Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Patient satisfaction from the use of teledentistry - prospects and challenges

Abstract

dc:description

Η πρόσφατη πανδημία της νόσου COVID-19 είχε πολλαπλές επιπτώσεις στην κοινωνική και οικονομική ζωή παγκοσμίως. Ο τομέας της υγειονομικής περίθαλψης ήταν από τους τομείς που επηρεάστηκαν σε πολύ σημαντικό βαθμό και σε πολλά επίπεδα. Η εμφάνιση ενός αερογενώς μεταδιδόμενου ιού με σημαντική θνησιμότητα άλλαξε τα δεδομένα στις δομές υγείας, τόσο τις δημόσιες όσο και τις ιδιωτικές. Ειδικά η Οδοντιατρική θεωρήθηκε κλάδος υψηλού κινδύνου για τη μετάδοση της νόσου λόγω της εγγύτητας μεταξύ ιατρού και ασθενή αλλά και γιατί οι περισσότερες οδοντιατρικές εργασίες συνοδεύονται από την παραγωγή αερολύματος με το οποίο εύκολα μεταδίδεται ο ιός. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας άλλαξαν οι κανόνες στα ιατρεία καθώς δόθηκε επιπλέον έμφαση στη χρήση μέσων ατομικής προστασίας, στον καθαρισμό και την ανανέωση του αέρα και στην εφαρμογή μέτρων κοινωνικής απομόνωσης. Για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα, στις περισσότερες χώρες του κόσμου, αποφασίστηκε το κλείσιμο των οδοντιατρείων και η εξυπηρέτηση μόνο των επειγόντων περιστατικών. Η ανάγκη όμως για συνέχιση της παροχής υπηρεσιών υγείας στους ασθενείς οδήγησε στην ανάπτυξη ενός κλάδου που προϋπήρχε αλλά δεν ήταν ιδιαίτερα αναγνωρισμένος, αυτού της τηλε-οδοντιατρικής. Η τηλε-οδοντιατρική ορίζεται ως η απομακρυσμένη παροχή οδοντιατρικών υπηρεσιών με τη χρήση των τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας. Ουσιαστικά πρόκειται για την εφαρμογή της τηλε-ιατρικής στο πεδίο της στοματικής υγείας. Τηλε-ιατρική, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), ονομάζεται η απομακρυσμένη παροχή ιατρικών υπηρεσιών από τους επαγγελματίες υγείας με τη χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας, για την ανταλλαγή πληροφοριών, σχετικών με τη διάγνωση, την πρόληψη και τη θεραπεία ασθενειών, την έρευνα και τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση. Η παροχή των υπηρεσιών αυτών μπορεί να γίνει με δύο τρόπους, είτε σε πραγματικό χρόνο (real-time) με τη χρήση τεχνολογίας βίντεο και σχετικών εφαρμογών κατά την οποία υπάρχει άμεση επικοινωνία ιατρού και ασθενή είτε ασύγχρονα (store-and-forward), κατά την οποία υλικό όπως φωτογραφίες, εξετάσεις και άλλες πληροφορίες προωθείται από τον ασθενή και αξιολογείται από τον ιατρό σε δεύτερο χρόνο προκειμένου να προβεί στην κατάλληλη ενέργεια. Σε οποιαδήποτε από τις δύο μορφές μπορεί να βρίσκεται μαζί με τον ασθενή κάποιος, γενικός συνήθως, ιατρός ή νοσηλευτικό ή άλλο βοηθητικό προσωπικό. Πρόγραμμα τηλε-οδοντιατρικής εφάρμοσε πρώτη φορά ο στρατός των ΗΠΑ το 1994, ενώ στη βιβλιογραφία αναφέρθηκε σαν ξεχωριστός όρος το 1997. Τα χρόνια της πανδημίας εκτοξεύτηκε η χρήση υπηρεσιών τηλε-οδοντιατρικής καθώς και η έρευνα σχετικά με αυτήν, γεγονός που αντικατοπτρίζεται στην πληθώρα των άρθρων που έχουν δημοσιευτεί μετά το 2020. Το αυξημένο αυτό ενδιαφέρον οδήγησε στην αναγνώριση των παραγόντων που διευκολύνουν ή αντίθετα εμποδίζουν την