Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Πολλαπλούν Μυέλωμα: Μέθοδοι Διάγνωσης και Ανίχνευσης Ελάχιστης Υπολειμματικής Νόσου (MRD)

Abstract

dc:description

Το Πολλαπλούν Μυέλωμα (ΠΜ) αποτελεί μια ανίατη νεοπλασματική νόσο του αιμοποιητικού ιστού κατά την οποία τελικώς διαφοροποιημένα καρκινικά πλασματοκύτταρα διηθούν μη φυσιολογικά το μυελό των οστών, πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα και παράγουν σε περίσσεια μονοκλωνική ανοσοσφαιρίνη. Το ΠΜ χαρακτηρίζεται επιπλέον από κλινικά συμπτώματα που σχετίζονται με την πρόκληση βλάβης σε διάφορα όργανα και ιστούς. Η επίτευξη βαθιάς ύφεσης αποτελεί στόχο της θεραπείας και συνδέεται με βελτιωμένη πρόγνωση και μακρύτερη επιβίωση. Ο προσδιορισμός της Ελάχιστης Υπολειμματικής Νόσου (ΕΥΝ) σχετίζεται με την ανταπόκριση στη θεραπεία, την κλινική πορεία των ασθενών και την πρώιμη ανίχνευση υποτροπής. Οι νεότερες θεραπευτικές προσεγγίσεις, που εφαρμόζονται τα τελευταία χρόνια, έχουν αυξήσει το ποσοστό των υφέσεων, προσδιοριζόμενων με συμβατικές μεθόδους όπως η ανοσοκαθήλωση ορού/ούρων και η οστεομυελική βιοψία. Παράλληλα καθιστούν επιτακτική την ανάγκη ανάπτυξης μεθόδων υψηλής ευαισθησίας για τον προσδιορισμό της ΕΥΝ. Η Πολυπαραμετρική Κυτταρομετρία Ροής (ΠΚΡ) προσφέρει υψηλή ευαισθησία, δυνατότητα εφαρμογής στην πλειοψηφία των ασθενών και εσωτερικού ποιοτικού ελέγχου του δείγματος που αναλύεται. Στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας ήταν η ανάπτυξη και εγκαθίδρυση μεθόδου ανίχνευσης ΕΥΝ στο ΠΜ με κυτταρομετρία ροής οκτώ χρωμάτων, για πρώτη φορά στην Ελλάδα σύμφωνα με τα πρωτόκολλα ανίχνευσης της ΕΥΝ που έχουν προταθεί από την ομάδα του EuroFlow. Μέσω της συνεργασίας με την Αιματολογική-Ογκολογική Κλινική της Ιατρικής Σχολής, ΕΚΠΑ, Γ. Ν.Α. «Αλεξάνδρα», συλλέχθηκε σειρά δειγμάτων από ασθενείς με ΠΜ που παρακολουθούνται συστηματικά και αντιμετωπίζονται θεραπευτικά από την Κλινική. Τα δείγματα αυτά προέρχονταν από ασθενείς με ΠΜ κατά τη διάγνωση και από ασθενείς με ΠΜ που βρίσκονταν τουλάχιστον για δύο χρόνια σε πλήρη ύφεση, όπως αυτή προσδιορίστηκε με συμβατικές μεθόδους. Η επεξεργασία των δειγμάτων μυελού των οστών έγινε σύμφωνα με τα καθιερωμένα πρωτόκολλα του EuroFlow, ενώ για τη σήμανση των απομονωμένων κυττάρων χρησιμοποιήθηκαν δύο συνδυασμοί αντισωμάτων συζευγμένων με οκτώ διαφορετικά φθοριοχρώματα. Για την ανάλυση των δειγμάτων εγκαθιδρύθηκε μια ενιαία στρατηγική πολλαπλών και διαδοχικών περιφράξεων (gating strategy), ώστε να ανακτηθεί η μέγιστη πληροφορία από το κάθε μοναδιαίο δείγμα. Στα δείγματα διάγνωσης ο παθολογικός πλασματοκυτταρικός πληθυσμός ανιχνεύθηκε με επιτυχία και χαρακτηρίστηκε πλήρως ως προς τον ανοσοφαινότυπο αλλά και τον κλωνικό περιορισμό μέσω του προσδιορισμού των ελαφριών κ και λ ανοσοσφαιρινικών αλυσίδων. Τα αποτελέσματά μας ήταν σε πλήρη συμφωνία με άλλες κλινικές εξετάσεις που προσδιορίζουν τον υπότυπο του μυελώματος. Σταδείγματα των ασθενών σε πλήρη ύφεση, η ΠΚΡ, σε αντίθεση με άλλες μεθόδους, ανίχνευσε την παρουσία ΕΥΝ στο 56 % αυτών και επέτρεψε την ποσοτικοποίησή της μέχρι και σε ποσοστό της τάξης του 0,001% των ολικών εμπύρηνων κυττάρων του μυελού των οστών. