Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Σχεδιασμός και βελτιστοποίηση πρωτοκόλλου για Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυση σπάνιου μονογονιδιακού νοσήματος

Abstract

dc:description

Η Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυση (ΠΓΑ) αποτελεί μια εξειδικευμένη διαγνωστική μέθοδο που εφαρμόζεται για την ανάλυση του γενετικού υλικού εμβρύων από εξωσωματική γονιμοποίηση, με σκοπό να μεταφερθούν, επιλεκτικά, στην μήτρα της υποψήφιας μητέρας, έμβρυα με μειωμένο κίνδυνο να εμφανίσουν γενετικά νόσηματα/διαταραχές. Η μέθοδος αυτή μπορεί να εφαρμοστεί για τον έλεγχο μονογονιδιακών νοσημάτων, χρωμοσωμικών ανωμαλιών, μιτοχονδριακών νοσημάτων, ενώ πρόσφατα στην Αμερική εφαρμόζεται και για πολυγονιδιακά νοσήματα. Ενδείξεις για εφαρμογή της μεθόδου ΠΓΑ αποτελούν τα μονογονιδιακά νοσήματα με γνωστή μοριακή βάση, όπως η νόσος Charcot-Marie-tooth τύπου 1Α (CMT1A), που αποτελεί τη συχνότερη και πιο καλά χαρακτηρισμένη μορφή της νόσου CMT, συνιστώντας περίπου το 40-50% του συνόλου των ασθενών με CMT. Η νόσος μεταβιβάζεται με αυτοσωμικό επικρατή τρόπο κληρονόμησης, εμφανίζει πλήρη διεισδυτικότητα, αλλά ποικίλη εκφραστικότητα. H CMT1A προκαλείται από το διπλασιασμό μιας περιοχής μεγέθους 1,5Mb στο χρωμόσωμα 17 και πιο συγκεκριμένα στην περιοχή 17p11.2-p12, όπου εδράζεται το γονίδιο PMP22, ενώ σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις προκαλείται από σημειακές παραλλαγές στο γονίδιο PMP22. Σύμφωνα με τα τελευταία βιβλιογραφικά δεδομένα, η πιθανότητα ο διπλασιασμός να εμφανιστεί de novo είναι 1,3% Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι ο σχεδιασμός, η ανάπτυξη και η βελτιστοποίηση ενός πρωτοκόλλου ΠΓΑ για τη νόσο CMT1A, σύμφωνα με τις προδιαγραφές που θέτει η Ευρωπαϊκή Εταιρία Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας (ESHRE), για ένα ζευγάρι που απευθύνθηκε στο Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η υποψήφια μητέρα φέρει τον υπεύθυνο για τη νόσο διπλασιασμό, τουλάχιστον 1,12Mb σε ετεροζυγωτία, ενώ ο υποψήφιος πατέρας είναι φυσιολογικός για τη νόσο. Για την ανάπτυξη του πρωτοκόλλου, ήταν διαθέσιμοι και οι δύο γονείς του συζύγου αλλά μόνο η μητέρα της πασχούσης, η οποία δεν φέρει τον διπλασιασμό, ενώ ο πατέρας της ο οποίος δεν βρίσκεται στη ζωή, σύμφωνα με μαρτυρία της μητέρας της πασχούσης είχε χαρακτηριστικά συμβατά με τη νόσο CMT1A, χωρίς όμως να είναι διαθέσιμη ιατρική γνωμάτευση ή γενετική διάγνωση. Το πρωτόκολλο που αναπτύχθηκε στοχεύει στην έμμεση και άμεση (με την ύπαρξη 3 αλληλομόρφων) διάγνωση του νοσήματος σε δείγματα από βιοψίες εμβρύων, μέσω πληροφοριακών πολυμορφικών δεικτών - επαναλαμβανόμενων μικροδορυφορικών επαναλήψεων (STRs) που βρίσκονται εντός του διπλασιασμού 1,12Mb. Το πρωτόκολλο στηρίζεται στη μέθοδο της φθορίζουσας πολλαπλής PCR (fluorescent multiplex-PCR) και στη μετέπειτα ανάλυση των προϊόντων ενίσχυσης σε αυτόματο γενετικό αναλυτή. Για το σκοπό αυτό, έγινε in silico αναζήτηση των STRs που βρίσκονται εντός του διπλασιασμού 1,12Mb, για τα οποία σχεδιάστηκαν ειδικοί εκκινητές, για την ταυτόχρονη ενίσχυση τους, μέσω αντίδρασης πολλαπλής PCR. Έπειτα από αντίδραση πολλαπλής PCR σε γενωμικό DNA του ζευγαριού υποψήφιων γονέων και των μελών της οικογένειάς τους, μέσω ανάλυσης γενετικής σύνδεσης (linkage analysis), βρέθηκαν 7 πληροφοριακοί πολυμορφικοί δείκτες, 5 εκ των οποίων εμφάνισαν 3 αλληλόμορφα στην πάσχουσα και δημιουργήθηκαν οι γονεϊκοί απλότυποι. Στη συνέχεια, το πρωτόκολλο βελτιστοποιήθηκε σε Whole Genome Amplified (WGA) προϊόντα από ομάδες (clumps) λεμφοκυττάρων από εθελοντή δότη, αρνητικό για τη νόσο CMT1A. Ακολούθησε εκτίμηση της ευαισθησίας και αποτελεσματικότητας του πρωτοκόλλου σε 41 προϊόντα WGA, υπολογίζοντας για το κάθε STR, το ποσοστό αποτυχίας ενίσχυσης της PCR (Amplification Failure, AF) καθώς και του ποσοστού αποτυχίας πολλαπλασιασμού ενός εκ των δυο αλληλομόρφων (Allele Drop Out, ADO). Βρέθηκε AF=0% για όλα τα STRs, ενώ αντίστοιχα για τα ποσοστά ADO βρέθηκαν τρία STRS με 0%, τρία STRs ≤5 και ένα STR με ≤10%. To πρωτόκολλο κρίθηκε κατάλληλο και αξιόπιστο για κλινική εφαρμογή σύμφωνα με τις συστάσεις από ESHRE. Τέλος, το πρωτόκολλο ΠΓΑ εφαρμόστηκε κλινικά στο ενδιαφερόμενο ζευγάρι, σε πέντε δείγματα από βιοψίες τροφοεκτοδέρματος εμβρύων από IVF. Από την κλινική εφαρμογή, 4 από τα έμβρυα διαγνώστηκαν ως παθολογικά, ενώ το πέμπτο δεν έδωσε πολλαπλασιασμό του DNA, επομένως χαρακτηρίστηκε ως αδιευκρίνιστο.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Χατζηρβασάνης Σταύρος
  • Chatzirvasanis Stavros

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3422633

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Χατζηρβασάνης Σταύρος; Chatzirvasanis Stavros. Σχεδιασμός και βελτιστοποίηση πρωτοκόλλου για Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυση σπάνιου μονογονιδιακού νοσήματος. 2024. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3422633