Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Προνοιακή και ποινική μεταχείριση ανηλίκων στην Ελλάδα του εικοστού αιώνα: το παράδειγμα του Συλλόγου Μερίμνης Ανηλίκων και του Σταθμού Εφήβων

Abstract

dc:description

Το θέμα της παρούσας μελέτης αφορά τη συγκρότηση προνοιακών και ποινικών θεσμών για τη διαχείριση απροστάτευτων ή/και παραβατικών ανηλίκων στην Ελλάδα του εικοστού αιώνα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δεκαετία του 1980, στην οποία εντάσσεται το βασικό αρχειακό υλικό της εργασίας, το οποίο είναι οι ατομικοί φάκελοι ανηλίκων που έμεναν στον Σταθμό Εφήβων του Συλλόγου Μερίμνης Ανηλίκων (στο εξής ΣΜΑ] κατά τη συγκεκριμένη δεκαετία. Η βασική υπόθεση εργασίας γύρω από την οποία έγινε η επιλογή του συγκεκριμένου θέματος, ήταν ότι, μέσα από την εμβάθυνση στην ιστορική πορεία ενός προνοιακού φορέα που διατηρούσε από τη δεκαετία του 1920 στεγαστική δομή για τη φιλοξενία ανήλικων αγοριών που εντάσσονταν στις κατηγορίες των «απροστάτευτων» ή «παραβατικών» παιδιών, θα προέκυπτε η δυνατότητα ανάδειξης ζητημάτων που συνδέονται ευρύτερα με την ιστορία της πρόνοιας για τα παιδιά στην Ελλάδα του εικοστού αιώνα. Παράλληλα, όσον αφορά τη δεκαετία του 1980, η υπόθεση ήταν ότι μέσα από τη μελέτη ενός ιδιαίτερου αρχειακού υλικού, όπως είναι οι ατομικοί φάκελοι των ανηλίκων που έμεναν στον Σταθμό Εφήβων, οι οποίοι συμπεριλαμβάνουν πλήθος κειμένων από επαγγελματίες της πρόνοιας, θα ήταν δυνατόν να αναδειχθούν οι τρόποι που οι ειδικοί της πρόνοιας δρούσαν και οι δυναμικές που αναπτύσσονταν μέσω της αλληλοσυσχέτισης επαγγελματιών της πρόνοιας και ανηλίκων. Ο στόχος είναι διττός: η παρακολούθηση της διαδικασίας επιτήρησης και παρέμβασης από ειδικούς επαγγελματίες προς υποκείμενα το οποία λογίζονταν ως ευάλωτα, αλλά και η ανάδειξη των μορφών που λάμβανε η ιδρυματική ζωή. Η διάρθρωση της εργασίας αποτελείται από τέσσερις ενότητες. Η πρώτη ενότητα έχει ως στόχο τη σκιαγράφηση της ιστορικής πορείας του πλαισίου εντός του οποίου τοποθετείται ο ΣΜΑ και ο Σταθμός Εφήβων, που είναι η ιστορία της πρόνοιας για τα «απροστάτευτα» και «παραβατικά» παιδιά στην Ελλάδα. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ανάδειξη θεματικών αξόνων που διατρέχουν την ιστορία της παιδικής πρόνοιας, οι οποίοι διαπερνούν την εργασία σε επόμενες ενότητες. Η δεύτερη ενότητα επικεντρώνεται στην ιστορία του ΣΜΑ από την ίδρυσή του το 1924 έως και τη δεκαετία του 1980. Μέσα από την αφήγηση της ιστορικής πορείας του ΣΜΑ, αναδεικνύονται ζητήματα όπως η έννοια της «μεικτής οικονομίας της πρόνοιας» και ο τρόπος που εμφανίζονταν χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου μοντέλου λειτουργίας στον ΣΜΑ, και η εμφάνιση και αναπαραγωγή δικτύων φορέων και προσώπων που αναδείχθηκαν ως «ειδικοί» της πρόνοιας και κατέλαβαν υψηλά ιστάμενες θέσεις στο οικοδόμημα της κοινωνικής πρόνοιας. Η τρίτη και η τέταρτη ενότητα επικεντρώνονται στο περιεχόμενο των ατομικών φακέλων ανηλίκων που διέμεναν στον Σταθμό Εφήβων τη δεκαετία του 1980. Στην τρίτη ενότητα η εστίαση αφορά σε ερωτήματα γύρω από το ποια ήταν τα υποκείμενα που εμπλέκονταν στο αρχειακό υλικό, είτε ως επαγγελματίες είτε ως ανήλικοι, στοιχεία γύρω από την ιστορία της διαμόρφωσης των επαγγελμάτων της κοινωνικής εργασίας και των επιμελητών ανηλίκων στην Ελλάδα, αλλά και στοιχεία σε σχέση με την κοινωνική προέλευση και τις κοινωνικές εμπειρίες των ανηλίκων έως ότου τοποθετηθούν στον Σταθμό Εφήβων. Επιπλέον, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις περιπτώσεις των ανηλίκων που είχαν σχετιστεί με τη δικαιοσύνη ανηλίκων, τη διαδικασία εισαγωγής τους σε ιδρύματα αγωγής με διοικητική απόφαση του υπουργείου Δικαιοσύνης, αλλά και τη ρητορική περί ηθικού κινδύνου και αντικοινωνικής συμπεριφοράς, που ήταν ακόμη ενεργή τη δεκαετία του 1980. Στην τέταρτη ενότητα το επίκεντρο είναι οι μορφές κοινωνικής εργασίας που λάμβαναν χώρα εντός του Σταθμού Εφήβων, αλλά και h αλληλεπίδραση κοινωνικών λειτουργών και ανηλίκων στα πλαίσια του Σταθμού Εφήβων κατά τη δεκαετία του 1980. Εξετάζονται ξεχωριστά τα ζητήματα της εργασίας των ανηλίκων και της στάσης της κοινωνικής υπηρεσίας του Σταθμού Εφήβων ως προς αυτήν, της τοποθέτησης των οικογενειών των ανηλίκων στον διερευνητικό φακό των επαγγελματιών της πρόνοιας, αλλά και το ζήτημα της ομόφυλης σεξουαλικότητας των ανηλίκων και του αντιφατικού τρόπου που αυτή προσλαμβανόταν από τους επαγγελματίες της παιδικής πρόνοιας της περιόδου. Το τελευταίο ζήτημα που καταπιάνεται η ενότητα είναι τα ίχνη κρίσεων και οι ρήξεις ανάμεσα στους ανήλικους, τους κοινωνικούς λειτουργούς και τη διοίκηση του ΣΜΑ, σε μια προσπάθεια να έρθουν στην επιφάνεια όψεις της ζωής των ιδρυμάτων οι οποίες σπάνια βγαίνουν στο φως και παράλληλα να τονιστεί ότι οι ανήλικοι, οι οποίοι βρίσκονταν υπό την εποπτεία των επαγγελματιών της πρόνοιας, ήταν ενεργοί συμμέτοχοι της διαδικασίας στην οποία εμπλέκονταν και όχι απλά παθητικοί δέκτες της.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Παναγόπουλος Δημήτριος
  • Panagopoulos Dimitrios

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3400314

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Παναγόπουλος Δημήτριος; Panagopoulos Dimitrios. Προνοιακή και ποινική μεταχείριση ανηλίκων στην Ελλάδα του εικοστού αιώνα: το παράδειγμα του Συλλόγου Μερίμνης Ανηλίκων και του Σταθμού Εφήβων. 2024. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3400314