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε σύγκριση των φθορίζοντων αντισωμάτων που χρησιμοποιούνται στα πρωτόκολλα του EuroFlow με εναλλακτικά αντιδραστήρια .Η σύγκριση πραγματοποιήθηκε με χρήση απομονωμένων κυττάρων από τα ίδια δείγματα μυελού των οστών που σημάνθηκαν παράλληλα με τον ένα ή τον άλλο συνδυασμό αντισωμάτων. Στατιστικά σημαντικές διαφορές παρατηρήθηκαν μόνο για τα αντισώματα έναντι των επιφανειακών μορίων CD138, CD45 και CD56, με τα αντιδραστήρια που χρησιμοποιούνται στα πρωτόκολλα του EuroFlow να επιδεικνύουν καλύτερη επίδοση. Στα ΕΥΝ αρνητικά δείγματα έγινε καταγραφή των συχνοτήτων των υποπληθυσμών των πλασματοκυττάρων ανάλογα με την έκφραση των επιφανειακών μορίων CD19 και CD56. Τα πειραματικά αποτελέσματα συγκρίθηκαν με βιβλιογραφικά ποσοστά από παρόμοιες μελέτες σε δείγματα μυελού των οστών από υγιείς δότες. Επιπροσθέτως, η παρουσία ΕΥΝ στα δείγματα πλήρους ύφεσης συσχετίστηκε με το αν ο ασθενής υποβλήθηκε ή όχι σε αυτόλογη μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων του μυελού των οστών, δίχως να προκύπτουν στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα. Ανάμεσα στα δείγματα των ασθενών που προσδιορίστηκαν ως θετικά για ΕΥΝ με ΠΚΡ, οι ασθενείς που δεν είχαν υποβληθεί σε αυτόλογη μεταμόσχευση εμφάνισαν υψηλότερα % ποσοστά υπολειμματικών παθολογικών πλασματοκυττάρων, από ότι ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε αυτόλογη μεταμόσχευση, δίχως, ωστόσο η διαφορά αυτή να είναι στατιστικά σημαντική. Η διεξαγωγή προοπτικών μελετών σε νεοδιαγνωθέντες ασθενείς με ΠΜ, στις οποίες η αξιολόγηση ΕΥΝ με ΠΚΡ θα διεξαγόταν μετά την επαγωγική θεραπεία, την υποβολή ή όχι σε αυτόλογη μεταμόσχευση, αλλά και σε τακτά χρονικά διαστήματα μετά το πέρας του θεραπευτικού πρωτοκόλλου, κρίνεται ιδανική για την εξαγωγή πιο ισχυρών συμπερασμάτων ως προς την προγνωστική αξία του προσδιορισμού της ΕΥΝ. Μελλοντικός στόχος μας είναι η καθιέρωση της ΠΚΡ ως ενός ιδιαίτερα ευαίσθητου και αξιόπιστου «εργαλείου» ανίχνευσης της ΕΥΝ και, σε πλαίσιο κλινικών μελετών, της ΕΥΝ ως πρωτεύοντος καταληκτικού σημείου για την αξιολόγηση του βάθους και της διάρκειας απόκρισης στη χορηγούμενη θεραπεία σε ασθενείς με ΠΜ. Επιπλέον, τα αποτελέσματά μας καταδεικνύουν την ανάγκη συστηματικής εγκαθίδρυσης της ανίχνευσης παθολογικών πλασματοκυττάρων σε επίπεδο ευαισθησίας τουλάχιστον της τάξης του 10-5 ή και χαμηλότερου από αυτό.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Author dc:creator
  • Παπαϊωάννου Νικόλαος

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1319474

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
related terms
citation

Παπαϊωάννου Νικόλαος. Πολλαπλούν Μυέλωμα: Μέθοδοι Διάγνωσης και Ανίχνευσης Ελάχιστης Υπολειμματικής Νόσου (MRD). 2016. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1319474