Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η εφαρμογή αλλοδαπού δημοσίου δικαίου στο forum

Abstract

dc:description

Από τη ρωμαϊκή εποχή η έννοια του “territorium” συνδέθηκε με την αποκλειστική δυνατότητα του κράτους να ασκεί κυριαρχική εξουσία επί του εδάφους του. Το δίκαιο, ως κύριο μέσο έκφρασης της κυρίαρχης βούλησης του θεσπίζοντος κράτους, διακρίθηκε σε δύο κλάδους, στο δημόσιο το οποίο “ad statum rei Romanae spectat” σε αντιδιαστολή με το ιδιωτικό το οποίο “ad singulorum utilitatem spectat”. Με αφετηρία την ανωτέρω διάκριση το δημόσιο δίκαιο θεωρήθηκε ως ο κλάδος ο οποίος κατεξοχήν ενσωματώνει και μετουσιώνει σε δικαιικό επίπεδο την κυριαρχική εξουσία του κράτους. Κατ’ επέκταση, η εξωεδαφική επέλευση εννόμων αποτελεσμάτων θεωρήθηκε αδιανόητη και ανεπίτρεπτη ως αντιβαίνουσα στις θεμελιώδεις αρχές του δημοσίου διεθνούς δικαίου περί εθνικής κυριαρχίας και ανεξαρτησίας. Η αναλυτική παρουσίαση της εν λόγω θεωρίας και της εξέλιξής της καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της παρούσας μελέτης. Το πρώτο σκέλος πραγματεύεται τις δύο κύριες δικαιολογητικές βάσεις επί των οποίων οικοδομήθηκε, της αρχής της αυστηρής εδαφικότητας και της αντίληψης περί του μονομερούς προσανατολισμού του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου προς το ιδιωτικό δίκαιο. Στο δεύτερο σκέλος επιχειρείται η διαλεύκανση των μεθόδων του ιδιωτικού διεθνούς τις οποίες έχει στη διάθεσή του το αλλοδαπό δημόσιο δίκαιο ενώ επισημαίνονται και αναλύονται οι ειδικότεροι τομείς στους οποίους η θεωρία και η νομολογιακή πρακτική έχουν κάνει δεκτή την εφαρμογή του στο εκάστοτε forum, με απώτερο στόχο να καταδειχθεί εν τέλει η ορθότητα της κατάφασης και η λειτουργικότητα της εφαρμογής του αλλοδαπού δημοσίου δικαίου στο forum. Η άρνηση της εφαρμοσιμότητας του αλλοδαπού δημοσίου δικαίου στηρίχθηκε σε δύο κυρίως δικαιολογητικές βάσεις, στην αρχή της εδαφικότητας και στην αντίληψη περί του μονομερούς προσανατολισμού του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου προς το ιδιωτικό δίκαιο. Το ενδεχόμενο της εφαρμογής αλλοδαπού δημοσίου δικαίου στο forum αντιμετωπίστηκε από την πρώτη στιγμή της εμφάνισής του όχι απλώς με επιφυλακτικότητα, αλλά με ολοκληρωτική άρνηση, από τη θεωρία και τη νομολογία της εποχής. Μάλιστα, υπήρξαν περιπτώσεις, όπου οι θιασώτες της ανωτέρω άποψης ήταν τόσο απόλυτοι ως προς την ορθότητά της που θεωρούσαν περιττή την παράθεση επιχειρημάτων για την υποστήριξη μια αρχής τόσο προφανούς και αναπόδραστης. Το Ινστιτούτο Διεθνούς Δικαίου, κατά τη διάρκεια της συνόδου που έλαβε χώρα στο Wiesbaden τo 1975, εξέτασε το ζήτημα της εφαρμοσιμότητας του αλλοδαπού δημοσίου δικαίου στο forum. Στην απόφαση αυτή το Ινστιτούτο Διεθνούς Δικαίου απορρίπτει και αναιρεί τόσο την αρχή της αυστηρής εδαφικότητας όσο και την επιχειρούμενη απόλυτη διάκριση μεταξύ των κανόνων του ιδιωτικού και του δημοσίου δικαίου. Συνέχεια της απόφασης του Wiesbaden αποτελεί η απόφαση η οποία υιοθετήθηκε από το Ινστιτούτο Διεθνούς Δικαίου στη σύνοδο του Oslo το 1977. Κατά τη διάρκεια της συνόδου αυτής το Ινστιτούτο Διεθνούς Δικαίου ασχολήθηκε με το ζήτημα της παραδοχής στο forum των αξιώσεων οι οποίες προβάλλονται δικαστικώς από τις αρχές ή τους οργανισμούς δημοσίου δικαίου ενός άλλου κράτους και οι οποίες θεμελιώνονται επί διατάξεων δημοσίου δικαίου αυτού του άλλου κράτους. Από την αντίληψη περί εδαφικότητας των κανόνων του δημοσίου δικαίου συνάγεται όχι απλώς η αδυναμία εφαρμογής τους στο έδαφος άλλου κράτους, αλλά πολύ περισσότερο η αδυναμία των κανόνων συγκρούσεως αυτού του άλλου κράτους να υποδείξουν την εν λόγω εφαρμογή. Με άλλα λόγια, η αποδοχή της αρχής της αυστηρής