National and Kapodistrian University of Athens
The use of Virtual Reality in hands-on training of medical personnel in the management of mass casualty incidents
Abstract
dc:descriptionΕΙΣΑΓΩΓΗ Στη σύγχρονη εποχή στην οποία ζούμε, γίνεται εμφανής μια αδιαμφισβήτητη και ανησυχητική αύξηση στην εμφάνιση συμβάντων καταστροφής, τα οποία συνδυάζονται συχνά με συμβάντα μαζικών απωλειών υγείας. Τέτοιου είδους περιστατικά δημιουργούν σημαντικά προβλήματα στον τομέα υγειονομικής διαχείρισης. Ο όρος “συμβάντα μαζικών απωλειών υγείας” (mass casualty incidents-MCIs) χρησιμοποιείται στον τομέα της ιατρικής καταστροφών για να περιγράψει περιστατικά όπου η τοποθεσία, ο αριθμός, η σοβαρότητα τραυματισμών και ο τύπος των επιζώντων καθιστούν αναγκαία την άμεση χρήση εξαιρετικών πόρων και κατ’ επέκταση την εφαρμογή οργανωμένης και γρήγορης υγειονομικής παρέμβασης. Η διαχείριση αυτών των περίπλοκων συμβάντων προϋποθέτει την εξειδικευμένη εκπαίδευση υψηλού επιπέδου από το υγειονομικό προσωπικό σε αυτό τον δύσκολο τομέα, κάτι που παραδοσιακά πραγματοποιείται με θεωρητικές διαλέξεις, επιτραπέζιες ασκήσεις (tabletop exercises) και ζωντανές προσομοιώσεις μεγάλης κλίμακας (live large-scale simulations). Οι εκπαιδευτικές μέθοδοι αυτές στοχεύουν στην απόκτηση και ανάπτυξη του θεωρητικού υποβάθρου και στην ανάπτυξη των πρακτικών δεξιοτήτων των εκπαιδευόμενων, ενώ ταυτόχρονα συνδυάζονται με την αξιολόγηση τόσο της απόδοσής τους όσο και της αποτελεσματικότητα της εκπαίδευσης που τους παρέχεται. Παρά τα πλεονεκτήματα αυτά, η συνεχής και ανεξέλεγκτη αύξηση των συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας έχει κάνει εμφανής τα όρια των παραδοσιακών μεθόδων, κυρίως όσον αφορά το υψηλό κόστος, την έλλειψη επαναληψιμότητας και τον αυξημένο χρόνο που απαιτείται για τη διοργάνωση και τη διεκπεραίωσή τους. Η αναζήτηση για μια πανάκεια εξερευνιέται συνέχεια, τοποθετώντας τις προσομοιώσεις με χρήση της εικονικής πραγματικότητας (virtual reality - VR) στο υπόβαθρο, εξαιτίας της παροχής ενός συνδυασμού των πλεονεκτημάτων των παραδοσιακών μεθόδων. Αναλυτικότερα, οι προσομοιώσεις με τη χρήση εικονικής πραγματικότητας επιτρέπουν στους εκπαιδευόμενους να βιώσουν και να αντιμετωπίσουν, σε ένα ρεαλιστικό και ασφαλές περιβάλλον, αυτά τα περίπλοκα και στρεσογόνα συμβάντα. Η τεχνολογία αυτή επίσης παρέχει απεριόριστη επαναληψιμότητα και άμεση ανατροφοδότηση και ανάλυση των λαθών, μειώνοντας ταυτόχρονα τις απαιτήσεις σε ανθρώπινο δυναμικό και το γενικότερο κόστος. Σκοπός αυτής της πτυχιακής εργασίας είναι η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας της εικονικής πραγματικότητας ως εργαλείο εκπαίδευσης για την προετοιμασία του υγειονομικού προσωπικού στη διαχείριση συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας. Παράλληλα, σκοπός είναι η αναζήτηση και η ανάλυση των πλεονεκτημάτων και των περιορισμών της τεχνολογίας της εικονικής πραγματικότητας και η δυνατότητα ένταξής της ως εργαλείο εκπαίδευσης στα υγειονομικά εκπαιδευτικά πρωτόκολλά για τέτοιου είδους συμβάντα, προκειμένου να βελτιωθεί η συνολική ανταπόκριση και διαχείρισή τους. