Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Προκλήσεις και ανάγκες στη μετάφραση ενσώματων εννοιών: συγκριτική μελέτη αυτόματης και ανθρώπινης μετάφρασης

Abstract

dc:description

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τις προκλήσεις και τις δυνατότητες στη μετάφραση ενσώματων εννοιών, με έμφαση στη συγκριτική μελέτη μεταξύ αυτόματης μετάφρασης (ChatGPT, Google Translate) και ανθρώπινης μετάφρασης. Στο θεωρητικό πλαίσιο αναλύεται η ενσώματη νόηση (embodied cognition), σύμφωνα με την οποία η κατανόηση των εννοιών συμπεριλαμβάνει ενεργοποίηση αισθησιοκινητικών εμπειριών που ενεργοποιούνται είτε μέσω της γλωσσικής τους έκφρασης είτε/και μέσω αισθητηριακών ερεθισμάτων. Βασική πηγή δεδομένων της μελέτης ήταν γλωσσικά εκφρασμένες έννοιες, κατηγοριοποιημένες ως προς το σε τι αναφέρονται (οντότητα, δράση/σκοπός, ιδιότητα, αφηρημένη έννοια), που προέκυψαν στα πλαίσια γνωσιακών πειραμάτων σχετικά με τα χαρακτηριστικά και τη χρήση αντικειμένων. Αρχικά, πραγματοποιήθηκε η μετάφραση 4.007 λημμάτων/εννοιών από τα ελληνικά προς τα αγγλικά και τα γαλλικά από φυσική ομιλήτρια της Ελληνικής με εμπειρία στη διδασκαλία των Αγγλικών και των Γαλλικών. Βασικό ζητούμενο της μετάφρασης ήταν η ακρίβεια, δηλαδή η απόδοση των εννοιών στις γλώσσες-στόχο χωρίς να αλλάξει η αναφορά. Στη συνέχεια, τα ίδια λήμματα αποδόθηκαν μέσω δύο συστημάτων αυτόματης μετάφρασης, του Google Translate και του ChatGPT. Στην περίπτωση του δεύτερου, δόθηκε επεξήγηση των επιδιώξεων της μετάφρασης με σκοπό να έχει το σύστημα στη διάθεσή του τις οδηγίες που είχε και ο άνθρωπος-μεταφραστής. Στις περιπτώσεις που άνθρωπος και ChatGPT διαφωνούσαν, δόθηκαν εκ νέου οδηγίες στο ChatGPT που περιείχαν και το περικείμενο μέσα στο οποίο εμφανίζονταν οι λεξικές έννοιες. Πρόσβαση σε αυτή την πληροφορία είχε και ο άνθρωπος-μεταφραστής κατά τη διαδικασία μετάφρασης, οπότε με αυτό τον τρόπο η σύγκριση θεωρήθηκε πιο δίκαιη. Για τις περιπτώσεις που συνέχισε να υπάρχει ασυμφωνία ανάμεσα σε ανθρώπινη και αυτόματη μετάφραση, ζητήθηκε εξήγηση από το ChatGPT της διαφοράς στις δύο μεταφράσεις, και ο άνθρωπος-μεταφραστής αποφάσισε αν τελικά πείθεται να αλλάξει τη δική του μετάφραση ή όχι. Για ένα πεπερασμένο υποσύνολο αυτών των περιπτώσεων δημιουργήσαμε ένα ερωτηματολόγιο και ζητήσαμε την άποψη ατόμων με γνώση/εμπειρία στις γλώσσες-στόχο, ώστε να μελετήσουμε κατά πόσο η δική τους άποψη συνέπιπτε με του ανθρώπου-μεταφραστή, του ChatGPT ή είχαν να προτείνουν και κάτι άλλο. Η συγκριτική ανάλυση ανέδειξε ποικίλες δυναμικές: οι αυτόματες μεταφράσεις, και ιδίως μέσω του ChatGPT, μπορούν να ανταποκριθούν σε σημαντικό ποσοστό στη μετάφραση ενσώματων εννοιών, αλλά απαιτούν ιδιαίτερες οδηγίες από τον άνθρωπο και συχνά εμφανίζουν αστάθεια στην απόδοσή τους. Αντίστοιχα, η ανθρώπινη μετάφραση απαιτεί χρήση αρκετών πηγών για ακριβή μετάφραση, έχει ιδιαίτερες δυνατότητες επιλογής βάσει πολιτισμικών κριτηρίων, αλλά επίσης υπόκειται και σε υποκειμενικές διακυμάνσεις. Συνολικά, η εργασία αναδεικνύει την ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης στρατηγικών οπτικής και βιωματικής επαλήθευσης των μεταφραστικών αποδόσεων, ως μοναδική στρατηγική αντικειμενικής αξιολόγησης (και καθοδήγησης) της μετάφρασης ενσώματων εννοιών. Επιπλέον, προτείνει την ενσωμάτωσή τους σε αυτόματα συστήματα, με στόχο την ενίσχυση της ακρίβειας και της πληρότητας στη μηχανική μετάφραση.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Ελευθερίου Αννα
  • Eleftheriou Anna

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5307150

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Ελευθερίου Αννα; Eleftheriou Anna. Προκλήσεις και ανάγκες στη μετάφραση ενσώματων εννοιών: συγκριτική μελέτη αυτόματης και ανθρώπινης μετάφρασης. 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5307150