Abstract
dc:descriptionΗ εκπαίδευση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς κοινωνικοποίησης, ενσωμάτωσης και κινητικότητας των ατόμων στις σύγχρονες κοινωνίες, ενώ ταυτόχρονα αντανακλά και αναπαράγει τις υπάρχουσες κοινωνικές δομές και ανισότητες. Η παρούσα διπλωματική εργασία πραγματεύεται το φαινόμενο των κοινωνικών ανισοτήτων στην εκπαίδευση, με στόχο την ενδελεχή διερεύνηση των παραγόντων που τις παράγουν και τις αναπαράγουν, των κοινωνικών ομάδων που πλήττονται δυσανάλογα και των πολιτικών που έχουν υιοθετηθεί για τον περιορισμό τους, κυρίως στο ελληνικό πλαίσιο αλλά και σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στο πρώτο κεφάλαιο διαμορφώνεται το θεωρητικό υπόβαθρο της εκπαίδευσης. Αρχικά επιχειρείται ο εννοιολογικός προσδιορισμός της εκπαιδευτικής ανισότητας και της σχέσης της με κοινωνικούς παράγοντες όπως η ταξική θέση, η εθνοτική καταγωγή, η γλώσσα, το φύλο, η θρησκεία ή η ύπαρξη αναπηρίας. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις θεωρητικές προσεγγίσεις των Bourdieu, Bernstein και Freire, που προσφέρουν βαθύτερη κατανόηση των μορφών αναπαραγωγής της κοινωνικής ανισότητας μέσω της εκπαίδευσης. Ακολουθεί διεξοδική ανάλυση της διεθνούς και ελληνικής βιβλιογραφίας για τις εκπαιδευτικές ανισότητες, εστιάζοντας τόσο σε ιστορικά δεδομένα όσο και σε πρόσφατα πορίσματα ερευνών. Το δεύτερο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην παρουσίαση των κοινωνικών ομάδων που υφίστανται ανισότητες στο σχολικό περιβάλλον. Πιο αναλυτικά, εξετάζονται οι Ρομά, οι οποίοι παρουσιάζουν υψηλά ποσοστά σχολικής διαρροής και κοινωνικού αποκλεισμού, οι μετανάστες και πρόσφυγες που αντιμετωπίζουν γλωσσικά, πολιτισμικά και θεσμικά εμπόδια, οι μαθητές από χαμηλό κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο των οποίων η εκπαιδευτική επίδοση επηρεάζεται από τις συνθήκες ζωής και τους περιορισμένους πόρους, οι μαθητές με αναπηρίες ή ειδικές ανάγκες που συχνά αποκλείονται από την ισότιμη συμμετοχή στην εκπαιδευτική διαδικασία, οι εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες όπως η μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης που εκπαιδεύονται σε ειδικά σχολεία και δίγλωσσο πλαίσιο, καθώς και οι ΛΟΑΤΚΙ+ μαθητές που βιώνουν μορφές στιγματισμού ή και αποκλεισμού. Επιπλέον, αναλύεται η έννοια της διαθεματικότητας, που αναδεικνύει τη σύνθετη και πολλαπλή διάσταση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων. Το τρίτο κεφάλαιο εξετάζει το θεσμικό και πολιτικό πλαίσιο αντιμετώπισης των εκπαιδευτικών ανισοτήτων στην Ελλάδα. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις που επηρέασαν τον χαρακτήρα και τη δομή του ελληνικού σχολείου από τα μεταπολεμικά χρόνια έως σήμερα, στον Νόμο 2413/1996 που εισήγαγε τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στην Ελλάδα, στις Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας και τις τάξεις υποδοχής που στόχευαν στη στήριξη ευάλωτων μαθητικών πληθυσμών, στα προγράμματα ΕΣΠΑ τα οποία συνέβαλαν στην εφαρμογή δράσεων ένταξης και στήριξης για κοινωνικά μειονεκτούντες μαθητές, και τέλος στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, όπου επισημαίνονται ελλείψεις αλλά και θετικά βήματα προς την κατεύθυνση της πολυπολιτισμικής συνείδησης και της συμπερίληψης. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζονται διεθνείς τάσεις και συγκρίσεις, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο άλλες ευρωπαϊκές χώρες διαχειρίζονται ζητήματα εκπαιδευτικών ανισοτήτων. Γίνεται ανάλυση των μορφών εκπαιδευτικής ανισότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με έμφαση σε παραδείγματα χωρών όπως η Φινλανδία και η Σουηδία, οι οποίες λειτουργούν ως πρότυπα εκπαιδευτικών συστημάτων που προάγουν την ισότητα. Εξετάζονται, επίσης, οι προοπτικές μεταφοράς καλών πρακτικών στην ελληνική πραγματικότητα, σε συνδυασμό με τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Το πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο περιλαμβάνει τα συμπεράσματα και τις προτάσεις πολιτικής. Στη σύνθεση της εργασίας, διαπιστώνεται ότι οι κοινωνικές ανισότητες στην εκπαίδευση δεν είναι αποτέλεσμα μόνο ατομικών ή πολιτισμικών διαφορών, αλλά ενσωματωμένες σε θεσμικές πρακτικές και κοινωνικές ιεραρχίες. Προτείνονται μέτρα που αφορούν τη βελτίωση των δομών υποστήριξης μέσα στα σχολεία, την ενίσχυση της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών σε θέματα πολυπολιτισμικότητας και ένταξης, την επέκταση των υποδομών για την υποστήριξη των μαθητών με ειδικές ανάγκες, την καταπολέμηση στερεοτύπων στο σχολικό περιβάλλον μέσω αναμορφωμένων προγραμμάτων σπουδών και εκπαιδευτικού υλικού, την ουσιαστική συμμετοχή των κοινοτήτων στην εκπαιδευτική διαδικασία και την ενίσχυση της έρευνας και της συλλογής δεδομένων για την παρακολούθηση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων. Παρόλο που η εργασία είναι βιβλιογραφική και δεν περιλαμβάνει πρωτογενή έρευνα, εντοπίζονται ορισμένοι περιορισμοί σχετικοί με την ελλιπή πρόσβαση σε ορισμένα επίσημα στατιστικά δεδομένα, την ποικιλομορφία των πηγών και τη δυσκολία σύγκρισης ανάμεσα σε διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα. Ωστόσο, η μελέτη συμβάλλει σημαντικά στη θεωρητική κατανόηση του φαινομένου και θέτει τη βάση για μελλοντικές ερευνητικές πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να εστιάσουν, για παράδειγμα, στις φωνές των ίδιων των μαθητών ή των εκπαιδευτικών. Συνολικά, η εργασία αναδεικνύει την ανάγκη για ένα σχολείο χωρίς αποκλεισμούς, που θα βασίζεται στην ισότητα, την αναγνώριση της διαφορετικότητας και τη δημοκρατική συμμετοχή. Η εκπαιδευτική πολιτική καλείται να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές ανισότητες όχι ως αναπόφευκτες συνθήκες, αλλά ως μεταβλητές που υπόκεινται σε παρέμβαση, ανατροπή και επανεξέταση.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- ΧΕΙΛΑ ΜΑΡΙΑ
- CHEILA MARIA
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5306500