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Η μεθοδολογία που επιλέχθηκε για την παρούσα εργασία ήταν η συστηματική ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας, δεδομένου ότι το πεδίο των προσομοιώσεων με τη χρήση εικονικής πραγματικότητας για τη διαχείριση συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας είναι σχετικά πρόσφατα διερευνώμενο στον ερευνητικό χώρο. Με τη χρήση αυτού του είδους μεθοδολογίας, έγινε εφικτή η συγκέντρωση, η ταξινόμηση και η ανάλυση των διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων, ενώ παράλληλα επιτράπηκε η ανάδειξη των κενών και των αντιφάσεων που παρατηρούνται στην υπάρχουσα βιβλιογραφία. Παράλληλα, εφαρμόστηκε η τεχνική της αφηγηματικής σύνθεσης, η οποία επιτρέπει την ερμηνεία και τη σύνθεση των δεδομένων από διαφορετικές πηγές, στοχεύοντας στην εξαγωγή συμπερασμάτων με ολοκληρωμένο και συνολικό τρόπο. Η τεχνική αυτή είναι ιδανική για την κατανόηση και την εξαγωγή συμπερασμάτων σε ένα περίπλοκο, πολυπαραγοντικό και καινοτόμο θέμα, όπως η εκπαίδευση των υγειονομικών με τη χρήση της εικονικής πραγματικότητας με στόχο την αποτελεσματική διαχείριση συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας. Η αναζήτηση της βιβλιογραφίας βασίστηκε και διενεργήθηκε βάση των κατευθυντήριων γραμμών PRISMA ( Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses ), διασφαλίζοντας την διαφάνεια στη διαδικασία επιλογής των άρθρων, αλλά και του αποκλεισμού τους. Για την αναζήτηση των κατάλληλων μελετών, χρησιμοποιήθηκαν οι βάσεις δεδομένων PUBMED και Embase, με τη χρήση των κάτωθι συνδυασμών λέξεων : «“mass casualty incidents AND education» και «“mass casualty incidents” AND “ virtual reality”». Η αναζήτηση απέδωσε 1749 άρθρα συνδυαστικά από τις δυο αναζητήσεις. Στη συνέχεια αφαιρέθηκαν 358 διπλότυπα και στα απομείναντα 1563 άρθρα τέθηκαν σε έλεγχο μέσω της εφαρμογή των κάτωθι περιορισμών: δημοσιευμένα άρθρα από το 2019 έως το 2025, γραμμένα στην αγγλική γλώσσα και τα οποία περιέχουν διαθέσιμα σε πλήρες κείμενο. Σε αυτή την έρευνα, δεν μελετήθηκαν πλήρη τεύχη περιοδικών και βιβλία λόγω της ανάγκης για στοχευμένη και συγκεκριμένη έρευνα. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε αναζήτηση της γκρίζας βιβλιογραφίας (grey literature) με στόχο την αναζήτηση της τερμινολογίας και των εννοιών των όρων “καταστροφή” στο πλαίσιο της ιατρικής καταστροφών και “συμβάν μαζικών απωλειών υγείας”. Η ανωτέρω αναζήτηση περιλάμβανε ιστοσελίδες παγκόσμιων οργανισμών, γενικές διαδικτυακές πηγές και εκπαιδευτικό υλικό το οποίο έγινε διαθέσιμο στους φοιτητές του μεταπτυχιακού προγράμματος. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Βάση την μεθοδολογία που αναφέρθηκε παραπάνω, η αρχική αναζήτηση στις βάσεις δεδομένων PUBMED και Embase με τους χρονολογικούς περιορισμούς, τη γλώσσα και τη διαθεσιμότητα πλήρως κειμένου, είχαν ως αποτέλεσμα την εύρεση 532 άρθρων. Ο τίτλος και η περίληψη των άρθρων αναγνώσθηκαν με στόχο τη διερεύνηση της σχετικότητας με το θέμα της πτυχιακής. Με τον τρόπο αυτό, τα άρθρα τα οποία αποτέλεσαν τμήμα της βιβλιογραφίας ήταν στο τέλος σε 29 άρθρα Επιπλέον, για την ενίσχυση του φάσματος της βιβλιογραφίας, αναλύθηκε τμήμα γκρίζας βιβλιογραφίας, συμπεριλαμβανομένου του ορισμού της λέξης “καταστροφή” στο πλαίσιο της ιατρικής καταστροφών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (World Health Organization – WHO), του ορισμού των “συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας” από το βιβλίο Major Incident Medical Management and Support και της νομοθεσίας των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς και την πλήρη περιγραφή των βημάτων του κύκλου της καταστροφής από το άρθρο “Effective Training Improves Disaster Response” και την