Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Βιοπληροφορική ανάλυση μεταγραφικών δεδομένων μικροσυστοιχιών για τη μελέτη / διερεύνηση μοριακών ρυθμιστικών μηχανισμών οργανισμικής ή κυτταρικής γήρανσης

Abstract

dc:description

Η γήρανση αποτελεί ένα φυσιολογικό και αναπόφευκτο βιολογικό φαινόμενο που συναντάται σε όλους σχεδόν τους οργανισμούς. Τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την διαδικασία της γήρανσης. Συγκεκριμένα η γήρανση περιλαμβάνει χαρακτηριστικές, μη-αντιστρεπτές μεταβολές στην ανατομία, την φυσιολογία και την προσαρμοστικότητα των πολυκύτταρων οργανισμών. Η γήρανση επίσης λαμβάνει χώρα σε διάφορους ιστούς και όργανα και προκαλεί την προοδευτική κατάρρευση της κυτταρικής ομοιοστασίας δηλαδή της ικανότητας των ανώτερων ζωικών οργανισμών να διατηρούν την δομική και λειτουργική τους ακεραιότητα ανεξάρτητα από τις περιβαλλοντικές μεταβολές. Είναι επίσης γνωστό ότι η γήρανση αποτελεί την σημαντικότερη αιτία εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία όπως ο καρκίνος, οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, ο σακχαρώδης διαβήτης και οι καρδιαγγειακές νόσοι. Επομένως η κατανόηση των μοριακών-κυτταρικών μηχανισμών που είναι υπεύθυνοι για τον φαινότυπο της γήρανσης και των συνδεόμενων με αυτήν ασθενειών, αποτελεί βασική προτεραιότητα για την βελτίωση της ποιότητας της ζωής, την πρόληψη και την ανάπτυξη καινοτόμων βιοϊατρικών διαγνωστικών και θεραπευτικών προσεγγίσεων. Χαρακτηρίζεται από την προοδευτική εξασθένηση των λειτουργιών του ατόμου, την απώλεια του πολλαπλασιαστικού δυναμικού των κυττάρων, την μειωμένη ικανότητα για αναπαραγωγή και την αυξημένη θνησιμότητα. Αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για πολλές ανθρώπινες παθολογικές καταστάσεις όπως είναι οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, διάφορες μορφές καρκίνου και διαταραχές του μεταβολισμού. Οι ανώτεροι εξελικτικά οργανισμοί όπως τα θηλαστικά περιέχουν δύο τύπων κύτταρα τα μιτωτικά και τα μακράς διαρκείας μετα-μιτωτικά κύτταρα. Η κυτταρική γήρανση σε επίπεδο οργανισμού περιορίζεται στα μιτωτικά κύτταρα (π.χ. επιθηλιακά, ινοβλαστικά και ενδοθηλιακά), που συγκροτούν τους κύριους ιστούς και όργανα με δυνατότητα αναγέννησης όπως το δέρμα, το έντερο, το ήπαρ, οι νεφροί και μερικά άλλα. Τα μιτωτικά κύτταρα όπως οι ανθρώπινοι ινοβλάστες σε συνθήκες κυτταροκαλλιέργειας εμφανίζουν μειωμένη ικανότητα για ανάπτυξη και πολλαπλασιασμό και σταδιακά-μετά από πολλούς κυτταρικούς διπλασιασμούς – η κυτταρική αύξηση αναστέλλεται και τελικά τα κύτταρα χάνουν εντελώς το πολλαπλασιαστικό τους δυναμικό. Από την άλλη πλευρά τα μετα-μιτωτικά κύτταρα έχουν χάσει την πολλαπλασιαστική τους δυνατότητα εξαιτίας της διαφοροποίησης που έχουν υποστεί. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι διαφοροποιημένοι νευρώνες και τα μυϊκά κύτταρα που δομούν τον εγκέφαλο, την καρδιά και τους σκελετικούς μυς και εμπλέκονται σε πολλές νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος του Alzheimer, η νόσος του Parkinson, και κάποιες άλλες ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία. Εντούτοις τα μετα-μιτωτικά και γηρασμένα κύτταρα εμφανίζουν μεγάλο αριθμό κοινών μεταβολών στην γονιδιακή τους έκφραση η οποία μπορεί να εκτιμηθεί με την βοήθεια τεχνικών μεγάλης-κλίμακας όπως είναι οι DNA μικροσυστοιχίες, οι οποίες επιτρέπουν την ταυτόχρονη μέτρηση των επιπέδων έκφρασης χιλιάδων διαφορετικών μεταγράφων πάνω σε ένα μικροσκοπικό πλακίδιο. Στην παρούσα μελέτη παρουσιάζεται αναλυτικά η βιοπληροφορική ανάλυση δεδομένων από 6 in vitro και 7 in vivo πειράματα μικροσυστοιχιών που αφορούν στο φαινόμενο της γήρανσης σε μιτωτικά και μετα-μιτωτικά κύτταρα αντίστοιχα. Πρόκειται για μια προσέγγιση που εφαρμόζεται για πρώτη φορά, διεθνώς, σε ένα τέτοιο σύνολο δεδομένων και ο βασικός στόχος είναι η ταυτοποίηση γονιδίων και κυτταρικών-μοριακών μηχανισμών που εμπλέκονται ή/και ρυθμίζουν το φαινόμενο της γήρανσης σε επίπεδο κυττάρων και σε επίπεδο οργανισμού. Η εξόρυξη των δεδομένων γονιδιακής έκφρασης έγινε με αναζήτηση από τις δύο μεγαλύτερες δημόσιες βάσεις δεδομένων μικροσυστοιχιών όπως η Gene Expression Omnibus (GEO) (http: // www. ncbi.nlm.nih.gov /geo/) και η Array Express (http: //www. ebi.ac.uk /arrayexpress/) και περιλάμβαναν ανεπεξέργαστα και επεξεργασμένα μεταγραφικά δεδομένα από in situ ολιγονουκλεοτιδικές αλλά και τυπωμένες cDNA μικροσυστοιχίες. Η ροή της ανάλυσης που ακολουθήθηκε περιλαμβάνει τέσσερα κύρια στάδια: 1) την προ-επεξεργασία των ανεπεξέργαστων δεδομένων (διόρθωση υποβάθρου, φιλτράρισμα δεδομένων, μετασχηματισμός και κανονικοποίηση), 2)την στατιστική επιλογή για τον εντοπισμό διαφορικά εκφρασμένων (Δ.Ε) γονιδίων μεταξύ νεαρών και γηρασμένων ιστών ή κυττάρων, 3)την εφαρμογή μεθόδων ομαδοποίησης για τον εντοπισμό προτύπων γονιδιακής έκφρασης και 4) την λειτουργική ανάλυση (εντοπισμός μοριακών μονοπατιών και βιολογικών διαδικασιών που αντιπροσωπεύονται από τα Δ.Ε γονίδια). Τέλος προκειμένου να εμβαθύνουμε ακόμη περισσότερο την γνώση μας σχετικά με την εμπλοκή συγκεκριμένων γονιδίων σε πολλές και διαφορετικές κυτταρικές λειτουργίες, παίζοντας τον ρόλο γονιδίων-κόμβων κατά την γήρανση, εφαρμόσαμε μεθόδους αντίστροφης μηχανικής για την ιεράρχηση των Δ.Ε γονιδίων με βάση την θέση τους πάνω στο «δέντρο» των οντολογιών της βάσης Gene Ontology (GO) (http://www.geneontology.org/). Η μεθοδολογία που εφαρμόστηκε στην παρούσα μελέτη καθώς επίσης και οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιήθηκαν σε κάθε στάδιο της ανάλυσής μας μπορούν να χρησιμοποιηθούν ευρέως για την μελέτη οποιουδήποτε άλλου βιολογικού φαινομένου με συστημικό τρόπο, αποκαλύπτοντας πιθανά γονίδια και μοριακούς μηχανισμούς με κεντρικό ρυθμιστικό ρόλο.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Author dc:creator
  • Βουτετάκης Κων/νος

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1316575

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
related terms
citation

Βουτετάκης Κων/νος. Βιοπληροφορική ανάλυση μεταγραφικών δεδομένων μικροσυστοιχιών για τη μελέτη / διερεύνηση μοριακών ρυθμιστικών μηχανισμών οργανισμικής ή κυτταρικής γήρανσης. 2012. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1316575