Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Ανάπτυξη διαδικασίας πειραματικής δοσιμετρίας για τον ποιοτικό έλεγχο πλάνων Βραχυθεραπείας

Abstract

dc:description

Σκοπός: Στόχος της παρούσας μελέτης είναι η ανάπτυξη μιας πειραματικής διαδικασίας δοσιμετρίας για τον ποιοτικό έλεγχο εφαρμογών Βραχυθεραπείας υψηλού ρυθμού δόσης (HDR) με 192Ir, βασιζόμενη σε παθητικά δοσίμετρα όπως φιλμ. Για τον σκοπό αυτό, πραγματοποιηθήκε ενδελεχής βαθμονόμηση και αξιολόγηση συστήματος φιλμ δοσιμετρίας και κατόπιν κατασκευάστηκε ένα κατάλληλο in-house ομοίωμα δοσιμετρίας. Πραγματοποιήθηκε σύγκριση των μετρούμενων κατανομών δόσης από ραδιοχρωμικά φιλμ EBT3 με τις αντίστοιχες υπολογισμένες από Σύστημα Σχεδιασμού Θεραπείας (ΣΣΘ), βάσει των πρωτοκόλλων TG 43 και TG 186. Αντίστοιχη διαδικασία ακολουθήθηκε και για σημειακές μετρήσεις δόσης, με τη χρήση OSLDs. Υπόβαθρο: Η HDR Βραχυθεραπεία υψηλού ρυθμού δόσης με χρήση ραδιενεργού ισοτόπου 192Ir αποτελεί μια ιδιαίτερα στοχευμένη τεχνική Ακτινοθεραπείας, όπου η ακριβής χορήγηση της δόσης στον όγκο-στόχο είναι κρίσιμη για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας και την ασφάλεια του ασθενούς, λόγω των υψηλών χωρικών βαθμίδων δόσης και τον μεγάλο βαθμό ανομοιογένειας. Οι έλεγχοι end-to-end (End-to-End tests, E2E) οι οποίοι εντάσσονται στο πλαίσιο των ποιοτικών ελέγχων (QA) διασφαλίζουν τη συνολική ακρίβεια της θεραπευτικής διαδικασίας, από τον σχεδιασμό μέχρι την χορήγηση της θεραπείας. Η χρήση δοσιμέτρων όπως τα ραδιοχρωμικά φιλμ EBT3 και τα δοσίμετρα οπτικά διεγερμένης φωταύγειας (OSLDs) σε συνδυασμό με κατάλληλα ομοιώματα (phantoms) είναι ευρέως χρησιμοποιούμενα στην κλινική πράξη κυρίως για την ποσοτική αξιολόγηση συμφωνίας μεταξύ της υπολογισμένης, μέσω ΣΣΘ, και της πραγματικά αποδιδόμενης δόσης. Υλικά/Μέθοδοι: Στα πλαίσια της βαθμονόμησης του συστήματος φιλμ δοσιμετρίας, 12 κομμάτια ραδιοχρωμικών φιλμ τύπου ΕΒΤ3, διαστάσεων 4 × 4 cm2 , ακτινοβολήθηκαν σε γραμμικό επιταχυντή 6 MV, σε ένα εύρος δόσεων αναφοράς 0 έως 14 Gy εντός ομοιώματος παραλλήλων πλακών, με σκοπό την εξαγωγή της καμπύλης βαθμονόμησης. Η απόκριση των φιλμ (αμαύρωση) μετρήθηκε με τον επίπεδο σαρωτή (flatbed scanner) EPSON 750 VPRO, 24 και 72 ώρες μετά την ακτινοβόληση. Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε αρχικά με την μέθοδο ενός καναλιού (Single Channel Method), επιλέγοντας το κόκκινο κανάλι μέσω του λογισμικού ImageJ και εν συνεχεία με την μέθοδο τριών καναλιών (Triple Channel Method) χρησιμοποιώντας το εμπορικά διαθέσιμο σύστημα Radiochromic.com. Η επαλήθευση της βαθμονόμησης χρησιμοποιώντας την μέθοδο ενός καναλιού πραγματοποιήθηκε με χρήση δύο επιπλέον φιλμ από την ίδια παρτίδα και ίδιων διαστάσεων με τα φιλμ βαθμονόμησης, όπου μετρήθηκε η μέση δόση σε ένα κεντρικό τετραγωνικό ROI του κάθε φιλμ. Οι τιμές συγκρίθηκαν με τις αντίστοιχες που προέκυψαν από τη μέθοδο τριών καναλιών στο Radiochromic.com. Για περαιτέρω επαλήθευση, η προσέγγιση τριών καναλιών χρησιμοποιήθηκε για τη σύγκριση των μετρούμενων κατανομών δόσης των φιλμ, οι οποίες υπολογίστηκαν με βάση δυο διαφορετικές μεθόδους βαθμονόμησης με τις αντίστοιχες επαληθευμένες κατανομές δόσης από κατάλληλο ΣΣΘ. Η σύγκριση έγινε με βάση τα προφίλ δόσης, σύγκριση δόσης μεταξύ σημείων (point-by-point) αλλά και με υπολογισμό 2D δείκτη γάμμα (gamma index). Έπειτα, ακολούθησε η εφαρμογή της επαληθευμένης βαθμονόμησης (validated calibration) για δοσιμετρική επιβεβαίωση σε ακτινοβόληση Βραχυθεραπείας υψηλού ρυθμού δόσης (HDR) με 192Ir. Για τον σκοπό αυτό, κατασκευάστηκε στο Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ ένα ομοίωμα κατάλληλο για ενδοϊστικές εφαρμογές Βραχυθεραπείας, από υλικό ισοδύναμο νερού. Στο