εφαρμογή της νέας αυτής τεχνολογίας, και αυτό αναμένεται να συμβάλλει καθοριστικά στην δυνατότητα διερεύνησης της βιωσιμότητας και συνεπώς της ευρύτερης εφαρμογής της τηλε-οδοντιατρικής. Η τηλε-οδοντιατρική φαίνεται να μπορεί να συνεισφέρει σε ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών της Οδοντιατρικής και σε πολλές ειδικότητες της. Μια από τις βασικότερες χρήσεις είναι η αρχική διαλογή (triage/screening) των ασθενών με σκοπό από την αξιολόγηση των σημείων και συμπτωμάτων να αποφασιστεί ποιοι χρειάζονται άμεσα δια ζώσης αντιμετώπιση και σε ποιους μπορεί αυτή να μετατοπιστεί χρονικά ή μπορεί ακόμα και να μην απαιτηθεί καθόλου. Πολύ σημαντική μπορεί να αποδειχτεί η αρχική αυτή διαλογή των ασθενών και όταν πρόκειται για πληθυσμούς που ζουν σε αγροτικές ή απομονωμένες περιοχές. Σε αυτή την περίπτωση η τηλε-οδοντιατρική μπορεί να αποδειχτεί εξαιρετικά συμφέρουσα από πλευράς κόστους και συγχρόνως αποτελεσματική καθώς έτσι αποφεύγονται περιττές μετακινήσεις και έξοδα για τον ασθενή, ενώ παράλληλα εξοικονομείται σημαντικός χρόνος. Άλλη χρήση της τηλε-οδοντιατρικής είναι η παρακολούθηση (follow-up) των ασθενών που έχουν υποβληθεί σε κάποια χειρουργική επέμβαση, που βρίσκονται υπό ορθοδοντική θεραπεία ή που έχουν κάποια χρόνια στοματική νόσο η οποία χρειάζεται συστηματική παρακολούθηση. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί η τηλε-οδοντιατρική για την αρχική διάγνωση οποιασδήποτε νόσου των δοντιών και του στόματος, για την αξιολόγηση έκτακτων περιστατικών, για τον σχεδιασμό της θεραπευτικής αντιμετώπισης, για συμβουλευτική, καθώς και για σκοπούς επιδημιολογικής επιτήρησης. Άλλες σημαντικές εφαρμογές είναι η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, η επικοινωνία μεταξύ γενικού οδοντιάτρου και ειδικού, η παραπομπή στον κατάλληλο ειδικό και τέλος η εκπαίδευση των ασθενών. Με τη χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας, είναι δυνατό οι ασθενείς με φιλικές προς τον χρήστη εφαρμογές να εκπαιδευτούν στην ανάγκη και στις μεθόδους στοματικής υγιεινής και να εξοικειωθούν με την δουλειά του οδοντιάτρου. Αυτά φαίνεται ότι αποκτούν ακόμα μεγαλύτερο δυναμικό όταν πληθυσμός-στόχος είναι παιδιά. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η τηλε-οδοντιατρική στην προσέγγιση των ευάλωτων πληθυσμών (άτομα με αναπηρίες, ηλικιωμένα, με δυσκολία κίνησης ή με σοβαρά προβλήματα υγείας, περιθωριοποιημένα όπως οι κρατούμενοι σε σωφρονιστικά καταστήματα), στα οποία δίνει μια σημαντική διέξοδο στην μέχρι τώρα σχεδόν αδύνατη πρόσβαση τους στο σύστημα υγείας. Μια από τις σημαντικότερες παραμέτρους της τηλε-οδοντιατρικής είναι ακριβώς αυτή η δυνατότητα που φαίνεται να προσφέρει για τον περιορισμό των σημαντικών ανισοτήτων που υπάρχουν στο χώρο της στοματικής υγείας. Σημαντικό πλεονέκτημα της τηλε-οδοντιατρικής είναι ότι, όπως έχει πλέον αποδειχτεί από έναν σημαντικό αριθμό ερευνών, μπορεί με ικανοποιητική εγκυρότητα και αξιοπιστία σε σύγκριση με τη δια ζώσης εξέταση να εξασφαλίσει μια αρχική διάγνωση καταστάσεων όπως η τερηδόνα ή αλλοιώσεις του βλενογόννου διαφόρων περιοχών του στόματος. Η χρήση της