National and Kapodistrian University of Athens
Γεώργιος Μοσχάμπαρ: ο βασικός αντιρρητικός θεολόγος της πρώιμης παλαιολογείου περιόδου: βίος και έργο
Abstract
dc:descriptionὉ Γεώργιος Μοσχάμπαρ ὑπῆρξε ἕνας σημαντικὸς καὶ ταλαντοῦχος ἐκκλησιαστικὸς συγγραφέας, ὁ ὁποῖος γεννήθηκε πιθανότατα μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1230-1240 καὶ ἔζησε αὐτὸς ἢ κάποιος ἀπὸ τοὺς προγόνους του σὲ ἀραβικὸ ἔδαφος, ὅπως μαρτυρεῖ τὸ ἀραβικῆς προελεύσεως ἐπίθετό του. Κατόπιν, κατέφυγε στὴ Νίκαια, ὅπου μορφώθηκε ἐπὶ Θεοδώρου Β΄ Λάσκαρη (1254-1258) καὶ μαθήτευσε δίπλα σὲ μεγάλες φυσιογνωμίες τῆς ἐποχῆς. Δέκα χρόνια ἀργότερα σταδιοδρόμησε ὡς διδάσκαλος τοῦ Εὐαγγελίου καὶ ἄρχισε τὴν ἐνεργὸ δράση του στὸ πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως. Παράλληλα τάχθηκε ὑπὲρ τοῦ ἀνθενωτικοῦ ἀγῶνος. Ὡς ὀφικκιάλιος τῆς Ἁγίας Σοφίας καὶ ἀξιωματοῦχος τῆς πατριαρχικῆς αὐλῆς ὁ Μοσχάμπαρ δὲν εἶχε τὴ δυνατότητα νὰ ἐκφράσει ξεκάθαρα τὶς ἀντιλατινικές του θέσεις, γι΄αὐτὸ ἀρκέστηκε σὲ ἀνώνυμα λιβελλογραφήματα κατὰ τοῦ πατριάρχη. Ἀργότερα, μὲ τὴν ἄνοδο τοῦ Ἀνδρονίκου Β΄ στὸν θρόνο τὸ 1282 νέος πατριάρχης ὁρίστηκε ὁ Γρηγόριος Β΄ Κύπριος ἔχοντας στὸ πλευρό του τὸν Μοσχάμπαρ ὡς Χαρτοφύλακα τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας. Μὲ τὸν τίτλο αὐτὸ ὁ θεολόγος ἀναγνώρισε τὰ γραπτά του καὶ συνέχισε τὸν ἀγῶνα κατὰ τῆς Ἑνώσεως. Πεπεισμένος γιὰ τὴν πλάνη τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας δημοσίευσε ἔργα δογματικά, ἀπὸ τὰ ὁποῖα κάποια ἦταν νέες συγγραφές, ἐνῶ μερικὰ ἦταν ἡ ἀναθεωρημένη ἔκδοση τῶν ἀνώνυμων δοκιμίων τοῦ παρελθόντος. Ἔτσι, ἡ ἐργογραφία τοῦ θεολόγου ἐμφανίζεται ἰδιαίτερα πλούσια, καθὼς τὰ ἔργα του διασώζονται σὲ τουλάχιστον 1100 φύλλα χειρογράφων, σὲ 26 χειρόγραφα 15 Βιβλιοθηκῶν. Ἡ μορφὴ τους ποικίλει (ἀντιρρητικὰ κεφάλαια, διάλογοι, λόγοι κατὰ Λατίνων), ἀλλὰ τὸ περιεχόμενο εἶναι τὸ ἴδιο: ἡ ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς ἐκπόρευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Παράλληλα μὲ τὴ συγγραφικὴ του δραστηριότητα ὁ Μοσχάμπαρ ἀναμείχθηκε στὶς διαμάχες ποὺ ξέσπασαν στὴν Ἐκκλησία. Ὑπέγραψε τὸν Τόμο τῶν Βλαχερνῶν μὲ τὸν ὁποῖο καταδικάστηκαν ὁ Βέκκος, ὁ Μελιτηνιώτης καὶ ὁ Μετοχίτης ὡς αἱρετικοί, ἐνῶ λίγο ἀργότερα στράφηκε κατὰ τοῦ Κυπρίου καὶ ἀμφισβήτησε ἀκόμη καὶ τὸν Τόμο ποὺ ὁ ἴδιος εἶχε ἀποδεχθεῖ. Ἔτσι, ἡγήθηκε τῆς ὁμάδας ποὺ θεωροῦσε ὅτι ὁ Κύπριος δὲν ἦταν λιγότερο αἱρετικὸς ἀπὸ τὸν Βέκκο καὶ μαζί του τάχθηκαν ὁ Ἐσκαμματισμένος καὶ ὁ Πεντεκκλησιώτης. Ὁ Ἀνδρόνικος ἀνάγκασε τὸν Κύπριο νὰ παραιτηθεῖ, ἀφοὺ πρῶτα ἐπιβεβαιώθηκε ἡ ὀρθοδοξία του καὶ μάλιστα ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Μοσχάμπαρ, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸ κείμενο τῆς ἀνακηρύξεως τῆς εὐσεβείας τοῦ πρώην πατριάρχη. Τὸ κείμενο αὐτὸ τοῦ Μοσχάμπαρ εἶναι ἡ τελευταία μαρτυρία γιὰ τὸν θεολόγο. Ἀπὸ τὸ 1289 τὰ ἴχνη του χάνονται. Δὲν γνωρίζουμε ἂν συνέχισε τὴ συγγραφὴ ἢ ἐὰν ἀποσύρθηκε. Ὅποια καὶ ἂν ἦταν ἡ δράση του τὰ τελευταῖα χρόνια τῆς ζωῆς του, τὸ σίγουρο εἶναι ὅτι πρόκειται γιὰ μία προσωπικότητα, ἡ ὁποία σφράγισε τὴν ἐποχή του ἀλλὰ καὶ τοὺς ἑπόμενους αἰῶνες. Τὰ ἔργα του ἀνακυκλώνονται στὰ ἑπόμενα χρόνια. Ὁ Μάξιμος Μαργούνιος κυκλοφόρησε τρεῖς αἰῶνες ἀργότερα ὡς δικό του κείμενο ἕναν διάλογο τοῦ Μοσχάμπαρ. Ἀρκετοὶ ὅμως ἦταν καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἀξιοποίησαν τὸ κειμενο τοῦ Μοσχάμπαρ καὶ βάσει αὐτοῦ συνέγραψαν τὰ δικά τους ἔργα. Μὲ ὅποιο τρόπο καὶ ἂν προσέγγισαν τὰ κείμενα τοῦ ἀνθενωτικοῦ θεολόγου, τὸ σίγουρο εἶναι ὅτι ὁ Γεώργιος Μοσχάμπαρ ὑπῆρξε σημαντικὴ φυσιογνωμία τῆς ἀντιρρητικῆς θεολογίας τοῦ ΙΓ΄αἰ.
Degree
thesis:*- Grantor dc:publisher
- National and Kapodistrian University of Athens
- Year dc:date
- 2009
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Moniou, Dimitra
- Μονιού, Δήμητρα
Subjects
dc:subject × 20- Αντιρρητικός θεολόγος
- Τόμος των Βλαχερνών
- Χαρτοφύλακας της μεγάλης εκκλησίας
- Αντιρρητικά κεφάλαια
- Κύπριος, Γεώργιος
- Διδάσκαλος του Ευαγγελίου
- Ηγέτης του ανθενωτικού αγώνα
- Ανώνυμα λιβελλογραφήματα
- Moschabar, George
- John XI Beccus and the unionist effort
- The faith of Blachernae
- Relentless opponent of union of the churches
- Antirrhetic chapters
- The restoration of orthodoxy
- Gregory's of Cyprus abdication
- Procession of the holy spirit
- Ανθρωπιστικές Επιστήμες και Τέχνες
- Φιλοσοφία, Ηθική και Θρησκεία
- Humanities and the Arts
- Philosophy, Ethics and Religion
Rights
- Language dc:language
- gre
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- 10.12681/eadd/27023