National and Kapodistrian University of Athens
Πόλεμος και διπλωματία την εποχή της Κωνσταντίνειας δυναστείας: η εξωτερική πολιτική της αυτοκρατορίας από τον Κωνσταντίνο Α’ στον Ιουλιανό
Abstract
dc:descriptionΣτο πλαίσιο της εργασίας ερευνάται η εξωτερική πολιτική της Βυζαντινής αυτοκρατορίας την περίοδο από τον Κωνσταντίνο Α΄ έως τον Ιουλιανό. Μελετήθηκαν οι ενέργειες, τόσο των πολεμικών όσο και των διπλωματικών, στις σχέσεις με τους γειτονικούς λαούς προκειμένου να ανασυνθεθεί η πολιτική των αυτοκρατόρων της δυναστείας. Η βασιλεία του Κωνσταντίνου συνιστά κομβική στιγμή για τη μετεξέλιξη της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας σε βυζαντινή, συνδυάζοντας χαρακτηριστικά και από τις δύο κρατικές οντότητες. Η εξέταση των ζητημάτων της εξωτερικής πολιτικής, μπορεί να αποκαλύψει περαιτέρω πτυχές των ευρύτερων κοινωνικών αλλαγών, οι οποίες συντελούντο τον 4ο αιώνα. Αρχίζοντας από το 313 όταν η το κράτος διαιρέθηκε μεταξύ Κωνσταντίνου και Λικίνιου, μελετάται η στάση του Κωνσταντίνου τόσο προς τα εξωτερικά σύνορα και κυρίως τον Ρήνο, όσο και προς τον Λικίνιο επί του οποίου τελικά επικράτησε. Ως απόλυτος κυρίαρχος μετά το 324, μπορούσε πλέον να ορίζει την εξωτερική πολιτική, με κύρια πεδία δράσης του τον Δούναβη και την Περσία. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις φαίνεται πως εισήγαγε καινοτομίες, καθώς αφενός ενέταξε σε νέο πλαίσιο τη σχέση με τους Γότθους και αφετέρου επιστράτευσε τη χριστιανική θρησκεία στο πεδίο της διπλωματίας, εκφράζοντας μια νέα ιμπεριαλιστική ιδεολογία. Ο θάνατός του οδήγησε στον κατακερματισμό της εδαφικής επικράτειας ανάμεσα στους γιους του, με συνέπεια την διάσπαση και της ενιαίας εξωτερικής πολιτικής. Στη Δύση οι γιοι του, Κωνσταντίνος Β΄ και Κώνστας, αν και δεν υφίσταται πληθώρα πηγών, συνέχισαν την τακτική της επιθετικής άμυνας του πατέρα τους, περισσότερο όμως σε αμυντική στόχευση, καθώς δεν είχαν τις δυνατότητες για κατακτήσεις. Στην Ανατολή, ο Κωνστάντιος είχε να αντιμετωπίσει τους Πέρσες, εφαρμόζοντας μια συνεκτική αμυντική πολίτική, αποσκοπώντας παράλληλα και στην εξοικονόμηση των δυνάμεων και των πόρων της αυτοκρατορίας. Ο Κωνστάντιος στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στη διπλωματία και ιδιαίτερα για την ανάπτυξη των σχέσεων του με τους λαούς της Ανατολής για τον πόλεμο εναντίον των Περσών, χρησιμοποίησε τον χριστιανισμό, με κορυφαία στιγμή την ιεραποστολή στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι διπλωματικές ικανότητές του, αποτυπώνονται ευρύτερα στην εμφύλια σύγκρουση με τον Μαγνέντιο, με τους ελιγμούς του επί του Βετράνιου και στη συνέχεια εκμεταλλευόμενος τους Αλαμανούς κατάφερε να αναδειχθεί κυρίαρχος. Η πολιτική του αν και με σαφή αμυντική προσήλωση δεν συνεπαγόταν και μια παθητική στάση, καθώς όπου κρινόταν απαραίτητο είτε στην Ανατολή, είτε στη Δύση, επιστράτευσε και επιθετικές κινήσεις για τη διασφάλιση των συνόρων. Ο Ιουλιανός, το τελευταίο μέλος της δυναστείας, ξεκίνησε την πορεία του ως καίσαρας στη Γαλατία, δείχνοντας τα πρώτα σημάδια της επιθυμίας του για ανανέωση της επιθετικής και ιμπεριαλιστικής πολιτικής. Η εισβολή του στην Περσία αν και αποτέλεσε την υλοποίηση των κατακτητικών σχεδίων του Κωνσταντίνου, δεν μπορεί να μην θεωρηθεί ότι οφειλόταν ως έναν βαθμό και στην ανάγκη του για επιβεβαίωση των ανατρεπτικών πολιτικών του σε ζητήματα εσωτερικής πολιτικής. Η εξωτερική πολιτική της περιόδου είναι εύλογο ότι εκφραζόταν με διαφορετικό τρόπο από τον εκάστοτε αυτοκράτορα, με στόχο την αντιμετώπιση των κινδύνων της βασιλείας του. Ωστόσο μπορούν να εντοπιστούν ορισμένα διαχρονικά χαρακτηριστικά. Η θρησκευτική διπλωματία αναπτύχθηκε περαιτέρω προκειμένου να μετατραπεί σε βασικό εργαλείο της εξωτερικής πολιτικής, ενώ η επιθυμία για επιθετική στάση φαίνεται πως είχε απήχηση στη κοινωνία, μετά την κρίση του 3ου αιώνα και τη σταθεροποίηση από την Τετραρχία, οδηγώντας όμως εν τέλει σε σημαντική ήττα της αυτοκρατορίας.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Λάιος Αθανάσιος
- Laios Athanasios
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3361647