ιστοσελίδα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τη Μείωση των Κινδύνων Καταστροφών (UNISDR). Οι μελέτες που συμπεριλήφθηκαν σε αυτή τη πτυχιακή εργασία, παρουσίασαν μια ποικιλία στο σχεδιασμό, τη μεθοδολογία, τον σχετιζόμενο πληθυσμό και το γεωγραφικό πλαίσιο. Αυξανόμενη παρουσία είχαν οι συστηματικές ανασκοπήσεις και οι ανασκοπήσεις πεδίου (scoping reviews), οι οποίες παρέχουν ένα συνδυασμό γνώσεων, ενώ παράλληλα παρουσιάζουν τα ερευνητικά κενά στο σχετιζόμενο ερευνητικό τομέα. Συμπληρωματικά, πειραματικές μελέτες συμπεριλήφθηκαν, με στόχο την αξιολόγηση καινοτόμων στρατηγικών εκπαιδεύσεων, ενώ παράλληλα μελέτες προσομοίωσης εξέτασαν την αποτελεσματικότητα διαφόρων προσομοιώσεων με τη χρήση της εικονικής πραγματικότητας με στόχο την εκπαίδευση του υγειονομικού προσωπικού να λαμβάνει αποφάσεις γρήγορα και υπό πίεση. Τέλος, οι ποιοτικές μελέτες κατέγραψαν τις εμπειρίες των εκπαιδευομένων και τις προκλήσεις που παρουσιάστηκαν με τη χρήση αυτής της καινούργιας μεθόδου. Συμπληρωματικά με αυτές τις έρευνες, συμπεριλήφθηκαν βιβλία και ηλεκτρονικές πηγές, κυρίως της γκρίζας βιβλιογραφίας, με στόχο την εισαγωγή ευρύτερου φάσματος θεωρητικών δεδομένων. Γεωγραφικά, η πληθώρα των ερευνών προήρθαν από χώρες υψηλών εισοδημάτων, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Σουηδία, η Γερμανία, η Ισπανία και το Βέλγιο. Επιπλέον, μελέτες από ασιατικές χώρες, συμπεριλαμβανομένου της Κίνας, της Ιαπωνίας, της Νότιας Κορέας και του Χονγκ Κονγκ, έδωσαν έμφαση στην συμπερίληψη του νοσηλευτικού προσωπικού στην εκπαίδευση για τη διαχείριση συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας, ενώ η έρευνα σε περιβάλλοντα χαμηλών πόρων είναι περιορισμένη. Σε όλες τις αναφερόμενες περιοχές, το υγειονομικό προσωπικό το οποίο συνθέτει τους εκπαιδευόμενους αποτελείται από επαγγελματίες και μη επαγγελματίες. Παράλληλα, οι εκπαιδευόμενοι αποτελούνται από νοσηλευτές, παραϊατρικό προσωπικό, ειδικευόμενοι ιατροί και προσωπικό του νοσοκομείου. Επιπλέον, οι πρώτοι ανταποκριτές και το υγειονομικό προσωπικό των ασθενοφόρων αποτελούν τους εκπαιδευόμενους σε πληθώρα μελετών με στόχο την αξιολόγηση προσομοιώσεων. Τέλος, κάποια άρθρα δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένο είδος πληθυσμού, αλλά αναφέρονται σε ένα μεγαλύτερο φάσμα του πληθυσμού και της εκπαίδευσης στον τομέα διαχείρισης συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η ανασκόπηση της βιβλιογραφίας ανέδειξε ότι οι προσομοιώσεις που χρησιμοποιούν την εικονική πραγματικότητα ενσωματώνουν όλες τις θετικές πτυχές των παραδοσιακών μεθόδων εκπαίδευσης, ενώ παράλληλα περιέχουν και πλεονεκτήματα που δίνουν λύση στις αρνητικές πτυχές των παραδοσιακών μεθόδων. Συγκεκριμένα, με τη χρήση της εικονικής πραγματικότητας δίνεται η ευκαιρία στους εκπαιδευόμενους να εισέλθουν στον κόσμο της προσομοίωσης συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας με στόχο την εξέλιξη των θεωρητικών γνώσεων και των πρακτικών δεξιοτήτων στη γενικότερη διαχείριση αυτών των περίπλοκων συμβάντων. Το επίπεδο ρεαλισμού αυτής της μεθόδου είναι ιδιαίτερα υψηλό, καθώς οι εικονικές συνθήκες αναπαράγουν με μεγάλη πιστότητα τα πραγματικά συμβάντα. Αυτό επιτυγχάνεται με τη χρήση οπτικοακουστικών ερεθισμάτων, όπως ήχοι και φωνές, επιτρέποντας στους εκπαιδευόμενους να βυθιστούν πλήρως στο εικονικό περιβάλλον, προκαλώντας την αίσθηση πραγματικότητας. Αυτό το επίπεδο ρεαλισμού σε συνδυασμό με το αυξημένο