National and Kapodistrian University of Athens
Exploring Epithelial Heterogeneity in Pancreatic Ductal Adenocarcinoma Using the MLscAN Computational Framework
Abstract
dc:descriptionΤα κακοήθη επιθηλιακά κύτταρα του παγκρεατικού πορογενούς αδενοκαρκινώματος (PDAC) εμφανίζουν ένα συνεχές φάσμα φαινοτύπων που συνδέουν τους παραδοσιακούς «κλασικό» και «βασικό» μεταγραφικούς υποτύπους υποδεικνύοντας υψηλό βαθμό κυτταρικής πλαστικότητας. Για τη διερεύνηση αυτού του φάσματος χωρίς την επιβολή στατικών ετικετών βασισμένων σε γονιδιακούς δείκτες, η παρούσα διπλωματική εργασία αξιοποιεί το MLscAN (Machine Learning for single-cell ANalytics), ένα μη επιβλεπόμενο, πιθανοτικό υπολογιστικό πλαίσιο που αναλύει και χαρακτηρίζει τις μεταβάσεις μεταξύ καταστάσεων, το οποίο αναπτύχθηκε από την ομάδα του Καθ. Μανωλάκου στο ΕΚΠΑ. Εφαρμόσαμε την ανάλυση σε ένα σύνολο δεδομένων υψηλής ανάλυσης 106,110 κακοήθων κυττάρων από 50 ασθενείς. Ξεκινώντας με μια ενοποίηση παρτίδων (batch integration) που διαχωρίζει τα κοινά επιθηλιακά χαρακτηριστικά από την ειδική διακύμανση για κάθε ασθενή, η αμερόληπτη πιθανοτική προσέγγιση MLscAN, καθοδηγούμενη εξ ολοκλήρου από τα δεδομένα, αναγνωρίζει με αξιοπιστία τις υποκείμενες μεταγραφικές καταστάσεις και τις αλληλεπιδράσεις τους. Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τη Δρ. Καλφακάκου από το εργαστήριο του Καθ. Τσιρίγου στο Ιατρικό Κέντρο του NYU, η οποία παρείχε το σύνολο δεδομένων που αναλύθηκε [1]. Η μη επιβλεπόμενη συναγωγή καταστάσεων ανέλυσε το επιθηλιακό τοπίο σε πέντε κύριες μεταγραφικές καταστάσεις. Η μοντελοποίηση τροχιών από κατάσταση σε κατάσταση αποκάλυψε δύο διακριτές εξελικτικές διαδρομές που συνδέουν το κλασικό και το βασικό πρόγραμμα. Η ανάλυση δείχνει ότι ενώ και οι δύο μεταβατικές διαδρομές ξεκινούν με μείωση της έκφρασης των δεικτών κλασικής ταυτότητας, όπως οι GATA6 και HNF4A, στη συνέχεια αποκλίνουν. Η μία διαδρομή χαρακτηρίζεται από όψιμη ενεργοποίηση του καταρράκτη πλακώδους δέσμευσης ∆Np63/TP63 σε συνδυασμό με κυτταρικό πολλαπλασιασμό. Η άλλη μετατοπίζεται προς έναν βασικό φαινότυπο μέσω ενός διαφορετικού, μη πολλαπλασιαστικού προγράμματος τελεστών (effector), το οποίο παρακάμπτει τον καταρράκτη του κύριου διακόπτη (master-switch). Τα αποτελέσματα μας αναδεικνύουν ότι η μετάβαση από το κλασικό στο βασικό πρόγραμμα περιλαμβάνει τουλάχιστον δύο ξεχωριστές βιολογικές διεργασίες. Η μελέτη αυτή εμπλουτίζει την υπάρχουσα γνώση για τη βιολογία των όγκων εντός ενός εξελικτικού μοντέλου πολλαπλών διαδρομών. Συμπερασματικά, τα αποτελέσματά μας καταδεικνύουν πώς η πιθανοτική, ρητή μοντελοποίηση των διαφόρων μεταβάσεων που επιτυγχάνεται με το MLscAN αποκαλύπτει σύνθετα εξελικτικά μοτίβα που παραμένουν κρυμμένα από τυπικές μεθόδους ομαδοποίησης (clustering). [1] D. Kalfakakou, A. Tsirigos, et al. "Clonal Heterogeneity in Human Pancreatic Ductal Adenocarcinoma." bioRxiv, preprint, 2025. DOI: 10.1101/2025.02.11.637729. Available: https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2025.02.11.637729v1
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- ΓΚΙΚΑ ΒΙΟΛΕΤΤΑ
- GKIKA VIOLETTA
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- English
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:5428733