ομοίωμα τοποθετήθηκαν σε προκαθορισμένες θέσεις, δυο φιλμ EBT3 και δέκα OSLDs. Η θέση των δοσιμέτρων ήταν επαναλήψιμη, καθώς υπάρχουν εντός του ομοιώματος ειδικοί μεταλλικοί δείκτες (metal pins) για τα φιλμ και θέσεις υποδοχής για τα OSLDs. Παράλληλα, δημιουργήθηκε το αντίστοιχο πλάνο θεραπείας βασισμένο στα πρωτόκολλα TG-43 και TG-186. Το πρώτο στάδιο της αξιολόγησης του πλάνου που προέκυψε από το TG-43 ήταν η σύγκριση των προφίλ δόσης των δυο κατανομών (κατανομή αναφοράς των φιλμ και υπό αξιολόγηση του ΣΣΘ), η σύγκριση σημειακών δόσεων και ο 2D υπολογισμός του δείκτη γάμμα με τη βοήθεια κατάλληλου λογισμικού. Η ίδια διαδικασία εφαρμόστηκε και για την κατανομή που υπολογίστηκε από τον αλγόριθμο ACE (TG-186). Έπειτα, πραγματοποιήθηκε 3D υπολογισμός του δείκτη γάμμα τόσο για τις υπολογισμένες κατανομές με βάση το TG-43, όσο και για το TG-186 (ACE) όπου η σύγκριση των κατανομών στηρίχθηκε σε fiducials. Οι σημειακές μετρήσεις με OSLDs ενίσχυσαν την αξιοπιστία των μετρήσεων και συγκρίθηκαν με τις υπολογισμένες τιμές από τα δυο πρωτόκολλα, μέσω 3D υπολογισμού του δείκτη γάμμα, αφού εφαρμόστηκαν κατάλληλοι διορθωτικοί παράγοντες. Κατανομή δόσης από Monte Carlo προσομοίωση, περαιτέρω συνέβαλλε στην αξιοπιστία και επαλήθευση των πειραματικών μετρήσεων. Αποτελέσματα: Η βαθμονόμηση των EBT3 φιλμ με pre-post scans οδήγησε σε υψηλότερες τιμές δόσης και ασυμφωνία με τις αντίστοιχες υπολογισμένες τιμές από το TPS. Αντίθετα, οι μετρούμενες κατανομές των φιλμ που προέκυψαν από βαθμονόμηση μόνο με post scans, εμφάνισαν πολύ καλή συμφωνία με τις κατανομές του TPS, με αποκλίσεις μικρότερες από 7% και ποσοστά επιτυχίας του 2D δείκτη γάμμα 99%-100% μετά από ακτινοβόληση σε γραμμικό επιταχυντή και σύστημα Ακτινοχειρουργικής. Πολύ καλή συμφωνία παρατηρήθηκε επίσης μεταξύ των μετρούμενων και υπολογισμένων κατανομών βάσει του πρωτοκόλλου TG-43, στα δυο φιλμ που χρησιμοποιήθηκαν για ακτινοβόληση με πηγή 192Ir. Τα ποσοστά επιτυχίας του 2D δείκτη γάμμα ήταν πάνω από 95%. Ικανοποιητική, αλλά σε μικρότερο βαθμό, συμφωνία παρατηρήθηκε και μεταξύ ACE και φιλμ με βάση το 2D δείκτη γάμμα. Οι 3D υπολογισμοί του δείκτη γάμμα εμφάνισαν ποσοστά επιτυχίας άνω του 95% και για τα δυο φιλμ, τόσο στην περίπτωση σύγκρισης της μετρούμενης κατανομής με την υπολογισμένη από το TG-43, όσο και με αυτή του TG-186. Τέλος, εφαρμόζοντας 3D υπολογισμούς με local κριτήρια (4%/1mm) για τις σημειακές μετρήσεις των OSLDS με τις αντίστοιχες υπολογισμένες τιμές (TG-43 και TG-186) παρατηρήθηκε συμφωνία σε 9 από τα 10 δοσίμετρα. Με τη χρήση global κριτηρίων καταγράφτηκε πλήρη συμφωνία σε όλα τα δοσίμετρα. Συμπεράσματα: Σύστημα φιλμ δοσιμετρίας για κλινικές εφαρμογές βαθμονομήθηκε και αξιολογήθηκε. Η μελέτη ανέδειξε ότι η βαθμονόμηση των φιλμ EBT3 με χρήση μόνο των εικόνων post scans οδήγησε σε καλύτερη συμφωνία με τις υπολογισμένες κατανομές δόσης από το ΣΣΘ, συγκριτικά με τη μέθοδο pre-post scans. Το λογισμικό εργαλείο ανάλυσης φιλμ και δοσιμετρικής σύγκρισης παρουσιάζει περιορισμούς που πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν, όπως η αδυναμία χωρικής ευθυγράμμισης με βάση τα fiducials και η έλλειψη υπολογισμού 3D δείκτη γάμμα. Κατασκευάστηκε ομοίωμα δοσιμετρίας για εφαρμογές Βραχυθεραπείας και ολοκληρώθηκε επιτυχώς διαδικασία ποιοτικού ελέγχου.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Βελισσαρίου Ελένη
  • Velissariou Eleni

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5301753

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Βελισσαρίου Ελένη; Velissariou Eleni. Ανάπτυξη διαδικασίας πειραματικής δοσιμετρίας για τον ποιοτικό έλεγχο πλάνων Βραχυθεραπείας. 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5301753