National and Kapodistrian University of Athens
Σχεδιασμός, σύνθεση και αξιολόγηση της κυτταροτοξικής δράσης νέων 3,7-διαρυλοϋποκατεστημένων 6-αζαϊνδολίων
Abstract
dc:descriptionΣημαντική πρόοδος στην αντιμετώπιση του καρκίνου τα τελευταία είκοσι χρόνια έχει γίνει με τη χρήση νέων θεραπευτικών παραγόντων, οι οποίοι δρουν με πιο στοχευμένο τρόπο σε σχέση με τα προϋπάρχοντα συμβατικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα. Οι νέες αυτές στοχευμένες θεραπείες βασίζονται κυρίως στη χρήση ενώσεων που μπορεί να δράσουν ως αναστολείς πρωτεϊνικών κινασών ή στη χρήση μονοκλωνικών αντισωμάτων, και εμφανίζουν μεγάλη αποτελεσματικότητα με περιορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες. Οι αναστολείς πρωτεϊνικών κινασών είναι ενώσεις που μπορούν να ανταγωνίζονται το ATP στη θέση πρόσδεσής του στο ενεργό κέντρο κινασών οι οποίες υπερεκφράζονται σε αρκετά καρκινικά κύτταρα, αναστέλλοντας έτσι την ενεργοποίηση σηματοδοτικών μονοπατιών που σχετίζονται με την ανάπτυξη αυτών καρκινικών κυττάρων. Τα πουρινικά παράγωγα αποτελούν σημαντική κατηγορία των αναστολέων αυτών, λόγω της δομικής τους ομοιότητας με την αδενίνη του ATP, και αρκετά από αυτά έχουν ήδη λάβει έγκριση ως αντικαρκινικά φάρμακα. Στο πλαίσιο της ενασχόλησης της ερευνητικής μας ομάδας με την εύρεση νέων ενώσεων με πιθανή κυτταροτοξική δράση, τα τελευταία χρόνια στο εργαστήριο μας έχει συντεθεί ένας μεγάλος αριθμός ετεροκυκλικών ενώσεων που φέρουν ως βασικό σκελετό ένα δικυκλικό σύστημα, που φέρει δύο ή περισσότερα άτομα αζώτου, και τα οποία επέδειξαν ενδιαφέρουσα κυτταροτοξική δράση ή/και ανασταλτική δράση έναντι πρωτεϊνικών κινασών, με τιμές IC50 που βρίσκονται σε μονοψήφιες τιμές μΜ, ή ακόμα και σε τιμές nM, έναντι μιας ποικιλίας καρκινικών κυτταρικών σειρών ανθρώπινης προέλευσης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς την αντικαρκινική της δράση επέδειξε μία σειρά παραγώγων που φέρει τον δικυκλικό δακτύλιο της πυρρολο[2,3-c]πυριδίνης (6-αζαϊνδόλιο), και κατάλληλους υποκαταστάτες στις θέσεις 1-, 3- και 7- του ετεροκυκλικού συστήματος. Τα παράγωγα αυτά έδειξαν αξιοσημείωτη κυτταροτοξική δράση, με τιμές IC50 σε μονοψήφιες τιμές μΜ, ή ακόμα και σε τιμές nM, έναντι των καρκινικών κυτταρικών σειρών ανθρώπινης προέλευσης που ελέγχθηκαν. Τα κοινά δομικά χαρακτηριστικά των δραστικών αυτών ενώσεων ήταν η παρουσία 3-αρυλοϋποκαταστάτη (φαινυλο- ή 3- φθοροφαινυλομάδα) και η 7-αρυλαμινοϋποκατάσταση (ανιλίνη ή 3,4,5-τριμεθοξυανιλίνη), ενώ η 1- θέση του δικυκλικού συστήματος ήταν μη υποκατεστημένη ή έφερε την 4-μεθοξυβενζυλομάδα. Με βάση τις ανωτέρω παρατηρήσεις, και με σκοπό την εξαγωγή ουσιαστικών σχέσεων δομής- δράσης για αυτή την κατηγορία μορίων, στην παρούσα διπλωματική εργασία προχωρήσαμε στον σχεδιασμό και την σύνθεση αναλόγων στα οποία ο αρωματικός δακτύλιος στην 7-θέση συνδέεται απευθείας στον αζαϊνδολικό πυρήνα. Σκοπός της αλλαγής αυτής ήταν η μελέτη της επίδρασης στην κυτταροτοξική δράση που θα έχει στα νέα μόρια η αφαίρεση του ανιλινικού αζώτου της θέσης 7. Παρ’ όλο που