Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η μετάβαση από τις ανθυφαιρετικές στις αριθμητικές μεθόδους αποδείξεων ασυμμετρίας στα αρχαία Ελληνικά Μαθηματικά.

Abstract

dc:description

Ο Πλάτων, στο διάσημο χωρίο 147d-148d του διαλόγου Θεαίτητος, μας πληροφορεί ότι ο Θεαίτητος απέδειξε το 399 π.Χ. την πρότασή του, σύμφωνα με την οποία: Αν α, β είναι ευθύγραμμα τμήματα, Ν ένας μη τετράγωνος αριθμός, και α2=Ν·β2, τότε τα α, β είναι μεταξύ τους ασύμμετρα. Στο κείμενο του διαλόγου δεν αναφέρεται ρητά η μέθοδος απόδειξης αυτής της Πρότασης. Αργότερα, ο Αριστοτέλης περί το 350 π.Χ. στα Αναλυτικά Πρότερα περιγράφει μια μη ανθυφαιρετική, αριθμητική απόδειξη ασυμμετρίας της διαμέτρου προς την πλευρά τετραγώνου. Επιπλέον, υπάρχουν αρχαία αριθμητικά εργαλεία, (μερικά από τα οποία σχετίζονται με τον Αρχύτα, όπως η Πρότασή του όπως διασώθηκε από τον Βοήθιο, το Βιβλίο VIII των Στοιχείων, και η Κατατομή Κανόνος, και δύο ανώνυμες αριθμητικές αποδείξεις ασυμμετρίας διαμέτρου προς πλευρά τετραγώνου, που χρησιμοποιούν, αυτά τα εργαλεία, και δείχνουν ότι προ του 350 π.Χ. και στα χρόνια του Αριστοτέλη, υπήρχαν αριθμητικές αποδείξεις της Πρότασης Θεαίτητου. Από τα παραπάνω, οι πλέον σημαντικοί ιστορικοί συμπέραναν ότι η πρόταση του Θεαίτητου, αποδείχθηκε από τους Αρχύτα και Θεαίτητο, με αριθμητικές μεθόδους, τονίζοντας τη συμβολή του Θεαίτητου και ελαχιστοποιώντας αυτήν του Αρχύτα (Zeuthen 1910, Knorr 1975), ή τονίζοντας την συμβολή του Αρχύτα (van der Waerden 1954). Όμως αυτοί οι ιστορικοί, δε λαμβάνουν υποψη ότι η μέθοδος του Πλάτωνα Διαίρεση και Συναγωγή στους διαλόγους Σοφιστής και Πολιτικός (α) περιγράφονται ρητά ως μίμηση της μεθόδου απόδειξης του Θεαίτητου και (β) μπορούν να θεωρηθούν όπως έδειξε ο Σ. Νεγρεπόντης, ως φιλοσοφικό ανάλογο της περιοδικής ανθυφαίρεσης. Η παρούσα μελέτη παρουσιάζει τα βήματα της μετάβασης από τις ανθυφαιρετικές μεθόδους στις αριθμητικές μεθόδους απόδειξης τετραγωνικών ασυμμετριών στα αρχαία Ελληνικά Μαθηματικά. Η ώθηση για τις αριθμητικές αποδείξεις δόθηκε από τις μουσικές προτάσεις του Αρχύτα, το Βιβλίο VIII των Στοιχείων, με το οποίο σχετίζεται στενά και το μουσικό έργο Κατατομή Κανόνος. Η σύνδεση αυτών των αριθμητικών αποδείξεων με τις γεωμετρικές ασυμμετρίες έγινε με την Πρόταση Χ.9, μία πρόταση της οποίας η σημασία και ο ρόλος είχε παρερμηνευθεί (όπως σημειώθηκε από τον Mazur (2007), και χρειαζόταν διασαφήνιση. Η έρευνα ανέδειξε σημαντικό κενό στην απόδειξη της πρότασης Χ.5, στην οποία στηρίζεται η Χ.9, είναι αναχρονιστική, και χρειάστηκε απόδειξη βασισμένη σε μία νεώτερη, Πυθαγόρεια θεωρία λόγων σύμμετρων μεγεθών. Συμπερασματικά έχουμε ότι οι αριθμητικές μέθοδοι απόδειξης της Πρότασης του Θεαίτητου οφείλονται αποκλειστικά στον Αρχύτα και τους μαθητές του (χωρίς καμία συμβολή από τον Θεαίτητο).

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Μαυρομάτη Στυλιανή
  • Mavromati Styliani

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1328175

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Μαυρομάτη Στυλιανή; Mavromati Styliani. Η μετάβαση από τις ανθυφαιρετικές στις αριθμητικές μεθόδους αποδείξεων ασυμμετρίας στα αρχαία Ελληνικά Μαθηματικά.. 2017. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1328175