι. Επίσης,οι παιδίατροι πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον τομέα αυτό, αφού μπορούν να κάνουν παρεμβάσεις στην κοινότητα, δρώντας τοπικά σε επίπεδο πρόληψης. Σε περιβάλλον με περιορισμένους πόρους, η ανάπτυξη ενός προγράμματος επείγουσας εκπαίδευσης για επαγγελματίες υγείας μαζί με τη βελτίωση του εξοπλισμού θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξειδικευμένη εκπαίδευση επαγγελματιών Επείγουσας Ιατρικής για τη διαχείριση περιπτώσεων παιδοτοξικολογίας.Επίσης, θα μπορούσαν να προταθούν μικρότερες περίοδοι παρακολούθησης στα νοσηλευόμενα, δεδομένου του μεγάλου κόστους που επιβαρύνει το Εθνικό Σύστημα Υγείας. Τα συμπεράσματα που προέκυψαν από αυτήν τη μελέτη θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να γίνει κατανοητό ότι το κλείσιμο των σχολείων και η παραμονή των παιδιών για μεγάλο χρονικό διάστημα στο σπίτι μπορεί να συνέβαλαν στην αύξηση των παιδιατρικών δηλητηριάσεων. Αυτές οι πληροφορίες θα πρέπει να ληφθούν υπόψη προκειμένου να αυξηθεί η ετοιμότητα της κοινωνίας ως απάντηση σε μελλοντικούς περιορισμούς σε συνθήκες επιδημιών. Περαιτέρω μελέτες από όλα τα Νοσοκομεία Παίδων της Ελλάδας θα μπορούσαν να είναι πολύτιμες, προκειμένου να αναλυθεί το φαινόμενο της παιδικής δηλητηρίασης στη μετά τον COVID-19 εποχή.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Κώτση Ελισάβετ
- Kotsi Elisavet
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- English
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3292152