Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Ελεύθερες ρίζες και οξειδωτικό στρες, μέτρηση των επιπέδων ελευθέρων ριζών σε αστικό κ αγροτικό πληθυσμό της Ελλάδας.

Abstract

dc:description

Η επιστημονική έρευνα τις τελευταίες δυο δεκαετίες έχει να επιδείξει ένα συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον για την παραγωγή και δράση των ελευθέρων ριζών και ειδικότερα των δραστικών ειδών οξυγόνου, η δράση των οποίων φαίνεται να προκαλεί έντονο προβληματισμό στην επιστημονική κοινότητα. Επιπλέον μεγάλος όγκος ερευνών έχει γίνει και για την αντιοξειδωτική κατάσταση στον ανθρώπινο οργανισμό καθώς και στα αντιοξειδωτικά που λαμβάνονται από αυτόν. Είναι ευρέως γνωστό ότι τα δραστικά είδη οξυγόνου (ΔΕΟ) και οι ελεύθερες ρίζες (ΕΡ) μπορούν να προκαλέσουν μια σειρά βιοχημικών αλλαγών στο κύτταρο, δημιουργώντας ένα πιο οξειδωμένο περιβάλλον, το οποίο έχει ονομαστεί οξειδωτικό στρες (Klatt P, Lamas S. 2000) Οι ελεύθερες ρίζες είναι άτομα ή μόρια που περιέχουν ένα ή περισσότερα ασύζευκτα ηλεκτρόνια στην εξωτερική τους στοιβάδα (Halliwell & Gutteridge, 1990). Ο ορισμός αυτός που χρησιμοποιείται ευρέως από την επιστημονική κοινότητα κ όχι μόνο, συμπεριλαμβάνει το άτομο του υδρογόνου (Η) που έχει ένα ασύζευκτο ηλεκτρόνιο, το μόριο του οξυγόνου (Ο2) που έχει δυο ασύζευκτα ηλεκτρόνια, το οξείδιο του αζώτου (ΝΟ) που έχει ένα ασύζευκτο ηλεκτρόνιο και διάφορα μέταλλα μετάπτωσης, όπως ο Fe2+ και Fe3+ που έχουν τέσσερα και πέντε ασύζευκτα ηλεκτρόνια αντίστοιχα. Οι ελεύθερες ρίζες είναι πολύ δραστικές χημικά, γιατί έχουν την τάση να ζευγαρώσουν το ασύζευκτό τους ηλεκτρόνιο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μπορούν να αντιδράσουν εύκολα με γειτονικά μόρια και να προκαλούν τον σχηματισμό νέων ριζών που έχουν ως αποτέλεσμα διάφορες παθολογικές καταστάσεις οι οποίες θα αναλυθούν στη συνέχεια. (Σωτηρούδης,2004) Είναι πλέον επιστημονικά αποδεκτό ότι οι ελεύθερες ρίζες και η δράση τους στον οργανισμό συνδέονται με πολλαπλά βιολογικά φαινόμενα όπως η φλεγμονή, το γήρας, η καρκινογένεση, η δράση και η τοξικότητα των φαρμάκων (Μανουσάκης, 1983, Halliwell B, 1991, McCord JM. 2000, Spector A.,2000). Είναι προφανές, ότι η ιστική βλάβη αυτή καθαυτή είναι δυνατόν να οδηγήσει σε αυξημένο οξειδωτικό φορτίο. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι σχεδόν οποιαδήποτε νόσος μπορεί να συνοδεύεται από αύξηση του οξειδωτικού στρες. Έχει επίσης αποδειχθεί ότι συμβάλλει στην ιστική βλάβη που επέρχεται μετά από ακτινοβολία και υπεροξία, σε νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος Parkinson και Alzheimer (Flynn, et al,2012, Yan et al, in press ). Παρά το γεγονός ότι υπάρχει πληθώρα επιστημονικών μελετών παραμένει υπό διερεύνηση το αν η αύξηση του οξειδωτικού stress που