στρες, προετοιμάζουν πιο αποτελεσματικά τους εκπαιδευόμενους για τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούν σε ένα συμβάν μαζικών απωλειών υγείας. Παρά την αυξημένη στρεσογόνα δράση της προσομοίωσης, μετρήσεις όπως οι καρδιακοί παλμοί και τα επίπεδα α-αμυλάσης στο σάλιο αποδεικνύουν ότι το στρες που βιώνεται από τους συμμετέχοντες είναι αυξημένο, αλλά μικρότερο σε σχέση με τις ασκήσεις μεγάλης κλίμακας. Βέβαια, είναι καίριο να αναφερθεί ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις βοηθούν στην αύξηση των επιπέδων ρεαλισμού στον κόσμο της εικονικής πραγματικότητας, καθιστώντας τις προσομοιώσεις πιο αληθοφανές και αποτελεσματικές. Ένα εξίσου σημαντικό πλεονέκτημα είναι η δυνατότητα εκπαίδευσης των υγειονομικών σε περίπλοκα και στρεσογόνα περιστατικά σε ένα ασφαλές περιβάλλον, όπου οι εκπαιδευόμενοι έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν το θεωρητικό και πρακτικό τους υπόβαθρο χωρίς να διακινδυνεύετε η σωματική τους ακεραιότητα. Παράλληλα, η δυνατότητα απεριόριστων επαναλήψεων ενισχύει την εμπέδωση της θεωρίας και των πρακτικών δεξιοτήτων, επιτρέποντας την ταχύτερη και αποτελεσματική διαχείριση συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας. Επιπλέον, η ύπαρξη μηχανισμού άμεσης ανατροφοδότησης μέσω υπολογιστή μειώνει την επίδραση του ανθρώπινου παράγοντα στην αξιολόγηση των συμμετεχόντων και των λαθών που έκαναν. Η δυνατότητα παρακολούθησης και ανάλυσης των σφαλμάτων μέσω βίντεο δίνει τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες να κατανοήσουν τις λανθασμένες τεχνικές και να βελτιώσουν το θεωρητικό και πρακτικό τους υπόβαθρο. Τέλος, η μειωμένη ανάγκη για προσωπικό που χρησιμοποιείται στην οργάνωση των προσομοιώσεων και στην αξιολόγηση των πράξεων των συμμετεχόντων συμβάλλει στην μείωση του κόστους, καθιστώντας την ως την οικονομικότερη μέθοδο σε σχέση με τις παραδοσιακές μεθόδους, οι οποίες απαιτούν περισσότερους εκπαιδευτές, ηθοποιούς και υποδομές. Ωστόσο, η βιβλιογραφική ανασκόπηση ανέδειξε ορισμένες περιοριστικές πτυχές. Η χρήση του εξοπλισμού της εικονικής πραγματικότητας μπορεί να προκαλέσει στους εκπαιδευόμενους ναυτία και κόπωση των οφθαλμών, γεγονός που επηρεάζει την αποτελεσματικότητα της εκπαιδευτικής μεθόδου. Για τον περιορισμό αυτών των προβλημάτων, έχουν προταθεί τεχνικές όπως ο περιορισμός του χρόνου προσομοίωσης και ο περιορισμός των κινήσεων των συμμετεχόντων κατά τη διάρκεια της προσομοίωσης με την εισαγωγή μηχανισμών τελεμεταφοράς στον εικονικό χώρο και τον περιορισμού του διαθέσιμου χώρου για τη μετακίνηση των συμμετεχόντων κατά τη διάρκεια της. Με τη χρήση αυτών των τεχνικών, μειώνεται η πιθανότητα εμφάνισης αυτών των συμπτωμάτων και διασφαλίζεται η αποδοτική χρήση των προσομοιώσεων που πραγματοποιούνται με τη χρήση της εικονικής πραγματικότητας. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανάλυση της βιβλιογραφίας αποδεικνύει ότι οι προσομοιώσεις με τη χρήση της εικονικής πραγματικότητας για την εκπαίδευση του υγειονομικού προσωπικού στον τομέα της διαχείρισης συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας προσφέρουν πολλές θετικές πτυχές και δυνατότητες βελτίωσης της παρεχόμενης εκπαίδευσης. Συγκεκριμένα, οι προσομοιώσεις με τη χρήση της τεχνολογίας της εικονικής πραγματικότητας παρέχουν ασφαλή, ρεαλιστικά και αρκετά στρεσογόνα περιβάλλοντα εκπαίδευσης, τα οποία αναπαριστούν με μεγάλη πιστότητα τα απαιτητικά περιβάλλοντα στα