Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Λόγιοι κληρικοί και Νεοελληνικός Διαφωτισμός: μια κρίσιμη σχέση

Abstract

dc:description

Η παρούσα εργασία εξετάζει το έργο κληρικών λογίων που έδρασαν τον 18ο και στις αρχές του 19ου αιώνα. Ξεκινάμε με τον Κοσμά τον Αιτωλό (1714-1779) και τον Ευγένιο Βούλγαρι (1716-1806). Στη συνέχεια, επικεντρωνόμαστε στους Κολλυβάδες λογίους: στον Αθανάσιο Πάριο (1721-1813), στον Νικόδημο Αγιορείτη (1749-1809) και στον Μακάριο Νοταρά (1731-1805). Τελευταίος λόγιος που εξετάζεται, είναι ο Κωνσταντίνος Οικονόμος (1780-1857). Όλοι αυτοί έζησαν και έδρασαν κατά τη (μεταβατική) περίοδο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Είχαν ενεργό δράση σε μια περίοδο που η ελληνική ταυτότητα άρχισε να συγκροτείται (ή πιο σωστά: να επανεμφανίζεται) με όλο και πιο καθοριστικό και μεθοδικό τρόπο και οι Έλληνες λόγιοι απέκτησαν σαφέστερη συνείδηση του ρόλου τους στο κοινωνικό σύνολο. Έχοντας ως ένα πρώτο εφαλτήριο τη σχέση του κάθε λογίου με τον Διαφωτισμό, προσπαθούμε να κατανοήσουμε τη θέση τους σε ποικίλα ιδεολογικά ζητήματα: επιχειρούμε να απαντήσουμε σε ερωτήματα όπως: ποια είναι η θέση τους απέναντι στο οθωμανικό καθεστώς; Πώς αντιλαμβάνονται τις νέες ιδέες που έρχονται από τη Δύση; Εκφράζουν μόνο θεολογικές απόψεις; Θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως εθνικιστές; Η παρούσα εργασία επιχειρεί να αναδείξει τις ποικίλες προσεγγίσεις των λογίων σε θέματα, σαν αυτά που μόλις αναφέραμε, ενώ παράλληλα τονίζεται ότι όλοι οι λόγιοι – ανεξάρτητα από τις προσωπικές τους αντιλήψεις σε διάφορα ζητήματα – επιθυμούσαν, ο καθένας βέβαια με το δικό του ιδιαίτερο τρόπο όπως θα διαπιστώσουμε, να ωφελήσουν το ελληνορθόδοξο στοιχείο. Ευελπιστούμε ότι μέσω της εξέτασης των κειμένων των λογίων θα απαντηθούν τα παραπάνω ερωτήματα. Η εργασία διαρθρώνεται ως εξής: αρχικά – εν είδει εισαγωγής – επισημαίνονται τα ονόματα των λογίων που θα εξεταστούν, και εξηγείται γιατί έχουν επιλεγεί τα συγκεκριμένα παραδείγματα. Το πρώτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στους επιφανέστερους Έλληνες λογίους κληρικούς από τον 14ο μέχρι τον 18ο αιώνα και δίδει τα βασικά στοιχεία της σκέψης τους. Επίσης, αναφέρονται οι ιδέες του Διαφωτισμού και επισημαίνονται οι αλλαγές στην παιδεία και στην φιλοσοφία της εποχής. Αναφορά γίνεται και στη διάδοση των εθνικιστικών ιδεών. Τα επόμενα κεφάλαια εξετάζουν το έργο των λογίων. Τα υποκεφάλαια για τον κάθε λόγιο εξετάζουν διαφορετικές πτυχές της σκέψης τους. Στο τέλος – στον επίλογο – επιχειρείται μία σύγκριση της σκέψης των λογίων, ενώ απαντιούνται τα αρχικά ερωτήματα που ετέθησαν. Τονίζεται ότι οι λέξεις/”κλειδιά” για την κατανόηση της σχέσης των λογίων που εξετάσαμε με τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό είναι: αδιαφορία, αντίδραση, προσαρμογή και αφομοίωση. Κλείνοντας και συνοψίζοντας, επισημαίνουμε το είδος της ταυτότητας που θέλησε ο κάθε λόγιος να αναδείξει μέσω του έργου του.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Ιωαννίδης Χρήστος
  • Ioannides Christos

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1327869

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Ιωαννίδης Χρήστος; Ioannides Christos. Λόγιοι κληρικοί και Νεοελληνικός Διαφωτισμός: μια κρίσιμη σχέση. 2017. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1327869