ενδεχομένως παρατηρείται σε μια πάθηση, συνδέεται με την παθογένεια της ή απλώς συνοδεύει ή επιτείνει την υποκείμενη ιστική βλάβη (Janssen et al,1993). Ειδικότερα σε καταστάσεις όπως η λιπιδική υπεροξείδωση έχει διατυπωθεί η άποψη ότι συνοδεύει την κυτταρική λύση και σπάνια αποτελεί πρώιμο αίτιο κυτταρικής βλάβης (Catala A., 2009). Παρόλα αυτά σε αρκετές παθολογικές καταστάσεις έχει αποδειχθεί ο παθογενετικός ρόλος του αυξημένου οξειδωτικού φορτίου, όπως στην αθηρωμάτωση, στην τραυματική ή ισχαιμική βλάβη του κεντρικού νευρικού συστήματος, στη ρευματοειδή αρθρίτιδα, στη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (X.A.Π.) και στο άσθμα (Maselli et al,2002, MacNee W.,2001). Επιπλέον ο παράγοντας περιβάλλον παίζει ίσως το σημαντικότερο ρόλο από όλους όσον αφορά την εξέλιξη του οξειδωτικού στρες. Έχει αποδειχθεί ότι η δημιουργία ελευθέρων ριζών στον οργανισμό και κατά συνέπεια η καταστροφή ιστών και εμφάνιση ασθενειών έχει άμεση συσχέτιση με τη μόλυνση του περιβάλλοντος. Οι ρύποι του ατμοσφαιρικού αέρα, η μόλυνση των υδάτων και του εδάφους και οι συνέπειες αυτών στην τροφική αλυσίδα, έχουν άμεσο αντίκτυπο στον ανθρώπινο οργανισμό αλλά και στους απογόνους του (Palla et al, 2011, Kelly, F,2003,). Μπορούν να επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό το DNA των κυττάρων και να δημιουργήσουν προβλήματα σε επίπεδο εμβρυική ανάπτυξης καθώς ανδρικής και γυναικείας υπογονιμότητας (Pavel, R et al, 2011, Cortes D.F et al,2011, De Lamirande E and Gagnon C,1999 ). Επιπροσθέτως έρευνες έχουν δείξει ότι το κάπνισμα, η κακής ποιότητας διατροφή Vassalle,et al,2009) και η ακτινοβολία (Pillai et al,2005) προκαλούν αύξηση του οξειδωτικού φορτίου στον οργανισμό με συνέπειες όπως πρόωρη κυτταρική γήρανση και καρκινογένεση (Conklin,2004). Από την άλλη πλευρά, το οξειδωτικό στρες μπορεί όμως να αποβεί και ευεργετικό καθώς έχει και θετικές επιδράσεις και μπορεί με αυτό τον τρόπο να συμβάλλει στην άμυνα του οργανισμού (Jomovaa, K et Valkob,M. 2011). Το ανοσοποιητικό σύστημα χρησιμοποιεί την παραγωγή οξειδωτικών παραγόντων ως το κεντρικό σημείο του μηχανισμού καταστροφής παθογόνων, με τα ενεργοποιημένα φαγοκύτταρα να παράγουν τόσο ROS όσο και ενεργούς αζωτούχους παράγοντες (Σωτηρούδης,2004). Παρόλο που η χρήση αυτών των εξαιρετικά δραστικών παραγόντων από τα φαγοκύτταρα προκαλεί βλάβες και στους ιστούς του ανθρώπου– ξενιστή, η μη ειδικότητά τους είναι ένα πλεονέκτημα το οποίο θα οδηγήσει στη καταστροφή όλων σχεδόν των τμημάτων του κυττάρου στόχου. Προκειμένου να διασαφηνιστεί η συνύπαρξη οξειδωτικού στρες και του περιβάλλοντος της καθημερινότητας υγειών ατόμων αστικού και αγροτικού πληθυσμού, έγινε μέτρηση ελευθέρων ριζών και ποιότητας ζωής των κατοίκων ενός αγροτικού χωριού βόρεια της Μυτιλήνης και κατοίκων Αθήνας. Στους κατοίκους αυτούς έγινε μέτρηση του οξειδωτικού στρες σε συνδυασμό με την ποιότητα ζωής με βάση συνήθειες της καθημερινότητας τους, όπως τις διατροφικές τους συνήθειες, τις καθημερινές τους μετακινήσεις και υιοθέτηση ανθυγιεινών συνηθειών όπως το κάπνισμα κ.