Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Γεώργιος Μοσχάμπαρ: ο βασικός αντιρρητικός θεολόγος της πρώιμης παλαιολογείου περιόδου: βίος και έργο

Abstract

dc:description

Ὁ Γεώργιος Μοσχάμπαρ ὑπῆρξε ἕνας σημαντικὸς καὶ ταλαντοῦχος ἐκκλησιαστικὸς συγγραφέας, ὁ ὁποῖος γεννήθηκε πιθανότατα μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1230-1240 καὶ ἔζησε αὐτὸς ἢ κάποιος ἀπὸ τοὺς προγόνους του σὲ ἀραβικὸ ἔδαφος, ὅπως μαρτυρεῖ τὸ ἀραβικῆς προελεύσεως ἐπίθετό του. Κατόπιν, κατέφυγε στὴ Νίκαια, ὅπου μορφώθηκε ἐπὶ Θεοδώρου Β΄ Λάσκαρη (1254-1258) καὶ μαθήτευσε δίπλα σὲ μεγάλες φυσιογνωμίες τῆς ἐποχῆς. Δέκα χρόνια ἀργότερα σταδιοδρόμησε ὡς διδάσκαλος τοῦ Εὐαγγελίου καὶ ἄρχισε τὴν ἐνεργὸ δράση του στὸ πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως. Παράλληλα τάχθηκε ὑπὲρ τοῦ ἀνθενωτικοῦ ἀγῶνος. Ὡς ὀφικκιάλιος τῆς Ἁγίας Σοφίας καὶ ἀξιωματοῦχος τῆς πατριαρχικῆς αὐλῆς ὁ Μοσχάμπαρ δὲν εἶχε τὴ δυνατότητα νὰ ἐκφράσει ξεκάθαρα τὶς ἀντιλατινικές του θέσεις, γι΄αὐτὸ ἀρκέστηκε σὲ ἀνώνυμα λιβελλογραφήματα κατὰ τοῦ πατριάρχη. Ἀργότερα, μὲ τὴν ἄνοδο τοῦ Ἀνδρονίκου Β΄ στὸν θρόνο τὸ 1282 νέος πατριάρχης ὁρίστηκε ὁ Γρηγόριος Β΄ Κύπριος ἔχοντας στὸ πλευρό του τὸν Μοσχάμπαρ ὡς Χαρτοφύλακα τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας. Μὲ τὸν τίτλο αὐτὸ ὁ θεολόγος ἀναγνώρισε τὰ γραπτά του καὶ συνέχισε τὸν ἀγῶνα κατὰ τῆς Ἑνώσεως. Πεπεισμένος γιὰ τὴν πλάνη τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας δημοσίευσε ἔργα δογματικά, ἀπὸ τὰ ὁποῖα κάποια ἦταν νέες συγγραφές, ἐνῶ μερικὰ ἦταν ἡ ἀναθεωρημένη ἔκδοση τῶν ἀνώνυμων δοκιμίων τοῦ παρελθόντος. Ἔτσι, ἡ ἐργογραφία τοῦ θεολόγου ἐμφανίζεται ἰδιαίτερα πλούσια, καθὼς τὰ ἔργα του διασώζονται σὲ τουλάχιστον 1100 φύλλα χειρογράφων, σὲ 26 χειρόγραφα 15 Βιβλιοθηκῶν. Ἡ μορφὴ τους ποικίλει (ἀντιρρητικὰ κεφάλαια, διάλογοι, λόγοι κατὰ Λατίνων), ἀλλὰ τὸ περιεχόμενο εἶναι τὸ ἴδιο: ἡ ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς ἐκπόρευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Παράλληλα μὲ τὴ συγγραφικὴ του δραστηριότητα ὁ Μοσχάμπαρ ἀναμείχθηκε στὶς διαμάχες ποὺ ξέσπασαν στὴν Ἐκκλησία. Ὑπέγραψε τὸν Τόμο τῶν Βλαχερνῶν μὲ τὸν ὁποῖο καταδικάστηκαν ὁ Βέκκος, ὁ Μελιτηνιώτης καὶ ὁ Μετοχίτης ὡς αἱρετικοί, ἐνῶ λίγο ἀργότερα στράφηκε κατὰ τοῦ Κυπρίου καὶ ἀμφισβήτησε ἀκόμη καὶ τὸν Τόμο ποὺ ὁ ἴδιος εἶχε ἀποδεχθεῖ. Ἔτσι, ἡγήθηκε τῆς ὁμάδας ποὺ θεωροῦσε ὅτι ὁ Κύπριος δὲν ἦταν λιγότερο αἱρετικὸς ἀπὸ τὸν Βέκκο καὶ μαζί του τάχθηκαν ὁ Ἐσκαμματισμένος καὶ ὁ Πεντεκκλησιώτης. Ὁ Ἀνδρόνικος ἀνάγκασε τὸν Κύπριο νὰ παραιτηθεῖ, ἀφοὺ πρῶτα ἐπιβεβαιώθηκε ἡ ὀρθοδοξία του καὶ μάλιστα ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Μοσχάμπαρ, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸ κείμενο τῆς ἀνακηρύξεως τῆς εὐσεβείας τοῦ πρώην πατριάρχη. Τὸ κείμενο αὐτὸ τοῦ Μοσχάμπαρ εἶναι ἡ τελευταία μαρτυρία γιὰ τὸν θεολόγο. Ἀπὸ τὸ 1289 τὰ ἴχνη του χάνονται. Δὲν γνωρίζουμε ἂν συνέχισε τὴ συγγραφὴ ἢ ἐὰν ἀποσύρθηκε. Ὅποια καὶ ἂν ἦταν ἡ δράση του τὰ τελευταῖα χρόνια τῆς ζωῆς του, τὸ σίγουρο εἶναι ὅτι πρόκειται γιὰ μία προσωπικότητα, ἡ ὁποία σφράγισε τὴν ἐποχή του ἀλλὰ καὶ τοὺς ἑπόμενους αἰῶνες. Τὰ ἔργα του ἀνακυκλώνονται στὰ ἑπόμενα χρόνια. Ὁ Μάξιμος Μαργούνιος κυκλοφόρησε τρεῖς αἰῶνες ἀργότερα ὡς δικό του κείμενο ἕναν διάλογο τοῦ Μοσχάμπαρ. Ἀρκετοὶ ὅμως ἦταν καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἀξιοποίησαν τὸ κειμενο τοῦ Μοσχάμπαρ καὶ βάσει αὐτοῦ συνέγραψαν τὰ δικά τους ἔργα. Μὲ ὅποιο τρόπο καὶ ἂν προσέγγισαν τὰ κείμενα τοῦ ἀνθενωτικοῦ θεολόγου, τὸ σίγουρο εἶναι ὅτι ὁ Γεώργιος Μοσχάμπαρ ὑπῆρξε σημαντικὴ φυσιογνωμία τῆς ἀντιρρητικῆς θεολογίας τοῦ ΙΓ΄αἰ.

Degree

thesis:*
Grantor dc:publisher
National and Kapodistrian University of Athens
Year dc:date
2009

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Moniou, Dimitra
  • Μονιού, Δήμητρα

Subjects

dc:subject × 20

Rights

Language dc:language
gre

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
10.12681/eadd/27023

Chain of custody

source
Harvested from
Greek National Archive of PhD Theses
Base URL
phdtheses.ekt.gr/eadd_oai/request
Last updated
2026-11-18
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Moniou, Dimitra; Μονιού, Δήμητρα. Γεώργιος Μοσχάμπαρ: ο βασικός αντιρρητικός θεολόγος της πρώιμης παλαιολογείου περιόδου: βίος και έργο. National and Kapodistrian University of Athens, 2009. http://hdl.handle.net/10442/hedi/27023