Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Ο διάλογος ανθρωπιστικής παιδείας και θεολογίας στο Βυζάντιο: Η περίπτωση του Μιχαήλ Ψελλού

Abstract

dc:description

Παρακολουθούμε τα εκπαιδευτικά στάδια που ίσχυσαν στο βυζαντινό κράτος, οι ρίζες των οποίων διασυνδέονται ουσιαστικά σε μεγάλο βαθμό με το ειδωλολατρικό ελληνικό πνευματικό και διανοητικό απόθεμα της εγκυκλίου παιδείας. Αυτό το απόθεμα και η μετοχή σε αυτό απαρτίζει την έννοια του ελληνισμού. Τη διασύνδεση αυτή τη συναντούμε και στο έργο του Μιχαήλ Ψελλού, αφού το πρόγραμμα που εφάρμοσε στην φιλοσοφική σχολή της Κωνσταντινουπόλεως, προπαιδεύει τους μαθητές του στα ελληνικά μαθήματα. Το πρόγραμμα του Ψελλού κορυφώνεται στην πρώτη φιλοσοφία, δηλαδή την θεολογία την οποία θεραπεύει θαρραλέα χρησιμοποιώντας το νεοπλατωνικό φιλοσοφικό «οπλοστάσιο». Αν και ο Ψελλός δεν αρνείται την ανωτερότητα της χαρισματικής θεοπτίας, εντούτοις προκρίνει τον κοινωνικό άνθρωπο του επίγειου βίου που μπορεί να φανεί χρήσιμος στην πολιτική, κοινωνική και θρησκευτική ζωή της αυτοκρατορίας, μία όψη που άλλωστε διακρίνουμε και στη ροή της αρχαίας φιλοσοφικής σκέψης. Η μετριοπάθεια ως αρετή στην οποία καταλήγει ο Ψελλός είναι η απάντηση στην υπέρμετρη κατ’αυτόν μοναστική, ασκητική απομόνωση, στις υπέρμετρες επίγειες απολαύσεις, αλλά και στην καταφυγή στην δεισιδαιμονία. Η μετριοπάθεια αυτή φαίνεται να είναι αποτέλεσμα παίδευσης. Στην παιδευμένη του προσωπικότητα του Ψελλού συνυπάρχουν τα πολιτισμικά έτερα με έναν τρόπο που κάνει τις ανθρωπιστικές επιστήμες να βρίσκουν κοινό τόπο κριτικού διαλόγου σε μια εποχή που το μαθηματικό επιστητό ήταν οργανικά θα λέγαμε συνδεδεμένο με το φιλολογικό, σε αντίθεση με τους αρνητικούς διαχωρισμούς της νεώτερης και της σύγχρονης εποχής και επιστήμης που οδηγούν στον «εαυτοκεντρισμό».

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Γκόγκας Βασίλειος
  • Gkogkas Vasileios

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3392214

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Γκόγκας Βασίλειος; Gkogkas Vasileios. Ο διάλογος ανθρωπιστικής παιδείας και θεολογίας στο Βυζάντιο: Η περίπτωση του Μιχαήλ Ψελλού. 2024. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3392214