α. Η μέτρηση της ποιότητας ζωής καθώς και της αντίληψης για τα στρεσογόνα ερεθίσματα που δέχονταν, έγινε με τη χρήση εξειδικευμένων εργαλείων- ερωτηματολογίων. Η ύπαρξη οξειδωτικής καταπόνησης διερευνήθηκε in vitro μέσω χρήσης διαγνωστικών αντιδραστηρίων για την ποσοτικό προσδιορισμό των επιπέδων της οξειδωτικής κατάστασης στο πλάσμα του αίματος των συμμετεχόντων. Έγινε χρήση του FORT TEST (Free Oxygen Radicals Testing), το οποίο είναι ένα χρωματομετρικό τεστ βασιζόμενο στην ικανότητα των μεταπτωτικών μετάλλων όπως ο σίδηρος (Fe), να καταλύουν τη διάσπαση των υπεροξειδίων (ROOH) σε παράγωγες ελεύθερες ρίζες σύμφωνα με την αντίδραση Fenton. Οι ελεύθερες ρίζες (ROOH) μόλις σχηματιστούν στα κύτταρα διατηρούν τη χημική τους δραστηριότητα και την οξειδωτική τους ικανότητα να παράγουν αναλογικές ποσότητες δραστικών ελευθέρων ριζών όπως (RO• ) και (ROO•). Το FORT test χρησιμοποιεί αυτά τα παράγωγα ελευθέρων ριζών διότι παγιδεύονται κατά προτίμηση από το CrNH2 το οποίο είναι ένα κατάλληλα ρυθμιστικό χρωμογόνο. Έχουμε λοιπόν τη δημιουργία ενός κατιόντος μακράς διάρκειας το οποίο χαρακτηρίζεται απο μια γραμμική αντίδραση η οποία θα μας οδηγήσει στη μέτρηση των ελευθέρων ριζών. Οι ελεύθερες ρίζες που παράγονται από την αντίδραση του FORT test είναι κατευθείαν αναλογικές της ποσότητα των υπεροξειδίων των λιπιδίων που υπάρχουν στο δείγμα και αλληλεπιδρούν με ένα πρόσθετο (παράγωγο της φαινυλενοδιαμίνης), όπου σχηματίζεται ένα μόριο ρίζας το οποίο μπορεί να διαβαστεί από φασματόμετρο στα 505nm. Τα αποτελέσματα εκφράζονται σε FORT units όπου 1 FORT unit = 0.26mg/Lit of H2O2. Κάθε δοκιμή είναι σύντομη με διάρκεια 6 λεπτών της ώρας, παρόλα αυτά δεν υπάρχουν έρευνες από την εταιρεία κατασκευής των αντιδραστηρίων, για τη σταθερότητα και τις ενδεχόμενες παρεμβολές, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. Οι μέχρι τώρα έρευνα της επιστημονικής κοινότητας πάνω στην αξιοπιστία του FORT test έχει δείξει ότι παρέχει αξιόπιστες εκτιμήσεις των επιπέδων του οξειδωτικού στρες στον ανθρώπινο οργανισμό.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Author dc:creator
  • Ανδρέου Ελένη

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1310987

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
related terms
citation

Ανδρέου Ελένη. Ελεύθερες ρίζες και οξειδωτικό στρες, μέτρηση των επιπέδων ελευθέρων ριζών σε αστικό κ αγροτικό πληθυσμό της Ελλάδας.. 2013. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1310987