τηλε-οδοντιατρικής αποδεικνύεται ότι διευκολύνεται από μια σειρά από παράγοντες, όπως η ευρεία διάδοση του διαδικτύου, η δυνατότητα γρήγορης και δωρεάν πρόσβασης σε αυτό από όλο και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου, η εμφάνιση διαδραστικών εφαρμογών εύκολων στη χρήση και οι καινούριες δυνατότητες που δίνουν οι εξελιγμένες κάμερες στα κινητά νέας γενιάς. Αντίθετα, περιοριστικό ρόλο στη χρήση της τηλε-οδοντιατρικής παίζει η απουσία κανονιστικού πλαισίου σχετικά με τις αποζημιώσεις των οδοντιάτρων, θέματα που σχετίζονται με την ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων των ασθενών και του απορρήτου των ιατρικών πληροφοριών που διακινούνται μέσω διαδικτύου, η απουσία εκπαίδευσης και εξοικείωσης με την τεχνολογία πολλών οδοντιάτρων, η εξάρτηση της ποιότητας της επικοινωνίας και της συνεπακόλουθης ιατρικής δράσης από την ικανότητα ή/και δυνατότητα του εκάστοτε ασθενή να διαθέτει επαρκή εξοπλισμό, να λαμβάνει φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης και να δίνει έγκυρες και επαρκείς πληροφορίες, το κόστος που απαιτείται για την εγκατάσταση των κατάλληλων υποδομών και φυσικά το γεγονός ότι η απουσία φυσικής παρουσίας του ασθενή στον ίδιο χώρο με τον οδοντίατρο και της δια ζώσης κλινικής εξέτασης θέτει σε πολλές περιπτώσεις περιορισμούς στην δυνατότητα προσδιορισμού μιας οριστικής διάγνωσης και επομένως του κατάλληλου σχεδίου θεραπείας. Σε κάθε περίπτωση, η τηλε-οδοντιατρική, σε αντίθεση με πολλές ειδικότητες της τηλε-ιατρικής, λόγω της πρακτικής φύσης των οδοντιατρικών πράξεων, μπορεί να παίξει σημαντικό αλλά πάντα συμπληρωματικό ρόλο στην άσκηση της Οδοντιατρικής και σε καμία περίπτωση να την αντικαταστήσει. Η έρευνα στον χώρο της τηλε-υγείας ανέδειξε ως μια από τις σημαντικότερες παραμέτρους σχετικά με τη βιωσιμότητα των μεθόδων της και της περαιτέρω αξιοποίησης της για την βελτίωση της υγείας των ασθενών, την στάση των χρηστών των μεθόδων αυτών, δηλαδή τόσο των ιατρών όσο και των ασθενών. Οι περισσότερες έρευνες επικεντρώνονται στην αντιμετώπιση και στην αξιολόγηση από την πλευρά των ιατρών αλλά σταδιακά αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο η καθοριστική σημασία της ικανοποίησης των ασθενών από τις υπηρεσίες που λαμβάνουν (patient satisfaction), με αποτέλεσμα δημόσιες αλλά και ιδιωτικές δομές υγείας να εκπονούν σχετικές μελέτες. Ο ορισμός της ικανοποίησης των ασθενών δεν είναι σαφής και συγκεκριμένος, καθώς αφορά έναν ετερόκλητο πληθυσμό με διαφορετικές ανάγκες, επιθυμίες και χαρακτηριστικά. Σε γενικές γραμμές πάντως αναφέρεται στη διαφορά ανάμεσα στις υπηρεσίες που προσδοκά ένας ασθενής να λάβει και στις υπηρεσίες που τελικά λαμβάνει και αφορά την ποιότητα, την προσιτότητα και τη διαθεσιμότητα των υπηρεσιών αυτών. Στην τελική ικανοποίηση παίζουν ρόλο πολλοί παράγοντες, κοινωνικοί, οικονομικοί, ψυχολογικοί, η κατάσταση της υγείας του ασθενή και πολλοί άλλοι. Αρκετοί επίσης ερευνητές προτιμούν την αξιολόγηση της εμπειρίας των ασθενών (patient experience) έναντι της ικανοποίησης καθώς τη θεωρούν περισσότερο αντιπροσωπευτική και χρήσιμη ως ανατροφοδότηση για