Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Climate Crisis and Civil Protection at the Local Governance Level: exploring Greek Municipalities

Abstract

dc:description

Το κλίμα αλλάζει διαρκώς. Τους δύο τελευταίους αιώνες, η κλιματική αλλαγή έχει υποστεί μια σειρά από έντονες τροποποιήσεις που επηρεάζουν τόσο το φυσικό οικοσύστημα όσο και το ανθρώπινο περιβάλλον. Αυτές οι αλλαγές ανάγουν τις ρίζες τους στη βιομηχανική επανάσταση, μια ιστορική στιγμή οπότε και οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες άρχισαν σταδιακά να επηρεάζουν τους φυσικούς κύκλους και να επιταχύνουν τις φυσικές διαδικασίες με καταστροφικούς τρόπους. Η εντατικοποίησή τους οδήγησε στην εισαγωγή νέων όρων, όπως εκείνου της «κρίσης». Κάθε γεωγραφική περιοχή επηρεάζεται μοναδικά, αποδεικνύοντας το δυναμικό και σύνθετο χαρακτήρα του θέματος. Η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον κόσμο (European Environment Agency, 2024a) με το νότιο τμήμα της να είναι μία από τις περιοχές με την πιο ποικίλη και αβέβαιη εξέλιξη γεγονότων. Η τρέχουσα έρευνα εξετάζει πώς η κλιματική κρίση επηρεάζει την πολιτική προστασία στο επίπεδο της ελληνικής τοπικής αυτοδιοίκησης. Με άλλα λόγια, επιχειρεί να κατανοήσει εάν και πώς το κλίμα επηρεάζει την ανάπτυξη και προσαρμογή των στρατηγικών πολιτικής προστασίας και κατά συνέπεια, την ανθεκτικότητα των δήμων. Αρχικά, μελετώνται οι κύριες έννοιες του κλίματος (αλλαγή, μεταβλητότητα, κρίση), οι οποίες συχνά παρερμηνεύονται λόγω των ρευστών ορίων μεταξύ τους, καθώς και των διαφορετικών προσεγγίσεων. Ο όρος «κρίση» εισήχθη σχετικά πρόσφατα, ενώ μέχρι πρότινος, χρησιμοποιείτο η «αλλαγή», για να περιγράψει τόσο το σύνολο των κλιματικών μεταβολών λόγω φυσικών κύκλων και ανθρωπογενούς δραστηριότητας, όσο και την εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων. Οι όποιες μεταβολές επηρεάζουν τις υφιστάμενες ισορροπίες αγγίζοντας πολλαπλούς τομείς άρρηκτα συνδεδεμένους μεταξύ τους, εν γένει το περιβάλλον, την κοινωνία και την οικονομία. Η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων και της ανθρώπινης υγείας, η επισιτιστική ανασφάλεια και οι δομικές φθορές είναι κάποιες από τις πολυάριθμες σύνθετες προκλήσεις που χρήζουν άμεσης και αποτελεσματικής αντιμετώπισης. Στη συνέχεια, παρουσιάζεται το ρυθμιστικό πλαίσιο της πολιτικής προστασίας σε Ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο. Καθόλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, σημειώθηκαν καταστροφές και κρίσεις με σημαντικό αντίκτυπο σε ανθρώπινες ζωές, οικονομικά διακυβεύματα και φυσικά οικοσυστήματα, τα οποία θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί ή μετριαστεί εάν υπήρχαν εφαρμοσμένα προστατευτικά πλαίσια. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση (Regulation (EU) 2021/836, 2021), πρόκειται για την προστασία των ανθρώπων, του περιβάλλοντος και της ιδιοκτησίας από κάθε είδους φυσικής και ανθρωπογενούς καταστροφής. Περιλαμβάνει την ανάπτυξη δυνάμεων σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, καθώς και το σχεδιασμό, την προετοιμασία και τη διενέργια αξιολόγησης κινδύνων πριν την εμφάνιση κρίσεων και καταστροφών. Συμβάλλει στη μείωση της τρωτότητας και την ενίσχυση στρατηγικών σχεδίων ανθεκτικότητας. Επιπλέον, μετριάζει τυχόν βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία, τις υποδομές, τη γεωργία και άλλους –κομβικούς για την ανθρώπινη ανάπτυξη– τομείς. Τέλος, η πολιτική προστασία χρησιμεύει ως οδηγός για τη διευκόλυνση συντονισμένων αντιδράσεων κατά τη διάρκεια κρίσεων και μπορεί να εφαρμοστεί τόσο στο ίδιο επίπεδο διακυβέρνησης, όσο και μεταξύ διαφορετικών επιπέδων ενθαρρύνοντας την πολυεπίπεδη συνεργασία που δύναται να υπερβεί τα εθνικά σύνορα. Μετά την παρουσίαση των βασικών εννοιών του κλίματος και της πολιτικής προστασίας, η εργασία εστιάζει στη μεταξύ τους σχέση στο πλαίσιο της ελληνικής διακυβέρνησης. Εκτιμάται ότι τα επόμενα χρόνια η ένταση και η συχνότητα των φυσικών φαινομένων θα είναι τέτοια που απαιτείται προσαρμογή της κοινωνίας σε πολλά επίπεδα, για να διασφαλιστεί ότι δε θα εξελιχθούν σε καταστροφές (Antoniades et al., 2022). Χωρίς άμεση και συστημική δράση για την ενίσχυση της κοινωνικής ανθεκτικότητας, οι επιπτώσεις των πλημμυρών, της ξηρασίας και άλλων κινδύνων θα επιδεινωθούν. Οι