στα νέα μόρια έχει χαθεί η πιθανή δυνατότητα σχηματισμού δεσμού υδρογόνου από το άζωτο της ανιλινικής ομάδας σε σχέση με την ένωση-οδηγό, εν τούτοις η αφαίρεση του αζώτου έχει προσδώσει στα νέα μόρια μεγαλύτερη λιποφιλία, γεγονός που ίσως επηρεάσει θετικά την δράση τους. Σχετικά με τους υποκαταστάτες που φέρουν τα νέα παράγωγα, στις θέσεις 1- και 3- του δικυκλικού συστήματος διατηρήθηκαν οι ίδιοι υποκαταστάτες που υπήρχαν στις αντίστοιχες θέσεις της ένωσης- οδηγού. Στην 7- θέση του δικυκλικού συστήματος επιλέχθηκαν σαν υποκαταστάτες ο μη υποκατεστημένος βενζολικός δακτύλιος, 2 βενζολικά παράγωγα με π-υποκατάσταση (χλώριο και ακετυλομάδα), ένα παράγωγο με μ-υποκατάσταση (νιτρομάδα) καθώς και ένα 2,4-δισυποκατεστημένο παράγωγο (2,4-διμεθοξυφαινυλομάδα). Συνολικά συντέθηκαν 20 νέα παράγωγα τα οποία αξιολογήθηκαν με τη μέθοδο ΜΤΤ ως προς την ικανότητά τους να αναστέλλουν τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό καρκινικών κυττάρων ανθρώπινης προέλευσης, ενώ παράλληλα μελετήθηκε και η επίδρασή τους έναντι φυσιολογικών κυττάρων. Από την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων φάνηκε ότι τα παράγωγα που φέρουν την π- μεθοξυβένζυλο υποκατάσταση στη θέση 1 του πυρρολίου είναι λιγότερο δραστικά σε σχέση με τα δομικά ανάλογά τους στα οποία το πυρρολικό άζωτο δεν φέρει υποκαταστάτη. Μάλιστα, η απομάκρυνση του ογκώδους υποκαταστάτη οδήγησε σε σημαντική βελτίωση της αντικαρκινικής δράσης των παραγώγων, τα οποία πλέον παρουσιάζουν τιμές IC50 σε χαμηλό νανομοριακό επίπεδο. Η εισαγωγή υποκαταστάτη (χλωρίου ή ακετυλίου) στη θέση 4 του φαινυλίου της 7-θέσης βελτίωσε σημαντικά την δράση, με την π- χλωρο υποκατάσταση να είναι αυτή που υπερέχει. Τα μόρια με την 2,4-διμεθοξυφαινυλο υποκατάσταση στη θέση-7 ήταν τα παράγωγα με τη μεγαλύτερη δράση, με τιμές IC50 12-18 nM έναντι των καρκινικών σειρών HT-1080 και MDA-MB-231. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι όλα τα δραστικά ανάλογα εμφάνισαν πολύ μικρή επίδραση έναντι της φυσιολογικής κυτταρικής σειράς AG01523, άρα εμφάνισαν έναν αρκετά μεγάλο δείκτη εκλεκτικότητας. Για να διερευνηθεί περαιτέρω ο πιθανός μηχανισμός δράσης των νέων αναλόγων, σε επόμενο στάδιο πραγματοποιήθηκε μελέτη της επίδρασης επιλεγμένων παραγώγων στον κυτταρικό κύκλο. Οι ενώσεις που ελέγχθηκαν παρουσιάζουν ανάλογη επίδραση στην καρκινική σειρά MDA-MB-231, όπου και παρατηρείται μία σημαντική αύξηση του ποσοστού των κυττάρων που βρίσκονται στη φάση G2/M, ενώ στην καρκινική σειρά MCF-7 παρατηρήθηκε μία σημαντική αύξηση του ποσοστού των κυττάρων που βρίσκονται στη φάση G2/M, για τις 4 ενώσεις, ενώ οι υπόλοιπες 2, οι οποίες σημειωτέον φέρουν την 2,4-διμεθοξυφαινυλο υποκατάσταση, προκάλεσαν μία αύξηση του πληθυσμού των κυττάρων στη φάση S του κυτταρικού κύκλου, υποδεικνύοντας πιθανή επίδραση σε κάποιο στόχο που σχετίζεται με την αντιγραφή του γενετικού υλικού του κυττάρου.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Σακαλής Νικόλαος
- Sakalis Nikolaos
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3328453