τη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας. Στην εμπειρία θεωρητικά αξιολογούνται και παράγοντες όπως τα συναισθήματα των ασθενών και η αίσθηση συμμετοχής τους στα θέματα που αφορούν την υγεία τους. Η αξιολόγηση της ικανοποίησης ή της εμπειρίας των ασθενών μπορεί να είναι ποιοτική ή ποσοτική και γίνεται κατά κύριο λόγο με τη χρήση ερωτηματολογίων. Υπάρχουν πολλά είδη ερωτηματολογίων, άλλα προτυποποιημένα και ελεγμένα ως προς την εγκυρότητα τους και άλλα όχι, άλλα που μετράνε γενικά την ικανοποίηση χρηστών κάποιας υπηρεσίας και άλλα πιο εξειδικευμένα σε θέματα τηλε-υγείας, ενώ σε πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται ερωτηματολόγια διαμορφωμένα από τους ίδιους τους ερευνητές. Οι παράμετροι που μελετώνται σε μια έρευνα αξιολόγησης της ικανοποίησης των ασθενών σχετικά με την εμπειρία τους με την τηλε-ιατρική μπορεί να αφορά είτε το τεχνικό κομμάτι της επικοινωνίας είτε το ιατρικό είτε το συναισθηματικό και ποικίλλουν πολύ ανάμεσα στις μελέτες. Στις περισσότερες περιπτώσεις εφαρμόζονται κλίμακες Likert με διαβάθμιση της απάντησης του ασθενή σε πέντε επίπεδα. Υπάρχουν αρκετές αδυναμίες στις έρευνες ικανοποίησης ασθενών με κυριότερες τη χρήση, όπως προαναφέρθηκε, πολλών διαφορετικών ερωτηματολογίων που δεν επιτρέπει την σύγκριση μεταξύ των μελετών ούτε την συνολική αξιολόγηση τους προκειμένου να εξαχθούν ευρύτερα συμπεράσματα αλλά και το μικρό δείγμα που χαρακτηρίζει πολλές από αυτές τις μελέτες. Στην παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση στόχος ήταν η εκτίμηση της ικανοποίησης των ασθενών από τις υπηρεσίες τηλε-οδοντιατρικής, όπως διαφαίνεται από άρθρα που δημοσιεύτηκαν κυρίως κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Ακολουθήθηκαν οι αρχές της μεθοδολογίας ανασκοπήσεων PRISMA και έγινε χρήση του σχετικού flow diagram. Μετά από ενδελεχή έρευνα της βιβλιογραφίας, στην μελέτη συμπεριλήφθησαν 31 πρωτότυπα ερευνητικά άρθρα στην αγγλική γλώσσα, δημοσιευμένα κατά το χρονικό διάστημα 2020-2023. Η πλειοψηφία των άρθρων αφορούσαν τρεις ειδικότητες της Οδοντιατρικής και συγκεκριμένα τη Στοματική και Γναθοπροσωπική Χειρουργική, την Ορθοδοντική και τη Στοματολογία. Τα υπόλοιπα άρθρα αφορούσαν την Παιδοδοντία, ασθενείς που χρειάζονται ειδική φροντίδα, μεταξύ των οποίων και ηλικιωμένοι, και 5 έρευνες αφορούσαν πρωτοβάθμιες δομές υγείας που αντιμετώπιζαν όλο το φάσμα των οδοντιατρικών ασθενών. Η μορφή της τηλε-οδοντιατρικής ήταν στα περισσότερα άρθρα άμεση με χρήση βίντεο μέσω διαφόρων εφαρμογών και επικοινωνία μεταξύ οδοντιάτρου και ασθενή σε πραγματικό χρόνο. Σε αρκετές μελέτες η επικοινωνία ήταν τηλεφωνική, σε συνδυασμό ή όχι με αποστολή μηνυμάτων μέσω εφαρμογών όπως το WhatsApp. Δύο μελέτες αφορούσαν την αξιολόγηση ειδικών εφαρμογών απομακρυσμένης παρακολούθησης ασθενών υπό ορθοδοντική θεραπεία, ενώ σε λίγες μελέτες γινόταν απευθείας σύγκριση της ικανοποίησης των ασθενών από την υπηρεσία τηλε-οδοντιατρικής και της δια ζώσης εξέτασης που προηγούνταν ή ακολουθούσε την συνεδρία τηλε-οδοντιατρικής. Στις περισσότερες περιπτώσεις η εφαρμογή της τηλε-οδοντιατρικής σκοπό είχε την