Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η αναπαράσταση της αναπηρίας σε θεσμικά προτεινόμενα παιδικά εικονογραφημένα βιβλία στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση

Abstract

dc:description

Η ένταξη και η ενεργή συμμετοχή όλων των παιδιών στο σχολείο αποτελεί θεμελιώδη στόχο μιας δημοκρατικής και δίκαιης εκπαίδευσης. Η ενταξιακή εκπαίδευση συνδέεται άμεσα με την αναγνώριση και αποδοχή της διαφορετικότητας, την ευαισθητοποίηση απέναντι σε ζητήματα αναπηρίας, καθώς και την παροχή κατάλληλου παιδαγωγικού υλικού. Ιδιαίτερα, τα παιδικά εικονογραφημένα βιβλία μπορούν να λειτουργήσουν ως σημαντικά εργαλεία προώθησης της ενσυναίσθησης, της αποδόμησης στερεοτύπων και της δημιουργίας περιβαλλόντων χωρίς αποκλεισμούς. Η αξιοποίηση τέτοιων βιβλίων στο σχολικό πλαίσιο ενισχύει τον παιδαγωγικό στόχο μιας εκπαίδευσης για όλους, που δεν περιορίζεται απλώς στη φυσική συνύπαρξη, αλλά προάγει την ουσιαστική συμμετοχή και ένταξη. Η ενταξιακή εκπαίδευση δεν είναι μόνο παιδαγωγικό αίτημα, αλλά και πολιτικό ζήτημα, καθώς διαμορφώνεται εντός κοινωνικών, ιδεολογικών και θεσμικών πλαισίων που αντικατοπτρίζουν ή αμφισβητούν σχέσεις εξουσίας και αποκλεισμού. Η παρούσα ποιοτική έρευνα εστιάζει στις αναπαραστάσεις της αναπηρίας σε παιδικά εικονογραφημένα βιβλία που προτείνονται από το Υπουργείο Παιδείας για την Παγκόσμια Ημέρα Αναπηρίας και απευθύνονται στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Σκοπός της είναι να διερευνήσει με ποιον τρόπο τα βιβλία αυτά προσεγγίζουν την αναπηρία, ποια στερεότυπα αναπαράγονται ή αποδομούνται, και πώς κατασκευάζεται η αποδοχή ή ο αποκλεισμός των ανάπηρων χαρακτήρων. Η ανάλυση του υλικού βασίστηκε στη θεματική ανάλυση και το θεωρητικό πλαίσιο των Κριτικών Σπουδών για την Αναπηρία και την Ενταξιακή Εκπαίδευση, προκειμένου να εντοπιστούν οι ιδεολογικές και παιδαγωγικές διαστάσεις των αφηγήσεων. Η έρευνα διεξήχθη το 2024-2025 με την επιλογή 10 εικονογραφημένων βιβλίων που εκδόθηκαν από το 2014 κι έπειτα τα οποία περιλαμβάνονται στις επίσημες προτάσεις του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού για το σχολικό έτος 2023-2024 και απευθύνονται σε ηλικίες μαθητές/τριες 6-12 ετών που φοιτούν στο Δημοτικό σχολείο. Η επιλογή των βιβλίων έγινε με δειγματοληψία σκοπιμότητας. Μέσα από τη συστηματική ανάλυση του περιεχομένου και της εικονογράφησης, επιδιώχθηκε η ανάδειξη των κοινωνικών νοημάτων που διαχέονται στα παιδικά αφηγήματα περί αναπηρίας. Τα συμπεράσματα της παρούσας έρευνας φανερώνουν ότι, παρά τις θετικές προθέσεις της εκπαιδευτικής πολιτικής για την προώθηση της ενταξιακής εκπαίδευσης, τα περισσότερα από τα προτεινόμενα παιδικά εικονογραφημένα βιβλία αναπαράγουν το ιατρικό και ελλειμματικό μοντέλο της αναπηρίας παρουσιάζοντας τα άτομα με αναπηρία ως εξαρτημένα ή ως τραγικές μορφές. Αν και υπάρχουν παραδείγματα που υιοθετούν το κοινωνικό μοντέλο και προβάλλουν θετικά την αναπηρία, αυτά είναι περιορισμένα. Η απουσία της φωνής των ίδιων των ατόμων με αναπηρία, η χρήση στερεοτυπικής γλώσσας και η ηρωοποίηση ή παθολογικοποίηση της αναπηρίας καθιστούν αναγκαία την αναθεώρηση του εκπαιδευτικού υλικού. Η ενταξιακή εκπαίδευση δεν επιτυγχάνεται μόνο με καλές προθέσεις αλλά απαιτείται κριτική επιλογή βιβλίων, θεσμική υποστήριξη και ουσιαστική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, ώστε η λογοτεχνία να λειτουργήσει ως φορέας ισότητας και αποδοχής.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • ΕΥΘΑΛΙΤΣΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ
  • Ευθαλιτσίδου Αναστασία
  • EFTHALITSIDOU ANASTASIA

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:5309936

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

ΕΥΘΑΛΙΤΣΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ; Ευθαλιτσίδου Αναστασία; EFTHALITSIDOU ANASTASIA. Η αναπαράσταση της αναπηρίας σε θεσμικά προτεινόμενα παιδικά εικονογραφημένα βιβλία στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. 2025. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5309936