Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Μηχανισμοί δράσης της πρωτεΐνης UCH-L1 σε νευρικά κύτταρα

Abstract

dc:description

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η νόσος του Parkinson είναι μια χρόνια νευροεκφυλιστική νόσος και αποτελεί τη δεύτερη πιο κοινή νευρολογική διαταραχή μετά τη νόσο Alzheimer. Η ασθένεια χαρακτηρίζεται από κινητικά και μη κινητικά συμπτώματα. Τα τέσσερα κύρια κινητικά συμπτώματα της νόσου είναι ο τρόμος, η βραδυκινησία, η αστάθεια στάσης και βάδισης και η μυϊκή δυσκαμψία. Η παθολογία της νόσου χαρακτηρίζεται από επιλεκτικό θάνατο των ντοπαμινεργικών νευρώνων στη συμπαγή μοίρα της μέλαινας ουσίας του εγκεφάλου και από επακόλουθη μείωση των επιπέδων ντοπαμίνης στο ραβδωτό σώμα λόγω εκφύλισης της μελαινοραβδωτής οδού. Χαρακτηριστική είναι και η παρουσία στους νευρώνες κυτταροπλασματικών εγκλείστων, που περιέχουν συσσωματώματα πρωτεϊνών και ονομάζονται Lewy Bodies (LBs). Την πλειονότητα των περιστατικών με τη νόσο του Parkinson αποτελούν οι σποραδικές περιπτώσεις ενώ, μόνο το 10-15% των περιπτώσεων είναι οικογενείς. Στην περίπτωση των σποραδικών περιστατικών, φαίνεται ότι εμπλέκονται τόσο περιβαλλοντικοί παράγοντες όσο και γενετικοί παράγοντες προδιάθεσης. Υπάρχουν ενδείξεις ότι διαταραχές στη μιτοχονδριακή λειτουργία, στα συστήματα πρωτεόλυσης του κυττάρου αλλά και το οξειδωτικό στρες, μέσω της δημιουργίας δραστικών μορφών οξυγόνου, συνδέονται με την παθολογία της νόσου. Όσον αφορά στις οικογενείς περιπτώσεις, αρκετά γονίδια έχουν συσχετιστεί με την εμφάνιση της νόσου και ακολουθούν αυτοσωμικό επικρατή ή υπολειπόμενο τύπο κληρονομικότητας. Μεταξύ των γονιδίων αυτών, είναι και το γονίδιο που κωδικοποιεί την πρωτεΐνη UCH-L1. Η UCH-L1 αποτελεί το 1-2% του συνόλου των διαλυτών πρωτεϊνών στον εγκέφαλο και φαίνεται να εντοπίζεται αποκλειστικά στους νευρώνες. Η UCH-L1 έχει δειχθεί in vitro να έχει ενεργότητα υδρολάσης του καρβοξυτελικού άκρου της ουμπικουιτίνης (Ubiquitin C terminal Hydrolase, UCH), ενεργότητα λιγάσης της ουμπικουιτίνης (όταν διμερίζεται) (Ubiquitin Ligase), αλλά και να συνδέεται με τη μονομερή ουμπικουιτίνη, αποτρέποντας την αποικοδόμησή της και σταθεροποιώντας τα επίπεδά της στα κύτταρα. Παρόλη την αφθονία της πρωτεΐνης UCH-L1 στα νευρικά κύτταρα, ο ρόλος της in vivo παραμένει σε μεγάλο βαθμό αδιευκρίνιστος. Το γονίδιο UCH-L1 συσχετίστηκε με τη νόσο του Parkinson για πρώτη φορά το 1998, σε μια γερμανική οικογένεια στην οποία η νόσος του Parkinson εμφάνιζε επικρατή τύπο κληρονομικότητας. Το μεταλλαγμένο γονίδιο κωδικοποιεί την πρωτεΐνη I93M UCH-L1 η οποία πιθανότατα έχει τοξική δράση στα νευρικά κύτταρα. To 1999, δημοσιεύτηκε ότι ο πολυμορφισμός S18Y της πρωτεΐνης UCH-L1 πιθανόν να δρα προστατευτικά έναντι της νόσου του Parkinson σε διάφορους