ακραίες κλιματικές μεταβολές καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σχετικά με τις πολιτικές τοπικής διακυβέρνησης και πολιτικής προστασίας, ειδικά σε περιοχές –όπως η Ελλάδα– που χαρακτηρίζονται ως εξαιρετικά επιρρεπείς στην εκδήλωση ακραίων γεγονότων. Όσον αφορά στη μεθοδολογική προσέγγιση, οι πηγές δεδομένων είναι δευτερογενείς και πρωτογενείς. Στην πρώτη κατηγορία, τα στοιχεία προέρχονται από μελέτες διεθνών και εθνικών ινστιτούτων, επιστημονικά άρθρα και εκθέσεις από φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης. Για την πρωτογενή συλλογή, συντάχθηκε ένα ερωτηματολόγιο βασισμένο σε υπάρχουσες έρευνες με την προσθήκη επιπλέον ερωτημάτων για περισσότερα στοιχεία σχετικά με τα ερευνητικά ερωτήματα. Το σύνολο των 332 δήμων προσκλήθηκε να συμμετάσχει στην έρευνα απαντώντας σε μια σειρά από περίπου 35 διαδικτυακές ερωτήσεις. Η περίοδος συλλογής πρωτογενών δεδομένων διήρκησε 6 εβδομάδες. Τα αποτελέσματα αποδεικνύουν ότι η κλιματική κρίση επηρεάζει αισθητά την τοπική ευπάθεια καθιστώντας τις τοπικές περιοχές πιο επιρρεπείς σε δαπανηρές και συχνά μη αναστρέψιμες καταστροφές. Οι ερωτηθέντες φάνηκε να γνωρίζουν καλά τους εσωτερικούς περιορισμούς και τους εξωτερικούς κινδύνους που καλούνται να αντιμετωπίσουν. Η έλλειψη επαρκώς καταρτισμένου προσωπικού, απαραίτητων κονδυλίων και ανθρώπινου δυναμικού αποδείχθηκαν ως οι κύριες διαχειριστικές προκλήσεις στο σύνολο των δήμων. Όσον αφορά στις μορφές ακραίων καιρικών φαινομένων, οι πυρκαγιές, η λειψυδρία και οι έντονες καταιγίδες αναφέρθηκαν ως οι σημαντικότερες απειλές. Αξίζει να σημειωθεί πως ο αντίκτυπός τους και η τοπική τρωτότητα σχετίζονται άμεσα με τα γεωμορφολογικά και πληθυσμιακά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, καθώς και με τη στρατηγική ανθεκτικότητας του εκάστοτε δήμου. Έτσι, στην Ελλάδα οι αγροτικές τοποθεσίες φαίνεται να είναι οι πιο εκτεθειμμένες στη λειψυδρία, ενώ οι αστικές περιοχές στις καταιγίδες, κυρίως λόγω του αναποτελεσματικού χωροταξικού σχεδιασμού. Η καινοτομία και η υιοθέτηση βέλτιστων πρακτικών είναι ουσιαστικής σημασίας για την ενίσχυση των στρατηγικών πολιτικής προστασίας, δίνοντας τη δυνατότητα στους δήμους να προετοιμαστούν καλύτερα και να ανταποκριθούν στις αυξανόμενες προκλήσεις που θέτουν τα ακραία κλιματικά φαινόμενα. Στο πλαίσιο της έρευνας, μοιράστηκαν καλές πρακτικές, όπου οι ερωτηθέντες αναγνώρισαν τη σημασία των ψηφιακών τεχνολογιών ως μέρος των προσπαθειών τους για τον εκσυγχρονισμό της τοπικής διακυβέρνησης. Η ιεράρχηση των προτεραιοτήτων είναι εξαιρετικά σημαντική και οι προσπάθειες θα πρέπει να επικεντρωθούν στη διασφάλιση της ορθολογικής διαχείρισης των απαραίτητων πόρων. Ο χρόνος διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε κάθε στάδιο των στρατηγικών ανθεκτικότητας, από το σχεδιασμό μέχρι την εφαρμογή και αξιολόγησή τους. Η παρούσα έρευνα λειτουργεί ως πρόσκληση σε όλες τις τοπικές αρχές, τα κυβερνητικά όργανα, τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τα ερευνητικά ιδρύματα και τους ενεργούς πολίτες για υιοθέτηση καλά σχεδιασμένων πρωτοβουλιών και δράσεων στοχεύοντας σε πιο βιώσιμες και ανθεκτικές κοινότητες. Οι δήμοι είναι δυναμικοί σύνθετοι οργανισμοί σε κάθε βήμα της λειτουργίας τους. Καθώς η κλιματική κρίση συνεχίζει να εξελίσσεται δυναμικά, το ίδιο καλούνται να κάνουν και οι ιθύνοντες αποφάσεων, όσον αφορά στο μετριασμό της τρωτότητας. Είναι απαραίτητο να συνεχιστεί η πιο εμπεριστατωμένη προσέγγιση του θέματος και με μεγαλύτερη ανταπόκριση από τις τοπικές αρχές, προκειμένου να αναπτυχθούν τα απαραίτητα πλαίσια και εργαλεία πολιτικής προστασίας. Το βέβαιο είναι πως η κλιματική κρίση θα συνεχίσει να εξελίσσεται ραγδαία καθιστώντας επιτακτικό για τις ανθρώπινες κοινωνίες να προετοιμαστούν για το απροσδόκητο και απρόβλεπτο μέλλον, σήμερα.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Αντωνιάδη Κατερίνα
  • Antoniadi Katerina

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
English

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3475680

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Αντωνιάδη Κατερίνα; Antoniadi Katerina. Climate Crisis and Civil Protection at the Local Governance Level: exploring Greek Municipalities. 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3475680