παρακολούθηση ασθενών μετά από κάποια χειρουργική επέμβαση ή την αξιολόγηση βλαβών της στοματικής κοιλότητας που προϋπήρχαν και είχε εκτιμηθεί ότι απαιτούσαν παρακολούθηση ή την παρακολούθηση της πορείας ορθοδοντικής θεραπείας. Υπήρχαν όμως μελέτες στις οποίες η τηλε-οδοντιατρική χρησιμοποιήθηκε για διαλογή και προτεραιοποίηση νέων περιστατικών, για αρχική διάγνωση και για αντιμετώπιση εκτάκτων περιστατικών. Η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε για την αξιολόγηση της ικανοποίησης των ασθενών από τις υπηρεσίες τηλε-οδοντιατρικής ήταν σε όλες τις μελέτες ερωτηματολόγια που συμπλήρωναν οι ασθενείς κυρίως διαδικτυακά, μέσω εφαρμογών ή μηνυμάτων σε κινητό τηλέφωνο αλλά σε κάποιες περιπτώσεις και δια ζώσης. Σε γενικές γραμμές, η συνολική ικανοποίηση των ασθενών κυμαινόταν σε υψηλά επίπεδα, μεταξύ 70 και 90%, γεγονός που συμφωνεί με τις μελέτες ικανοποίησης ασθενών στον χώρο της τηλε-υγείας γενικότερα στις οποίες παρατηρούνται επίσης υψηλά ποσοστά ικανοποίησης. Η μεγάλη ετερογένεια στις μεθόδους και στους σκοπούς των άρθρων που μελετήθηκαν στα πλαίσια αυτής της ανασκόπησης δεν επιτρέπει την συνολική τους επεξεργασία. Η ποιοτική όμως ανάλυση των δεδομένων που παρέχουν μπορεί να οδηγήσει στην εξαγωγή κάποιων βασικών συμπερασμάτων που αφορούν την ικανοποίηση των ασθενών από την τηλε-οδοντιατρική, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ώστε μελλοντικά η εφαρμογή της να καταστεί περισσότερο αποτελεσματική και χρήσιμη και να επιτελέσει τον σκοπό της που είναι η βελτίωση της γενικής κατάστασης στοματικής υγείας του πληθυσμού και η ελάττωση των ανισοτήτων στο χώρο της στοματικής υγείας. Η αποτίμηση των ασθενών, ανεξάρτητα από τα δημογραφικά τους χαρακτηριστικά (ηλικία, φύλο, επάγγελμα), φάνηκε να είναι ιδιαίτερα θετική απέναντι στις συνεδρίες τηλε-οδοντιατρικής. Εφόσον αυτές έγιναν στα πλαίσια της πανδημίας, θα μπορούσε να σημειωθεί ότι σε ένα μεγάλο ποσοστό η ικανοποίηση αυτή προερχόταν από την ασφάλεια που τους παρείχε ο τρόπος αυτός επικοινωνίας τη δεδομένη στιγμή. Σε πολλές όμως περιπτώσεις όταν ρωτήθηκαν αν θα ήθελαν να συνεχιστεί η μορφή αυτή επικοινωνίας με τον οδοντίατρο και στο μέλλον υπό κανονικές συνθήκες, απάντησαν επίσης θετικά. Έχει ενδιαφέρον επομένως να διερευνηθεί κατά πόσο ισχύει αυτό σε επόμενες καλά σχεδιασμένες μελέτες. Διαφάνηκε επίσης από τα άρθρα ότι για να είναι περισσότερο αποτελεσματική η τηλε-οδοντιατρική θα πρέπει να εφαρμόζεται σε επιλεγμένα περιστατικά ασθενών. Το είδος δηλαδή του προβλήματος για το οποίο αναζήτησαν την παρέμβαση οδοντιάτρου καθόριζε και τον βαθμό της ικανοποίησης τους. Είχε σημασία αν είχαν πόνο ή άλλα σοβαρά συμπτώματα, αν έπασχαν από κάποια χρόνια νόσο και ποια ήταν αυτή, αν αντιμετώπιζαν κάτι για πρώτη φορά ή όχι. Ασθενείς που χρειάζονται μετεγχειρητική παρακολούθηση, που βρίσκονται υπό ορθοδοντική θεραπεία ή που έχουν κάποια χρόνια στοματική νόσο είναι, όπως φάνηκε, περιπτώσεις κατάλληλες για αντιμετώπιση εξ’ αποστάσεως. Η τηλε-οδοντιατρική μπορεί επίσης να οδηγήσει στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του στόματος σε ασθενείς που ζουν σε