πληθυσμούς και ιδιαίτερα στις σποραδικές περιπτώσεις. Από τότε μέχρι σήμερα, έχουν πραγματοποιηθεί αρκετές μελέτες και γονιδιακές αναλύσεις ευρείας κλίμακας, κάποιες εκ των οποίων δεν υποστηρίζουν τη γενετική σύνδεση μεταξύ του πολυμορφισμού S18Y και της νόσου του Parkinson. Πρόσφατα δείχθηκε ότι η πρωτεΐνη S18Y UCH-L1 έχει ειδική αντιοξειδωτική δράση και προάγει την επιβίωση νευρικών κυττάρων που υφίστανται την επίδραση οξειδωτικών παραγόντων, όπως της μιτοχονδριακής τοξίνης MPP+ και του Η2Ο2 (Kyratzi et al., 2008). Επιπλέον, έχει προταθεί ότι η προστατευτική δράση του πολυμορφισμού πραγματοποιείται, τουλάχιστον εν μέρη, μέσω της μείωσης της παραγωγής δραστικών μορφών οξυγόνου και πιθανότατα δεν προϋποθέτει την ενζυμική ενεργότητα υδρολάσης και λιγάσης, ούτε και την πρόσδεση της πρωτεΐνης UCH-L1 στην ουμπικουιτίνη. Ο σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η προσέγγιση του μηχανισμού με τον οποίο ο πολυμορφισμός S18Y της πρωτεΐνης UCH-L1 διεξάγει την ειδική, προστατευτική, αντιοξειδωτική του δράση. Σύμφωνα με τα πειραματικά αποτελέσματα, η πρωτεΐνη S18Y UCH-L1 εντοπίζεται εκτός από το κυτταρόπλασμα, στον πυρήνα, στα μιτοχόνδρια αλλά και στα λυσοσώματα, σε παρόμοια επίπεδα με τη φυσικού τύπου πρωτεΐνη (WT UCH-L1). Συνεπώς, ο μηχανισμός με τον οποίο ο πολυμορφισμός S18Y ασκεί την προστατευτική του δράση, πιθανότατα δεν περιλαμβάνει μεταβολή της ενδοκυτταρικής θέσης της πρωτεΐνης. Καθώς παρουσία της μιτοχονδριακής τοξίνης MPP+ παράγονται δραστικές μορφές οξυγόνου στα μιτοχόνδρια και πιθανότατα και στα λυσοσώματα, ενδεχομένως η πρωτεΐνη S18Y UCH-L1 να περιορίζει, με κάποιον άγνωστο μέχρι σήμερα μηχανισμό, την παραγωγή δραστικών μορφών οξυγόνου στα οργανίδια αυτά. Χρησιμοποιώντας μία μεταλλαγμένη μορφή της S18Y UCH-L1 που συνδέεται σε μικρότερο βαθμό με μεμβράνες, βρήκαμε ότι η πρόσδεση της πρωτεΐνης S18Y UCH-L1 σε μεμβρανικά συστατικά του κυττάρου είναι εν μέρη υπεύθυνη για την αντιοξειδωτική δράση του πολυμορφισμού S18Y. Καθώς το οξειδωτικό στρες εμπλέκεται στην παθολογία της νόσου του Parkinson, αλλά και άλλων νευροεκφυλιστικών διαταραχών, η περαιτέρω διερεύνηση του μηχανισμού με τον οποίο η πρωτεΐνη S18Y UCH-L1 δρα νευροπροστατευτικά, προάγοντας την επιβίωση των νευρικών κυττάρων παρουσία οξειδωτικών παραγόντων, θα δώσει ώθηση στην ανάπτυξη νέων θεραπευτικών στρατηγικών για την αντιμετώπιση νευροεκφυλιστικών παθήσεων.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Author dc:creator
  • Κούβαρη Ευανθία

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1315563

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
related terms
citation

Κούβαρη Ευανθία. Μηχανισμοί δράσης της πρωτεΐνης UCH-L1 σε νευρικά κύτταρα. 2011. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1315563