National and Kapodistrian University of Athens
Θεράποντες Ήρωες στην Αρχαία Ελληνική Θρησκεία
Abstract
dc:descriptionΜε τη ματιά στον θεράποντα ήρωα της αρχαίας ελληνικής θρησκείας, η παρούσα εργασία αφορμάται από τον ήρωα στη γενική του μορφή, αναζητώντας να τον ορίσει μέσα από την καταγωγή του και τη σχέση του με τους διαυγέστερα περιχαρακωμένους θεούς και τους καθόλα γνώριμούς μας θνητούς. Επιπλέον καταγίνεται με την εξέταση της σχέσεως της ηρωολατρείας με αυτή της προγονολατρείας, το αν και κατά πόσο δηλαδή η απόδοση τιμής στον ήρωα και τον κοινό νεκρό διαφέρουν ουσιαστικά. Στο αρχαιοελληνικό ιστορικό περιβάλλον, η λέξη ‘ήρως’ έχει διττή σημασιοδότηση. Στο πρώιμο έπος χαρακτηρίζει τις πιο διακεκριμένες από τις ανθρώπινες φυσιογνωμίες, τα κλέη των οποίων εξυμνεί ο αοιδός, ενώ μεταγενέστερα αποδίδεται σε εκείνους από τους νεκρούς των οποίων η επίδραση, ευεργετική ή βλαπτική, εκτείνεται πέρα από τον τάφο και γι’ αυτό απαιτείται η εξευμενιστική λατρεία τους. Όσο για την ιστορικότητα της μορφής του, μαρτυρία προσφέρουν τόσο τα έπη, όσο και τα απτά κατάλοιπα της λατρείας τους, όπως τα «ηρώα» ή τα μεγαλοπρεπή ταφικά οικοδομήματα. Αυτοί ο ήρωες, ακόμα και στην εκδοχή τη μη προικισμένη με εξέχοντα χαρακτηριστικά υπεροχής, ή με το ρόλο του πρότυπου διαπαιδαγώγησης, επιτελούσαν όλοι ανεξαιρέτως μια λειτουργία χρήσιμη για το άτομο ή το κοινωνικό σύνολο. Ήρωες πολιτισμικοί, πρακτήριοι, επώνυμοι ή θεράποντες, είχαν συμβολή αυτονόητα κρίσιμη για την κοινωνία συνολικά, ή μέσω του αναβαθμού της ατομικής ωφέλειας. Αναφορικά με τις προυποθέσεις απόδοσης της ηρωικής ταυτότητας, δεν υπάρχει ένα απόλυτα ξεκάθαρο και απαρέγκλιτο μοτίβο. Η ημιθεϊκή καταγωγή, χωρίς να αποκλείεται, δε συνιστά κανόνα, κάτι όμως που φαίνεται να ισχύει για το πέρασμα από το κατώφλι του θανάτου. Οι ήρωες έχουν την εμπειρία του τάφου, με έδρα τον οποίο ασκούν είτε ευεργετική είτε βλαπτική επίδραση στους ζωντανούς. Εξίσου όμως απέχουν και από τους κοινούς θνητούς, καθώς αντίθετα από εκείνους, διαθέτουν ψυχή που επιβιώνει του σωματικού θανάτου και γίνεται μέτοχος μιας ανώτερης αθάνατης ύπαρξης. Και εδώ προκύπτει το εύλογο ερώτημα του κατά πόσο η συνέχιση της ψυχής στο αρχαιοελληνικό θρησκευτικό περιβάλλον ευρύχωρα περιλαμβάνει και τον ήρωα, μαζί με μια πληθώρα άλλων μορφών, ή αν αντίθετα, περιορίζεται και εξαντλείται στην περίπτωσή τους. Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουμε είναι ότι ανάμεσα στην ιδεαλιστική ομοιομορφία των πανελλαδικής εμβέλειας ουράνιων θεοτήτων του Ομήρου και την πολυμορφία των αναρίθμητων τοπικών λατρειών με χθόνια αναφορά, ο ήρωας προσφέρει ένα λειτουργικό γεφύρωμα. Χωρίς να γενικεύει την πίστη στη δυνατότητα αναγωγής της ανθρώπινης ψυχής σε μια ανώτερη κατάσταση μετά θάνατο, συνιστά μια ιδιαίτερη εξαίρεση, που ωστόσο δεν αποκλείει μια τέτοια μοίρα. Και εκεί που η ορθολογική «εσχατολογία» του Ομήρου απέκλειε κάθε έξοδο από τα εδωκοσμικά στεγανά, ο ήρωας αναδύεται απο τον τάφο, το τέλος της βιολογικής περιπλάνησης, για να ασκήσει μια αξιοσημείωτη επιρροή στον κόσμο των ζωντανών, που να δικαιολογεί ακόμη και τη λατρεία του. Ολοκληρώνοντας την εξέταση του φαινομένου ήρωας, εστιάζουμε σε εκείνους τους φορείς του με ακραιφνή θεραπευτική αρμοδιότητα και εξειδίκευση δράσης, αισιοδοξώντας η ανάδειξη της ετερόκλητης πολυμορφίας τους να λειτουργήσει εν τέλει διαφωτιστικά για την ενιαία μείζονα επωφελή λειτουργία τους.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Ξενίας Σταμάτιος
- Xenias Stamatios
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3370314