National and Kapodistrian University of Athens
Έμφυλες μεροληψίες στην ελληνική γλώσσα και μεγάλα γλωσσικά μοντέλα: H περίπτωση της επίλυσης αναφοράς αντωνυμιών
Abstract
dc:descriptionΣτόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η δημιουργία ενός συνόλου δεδομένων στην ελληνική, το οποίο θα επιτρέπει την αξιολόγηση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων ως προς την ύπαρξη (ή μη) έμφυλων μεροληψιών (gender bias) κατά τη διαδικασία επίλυσης της αναφοράς (anaphora resolution), και, πιο συγκεκριμένα, της αναφοράς αντωνυμιών (pronoun resolution) της ελληνικής. Δευτερευόντως, επιχειρείται η διερεύνηση τυχόν προτιμήσεων των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLM), είτε ελληνικών (Llama-Krikri), είτε μη ελληνικών (Claude, ChatGPT, Llama), για επίλυση των αντωνυμιών υπέρ συγκεκριμένων ουσιαστικών, χρησιμοποιώντας τεχνικές ανίχνευσης (chi-square) και τεχνικές ποσοτικοποίησης των μεροληψιών (Cohen’s d). Ως υλικό της έρευνας χρησιμοποιήθηκαν 900 περίπου προτάσεις σε δυάδες, οι οποίες αποτελούνται από δύο αντικείμενα αναφοράς στην κύρια πρόταση (ένα επαγγελματικό και ένα μη- επαγγελματικό/συμμετέχον ουσιαστικό), και από μία αντωνυμία, αρσενικού και θηλυκού, στη δευτερεύουσα. Για το σχεδιασμό των δεδομένων, αξιοποιήθηκε το γεγονός ότι η ελληνική κωδικοποιεί το γραμματικό γένος (grammatical gender) τόσο στο κλιτικό επίθημα, όσο και στο οριστικό/αόριστο άρθρο μπροστά από τα ουσιαστικά. Για να μην κατευθύνουμε, λοιπόν, τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα ως προς την επίλυση των αντωνυμιών της δευτερεύουσας πρότασης, αφαιρέθηκαν τα άρθρα μπροστά από τα αντικείμενα αναφοράς της κύριας πρότασης, καθώς χρησιμοποιήθηκαν στην κύρια πρόταση ουσιαστικά/αντικείμενα αναφοράς που έχουν ακριβώς τις ίδιες καταλήξεις σε αρσενικό και θηλυκό και, συνεπώς, η κωδικοποίηση του γένους καθορίζεται μόνο από το άρθρο που τα προσδιορίζει. Όσον αφορά τη συντακτική θέση των αντικειμένων αναφοράς, αυτή είναι διαφορετική σε κάθε δυάδα προτάσεων, καθώς στη μία περίπτωση η οντότητα 1, για παράδειγμα, έχει θέση υποκειμένου, ενώ, στην επόμενη δυάδα, βρίσκεται σε θέση μη υποκειμένου. Οι αντωνυμίες που χρησιμοποιούνται στις δευτερεύουσες προτάσεις είναι ισότιμα κατανεμημένες, αφού στη μία πρόταση μιας δυάδας χρησιμοποιείται αντωνυμία αρσενικού και, στην άλλη, αντωνυμία θηλυκού γένους. Αυτή η «δίκαιη» κατανομή των δεδομένων μας βοηθά, αφενός, να τεστάρουμε τις προτιμήσεις των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLM) ως προς την επίλυση της αναφοράς των αντωνυμιών, χρησιμοποιώντας διάφορες τεχνικές προτροπής, και αφετέρου, να μελετήσουμε όλες τις παραμέτρους από τις οποίες επηρεάζονται οι προτιμήσεις τους (το είδος, η εγγύτητα και η συντακτική θέση των αντικειμένων αναφοράς, καθώς και το είδος των τεχνικών προτροπής που εφαρμόζονται). Η έρευνα ανέδειξε σημαντικά αποτελέσματα ως προς τη συμβολή τόσο των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (κυρίως του ελληνικού Llama-Krikri), όσο και των τεχνικών προτροπής στην επίλυση της αναφοράς των αντωνυμιών, τονίζοντας, παράλληλα, τη συμβολή της συντακτικής θέσης των αντικειμένων αναφοράς στην όλη διαδικασία. Η μελλοντική έρευνα καλείται να εμβαθύνει ως προς τη διερεύνηση της επίλυσης της αναφοράς αντωνυμιών της ελληνικής σε μη-δυαδικό επίπεδο και σε περισσότερα και, ιδανικά, επισημειωμένα δεδομένα.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Διαμαντόπουλος Κωνσταντίνος
- Diamantopoulos Konstantinos
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5296786