οποία εξελίσσεται ένα συμβάν μαζικών απωλειών υγείας. Παράλληλα, παρέχουν τη δυνατότητα καταγραφής και επαναληπτικής παρακολούθησης των σφαλμάτων που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της προσομοίωσης, καθώς και άμεση ανατροφοδότηση μέσω του ηλεκτρονικού εξοπλισμού, παρέχοντας τη δυνατότητα στους εκπαιδευόμενους να αξιολογήσουν ιδίοις όμμασι την απόδοσή τους και να κατανοήσουν και να διορθώσουν σε μελλοντικές εκπαιδεύσεις, αλλά και σε πραγματικά συμβάντα, τα λάθη τα οποία πραγματοποίησαν. Με τον τρόπο αυτό, η τεχνολογία αυτή παρέχει τη δυνατότητα εξέλιξης των πρακτικών δεξιοτήτων των εκπαιδευόμενων και την ενδυνάμωση του θεωρητικού τους υποβάθρου. Παράλληλα, θετικές πτυχές αποτελούν η μειωμένη ανάγκη για αυξημένο αριθμό προσωπικού κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης και το χαμηλό κόστος διενέργειας προσομοιώσεων με τη χρήση της εικονικής πραγματικότητας σε σύγκριση με τις παραδοσιακές ασκήσεις μεγάλης κλίμακας. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά καθιστούν την τεχνολογία της εικονικής πραγματικότητας ως μια ιδανική λύση για την ενίσχυση των διδακτικών εργαλείων που χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση του υγειονομικού προσωπικού, με στόχο την διατήρηση αυξημένου επιπέδου πρακτικών δεξιοτήτων και θεωρητικών γνώσεων, απαραίτητων για την αποτελεσματικότερη διαχείριση συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας. Παρά τις σημαντικές θετικές πτυχές αυτής της τεχνολογίας, η ανασκόπηση της βιβλιογραφίας ανέδειξε ορισμένα κενά και περιορισμούς, στα οποία συστήνεται να επικεντρωθεί η μελλοντική μελέτη του θέματος. Αρχικά, απαιτείται σημαντική εξέταση των αρνητικών επιδράσεων, όπως η ναυτία, με τη χρήση της τεχνολογίας της εικονικής πραγματικότητας, λαμβάνοντας υπόψιν τις νέες τεχνολογικές προοδεύσεις που έχουν γίνει στον εξοπλισμό των προσομοιώσεων της εικονικής πραγματικότητας. Παράλληλα, αυτό το φαινόμενο πρέπει να μελετηθεί τόσο πριν, κατά τη διάρκεια όσο και μετά τη λήξη της προσομοίωσης, για να διασφαλιστεί η ακρίβεια της έρευνας. Επιπλέον, για την χρήση μιας τέτοιας μεθόδου, αναγκαίο είναι μια πλήρης οικονομική ανάλυση του κόστους για την πραγματοποίηση προσομοιώσεων με τη χρήση της εικονικής πραγματικότητας, συμπεριλαμβανομένης της μελέτης κόστους της αγοράς και της συντήρησης του εξοπλισμού, καθώς και του κόστους της εξειδικευμένης εκπαίδευσης του προσωπικού που χρειάζεται για να διαχειρίζεται αυτόν τον εξοπλισμό. Τέλος, είναι ωφέλιμο να μελετηθεί κατά πόσο οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν βελτιώσει τα επίπεδα ρεαλισμού και αλληλεπίδρασης στο περιβάλλον της εικονικής πραγματικότητας, ώστε να μεγιστοποιηθεί η εκπαιδευτική τους αξία και αποτελεσματικότητα. Συμπερασματικά, η εφαρμογή προσομοιώσεων με τη χρήση της εικονικής πραγματικότητας για την εκπαίδευση του υγειονομικού προσωπικού στη διαχείριση συμβάντων μαζικών απωλειών υγείας φαίνεται να αποτελεί μια καινοτόμο και υποσχόμενη προσέγγιση, η οποία μπορεί να ωφελήσει στην βελτίωση των πρακτικών δεξιοτήτων των εκπαιδευόμενων και να ενισχύσει την ετοιμότητα των υγειονομικών επαγγελματιών με στόχο την αποτελεσματική διαχείριση αυτών των συμβάντων.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Καραγιάννη Μαρία Αναστασία
- Karagianni Maria-Anastasia
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- English
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5310852