απομακρυσμένες ή αγροτικές περιοχές με έλλειψη σε ανθρώπινο δυναμικό εξειδικευμένων οδοντιάτρων. Στον ίδιο πληθυσμό μπορεί επίσης να είναι εξαιρετικά χρήσιμη η απομακρυσμένη εξέταση παιδιών από παιδοδοντιάτρους και ορθοδοντικούς ώστε αφενός να γίνει συνολική εκτίμηση της στοματικής τους υγείας και αφετέρου μεμονωμένη διαμόρφωση σχεδίου θεραπείας, γεγονός που συνεπάγεται σημαντικό κέρδος χρόνου και χρήματος για τους ασθενείς. Στα δημόσια νοσοκομεία η αρχική εξέταση με τηλε-οδοντιατρική μπορεί να οδηγήσει σε ελάττωση του φόρτου εργασίας και σε καλύτερη οργάνωση και διαχείριση υλικών και πόρων, ενώ και στον ιδιωτικό τομέα η εφαργμογή τηλε-οδοντιατρικής μπορεί να αυξήσει τον κύκλο εργασιών του οδοντιάτρου δίνοντας τη δυνατότητα για παρακολούθηση περισσότερων ασθενών και βοηθώντας στην εξοικονόμηση χρόνου εφόσον κάποιες συνεδρίες που δεν απαιτούν εξέταση πρόσωπο με πρόσωπο μπορούν να γίνουν απομακρυσμένα. Κλειδί για την επιτυχημένη εφαρμογή της τηλε-οδοντιατρικής είναι η αντιμετώπιση θεμάτων που αναγνωρίστηκαν από τις μελέτες ως φραγμοί στην λειτουργία της. Καταρχάς τεχνικά θέματα όπως το ελλειπές νομικό πλαίσιο και το πλαίσιο αποζημιώσεων, η ασφαλιστική κάλυψη, τα θέματα προστασίας προσωπικών δεδομένων και η καθολική και απρόσκοπτη πρόσβαση στο διαδίκτυο. Θέματα επίσης που αφορούν τους οδοντιάτρους όπως είναι η εκπαίδευση τους στις νέες τεχνολογίες αλλά και η επισήμανση της σημασίας που είχε για την ικανοποίηση των ασθενών η συμπεριφορά των οδοντιάτρων και του βοηθητικού προσωπικού. Επισημάνθηκε η αίσθηση που θέλουν να έχουν οι ασθενείς ότι συμμετέχουν στις αποφάσεις για την υγεία τους και η ανασφάλεια που νιώθουν όταν δεν γίνεται δια ζώσης εξέταση. Θα πρέπει να προσαρμοστούν τόσο οι οδοντίατροι όσο και οι ασθενείς στη νέα αυτή μορφή επικοινωνίας έτσι ώστε να αποκομίσουν το μέγιστο όφελος από αυτή. Σημασία στην ευρύτερη εφαρμογή της τηλε-οδοντιατρικής έχουν η χρήση φτηνών και εύκολα προσβάσιμων ενδο-στοματικών καμερών ή υψηλής ανάλυσης καμερών των κινητών νέας γενιάς έτσι ώστε να διευκολύνεται η λήψη εικόνας από τις περιοχές κλινικού ενδιαφέροντος. Εφαρμογές έξυπνες και φιλικές προς τον χρήστη μπορεί επίσης να βοηθήσουν πολύ. Συνολικά, η τηλε-οδοντιατρική φαίνεται ότι ταυτόχρονα και σε συνδυασμό με τις τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης έχει προοπτική να αποτελέσει το μέλλον της Οδοντιατρικής. Χρειάζεται όμως προσεκτικός σχεδιασμός ώστε αυτή η εξέλιξη να γίνει με επίκεντρο τον ασθενή και να συνεισφέρει στην επίτευξη της καθολικής πρόσβασης στην υγεία που έχει τεθεί ως στόχος και από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας εδώ και λίγα χρόνια.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Διαμαντή Ευαγγελία
  • Diamanti Evangelia

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
English

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3390189

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Διαμαντή Ευαγγελία; Diamanti Evangelia. Patient satisfaction from the use of teledentistry - prospects and challenges. 2024. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3390189