εδαφικότητας των κανόνων του δημοσίου δικαίου θα οδηγούσε στην εξαίρεσή τους από τη μέθοδο των κανόνων συγκρούσεως, άποψη η οποία σαφώς δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Την υπαγωγή των κανόνων του δημοσίου δικαίου στη μέθοδο των κανόνων συγκρούσεως επιβεβαίωσε και το Ινστιτούτο Διεθνούς Δικαίου διακηρύττοντας στην απόφαση του Wiesbaden πως ο δημόσιος χαρακτήρας μίας διάταξης αλλοδαπού δημοσίου δικαίου το οποίο υποδεικνύεται από τον κανόνα συγκρούσεως δεν αποτελεί εμπόδιο στην εφαρμογή της εν λόγω διάταξης. Η αναζήτηση του εφαρμοστέου δικαίου μίας διεθνούς βιοτικής σχέσης είναι επίσης δυνατό να οδηγήσει ενώπιον του ενδεχομένου εφαρμογής στο forum κανόνων αμέσου εφαρμογής είτε του κράτους της lex causae – στην περίπτωση που αυτή δε συμπίπτει με τη lex fori – είτε ακόμα και τρίτου κράτους, διαφορετικού από το κράτος της lex causae. Οι εν λόγω κανόνες δεν αποκλείεται να ανήκουν και στον τομέα του δημοσίου δικαίου, γεγονός που θέτει εκ νέου τον προβληματισμό της επιτρεπόμενης ή μη εφαρμογής τους στο forum. Η Σύμβαση της Ρώμης για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές ρυθμίζει στο άρθρο 7 το ζήτημα των «διατάξεων αναγκαστικού δικαίου», όρο τον οποίο χρησιμοποιεί για να δηλώσει τους κανόνες αμέσου εφαρμογής. Καθιερώνεται η υποχρεωτική εφαρμογή των κανόνων αμέσου εφαρμογής τόσο του κράτους του forum όσο και του κράτους της lex causae, ενώ προβλέπεται και η δυνατότητα εφαρμογής τέτοιων κανόνων τρίτου κράτος το οποίο εμφανίζει στενό σύνδεσμο με την κρινόμενη υπόθεση. Η εφαρμογή στο forum ενός αλλοδαπού κανόνα, είτε ιδιωτικού είτε δημοσίου δικαίου, είναι δυνατό να αντιβαίνει στη δημόσια τάξη του. Στην περίπτωση αυτή, η εφαρμογή της lex causae υποχωρεί έναντι της αναγκαιότητας για την προάσπιση των θεμελιωδών αρχών και αντιλήψεων που συγκροτούν τη δημόσια τάξη του forum. Όπως γίνεται αντιληπτό, η καταφυγή στον μηχανισμό της δημόσιας τάξης δεν πρέπει να γίνεται παρά μόνο κατ’ εξαίρεση σε περιπτώσεις στις οποίες η εφαρμογή της αλλοδαπής διάταξης είναι ικανή να επιφέρει πράγματι αντικειμενικό και σοβαρό πλήγμα στο θεμελιακό κοινωνικοοικονομικό, πολιτειακό και αξιακό σύστημα του forum. Βέβαια, στον τομέα τουλάχιστον των κανόνων του αλλοδαπού δημοσίου δικαίου, υπήρξαν περιπτώσεις κατά τις οποίες η αντίθεση στη δημόσια τάξη χρησιμοποιήθηκε ως πρόσχημα για την αποφυγή της εφαρμογής τους. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι, παρά την ανάπτυξη της θεωρίας της μη εφαρμοσιμότητας, υπήρξαν ορισμένοι τομείς του δικαίου στους οποίους η εφαρμογή των αλλοδαπών κανόνων δημοσίου δικαίου ουδέποτε αμφισβητήθηκε. Τέτοια είναι η περίπτωση της ιθαγένειας η οποία αποτελεί τμήμα του δημοσίου δικαίου και η οποία, σύμφωνα με μία γενικώς αναγνωρισμένη αρχή, προσδιορίζεται αποκλειστικά με βάση το δίκαιο του απονέμοντος αυτήν κράτους. Παρόμοια συλλογιστική ακολουθείται και όσον αφορά τον προσδιορισμό της κατοικίας ενός φυσικού προσώπου, η οποία κρίνεται με βάση το δίκαιο και τις αντιλήψεις του κράτους στο οποίο αυτή βρίσκεται. Το δίκαιο της κατοικίας λόγω της φύσης του προσιδιάζει περισσότερο στο δημόσιο δίκαιο, ιδίως στην περίπτωση της “domicile” του βρετανικού δικαίου η οποία εξασφαλίζει σταθερότητα ίση με εκείνη της ιθαγένειας και διακρίνεται σε domicile of origin και domicile of choice.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Λεοντιάδου Πελαγία
  • Leontiadou Pelagia

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3456645

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Λεοντιάδου Πελαγία; Leontiadou Pelagia. Η εφαρμογή αλλοδαπού δημοσίου δικαίου στο forum. 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3456645